Doğru tutuş ve duruş

Öğrenme hedefi

Titrek bir fotoğrafın sebebini ayırt edebileceksin: makinenin sallanması mı, konunun hareket etmesi mi, yoksa odağın kaçması mı? Makineyi ve telefonu vücudunla sabitlemenin temel yollarını uygulayacak, ayakta, diz çökerek ve bir yere yaslanarak çekim yapabilecek, deklanşöre basma biçiminin keskinliği nasıl etkilediğini bilecek ve kendi bedenine uygun bir destek düzeni kurmaya başlayacaksın.

Merak sorusu

Akşam yemeğinde güzel bir anı yakaladığını düşünüyorsun. Ekranda küçük görünen fotoğraf iyi duruyor. Sonra fotoğrafı büyütüyorsun ve hayal kırıklığı: her şey hafifçe iki kat görünüyor, mum alevleri küçük çizgilere dönüşmüş, yüzlerin kenarları yumuşamış. Konu kıpırdamamıştı, odak da yerindeydi. Sorun başka bir yerdeydi.

Fotoğraflarım neden titrek çıkıyor? Fotoğrafa başlayan hemen herkes bu soruyla bir gün karşılaşır. Cevabın büyük bir kısmı makinede değil, makineyi tutan bedende. Deklanşörün açık kaldığı kısacık sürede ellerinin yaptığı en küçük hareket bile sensöre düşen görüntüyü kaydırır. Bu derste o hareketi en aza indirmenin yollarını göreceğiz: dirsekleri gövdeye yaslamak, sol elle objektifi alttan desteklemek, nefesini verip deklanşöre yumuşakça basmak.

Bağlam

Bulanıklık tek bir kaynaktan gelmez ve her kaynağın çözümü başkadır. Makine sallanırsa bütün kare aynı yöne doğru kayar; bu el titremesidir. Konu hareket ederse yalnızca hareket eden şey bulanıklaşır, arka plan net kalır; buna hareket bulanıklığı denir. Odak yanlış yere düşerse bir bölge net, asıl konu yumuşak kalır. Fotoğrafı büyütüp neyin net neyin bulanık olduğuna bakmak, sebebi bulmanın en hızlı yoludur.

Bu ders el titremesiyle ilgilidir. Ne kadar sakin olursan ol, bedenin hiç durmaz: kalbin atar, nefes alırsın, kasların küçük düzeltmeler yapar. Işık bolsa deklanşör o kadar kısa süre açık kalır ki bu hareketler görüntüye yansımaz. Işık azaldıkça ise makine deklanşörü daha uzun açık tutar ve bedenin küçük hareketleri fotoğrafa girer. Deklanşörün hangi hızda elde güvenle kullanılabileceğine dair kuralı pozlama modülünde, Ders 8.5'te göreceğiz. Bugün, aynı hızda daha keskin fotoğraf çekmenin bedensel yollarına odaklanıyoruz.

Basit açıklama

Makine eller arasında nasıl sabitlenir?

Doğru tutuş iki elin iş bölümüyle başlar. Sağ el makinenin tutma yerini kavrar; işaret parmağı deklanşörün üstünde, başparmak arkada durur. Sol el ise objektifin altına girer: avuç içi yukarı bakar ve objektifi bir tepsi gibi taşır. Bu tutuş, makinenin ağırlığını sağ bileğe yüklemek yerine iki kolun ortasında dengeler. Sol elin parmakları aynı zamanda objektifin yakınlaştırma ya da odak halkasına ulaşır.

Asıl sabitlik ise dirseklerden gelir. Dirsekler havada açık dururken kollar birer sallanan dal gibidir. Dirseklerini gövdene, kaburgalarının yanına yasladığında kolların bir üçgen oluşturur ve bu üçgen gövdenin sağlam desteğini alır. Vizörü olan bir makinede makineyi alnına ya da yüzüne dayamak üçüncü bir destek noktası ekler. Ekrana bakarak, kollar önde uzanmış çekmek ise en sallantılı duruştur; mümkünse bundan kaçın.

Telefon için de aynı ilke geçerli. Telefonu tek elle, kolunu uzatarak tutmak yerine iki elle, dirseklerin gövdede, ekranı yüzüne yakın tutarak çek. Ekrana sert bir hareketle dokunmak yerine, ses düğmesini deklanşör olarak kullanmak ya da ekrana hafifçe dokunmak telefonun sarsılmasını azaltır.

Beden nasıl sağlam bir zemin olur?

Ayakların da tutuşun bir parçasıdır. Ayaklarını omuz genişliğinde aç ve birini hafifçe öne al; ağırlığını iki bacağına eşit dağıt. Bu duruş, bir rüzgârda sallanan bir direğin değil, geniş tabanlı bir sehpanın dengesini verir. Alçak bir açıdan çekmen gerekiyorsa diz çök ve sol dirseğini dizine yasla; kolun ve bacağın birlikte bir destek üçgeni kurar.

Çevrendeki nesneler de birer destek noktasıdır. Bir duvara omzunu yaslamak, bir ağaca sırtını vermek, makineyi bir masanın, bir parmaklığın ya da bir çantanın üstüne koymak sallantıyı belirgin biçimde azaltır. Deneyimli fotoğrafçılar yeni bir yere vardıklarında ışığa bakarken aynı zamanda nereye yaslanabileceklerine de bakar.

Bedenin herkes için aynı olmadığını da unutma. Ellerinde doğal bir titreme olan, uzun süre ayakta duramayan ya da tekerlekli sandalye kullanan biri için bu destek noktaları daha da önemlidir. Makineyi dizine, sandalyenin koluna ya da önündeki masaya yaslamak, boyun askısını gergin tutarak makineyi gövdeye doğru çekmek ya da tek ayaklı bir destek çubuğu kullanmak, aynı keskinliğe farklı yollardan ulaştırır. Doğru tutuş tek bir poz değil, kendi bedenine uyan sabitliği bulmaktır.

Deklanşöre nasıl basılır?

Tutuş ne kadar iyi olursa olsun, deklanşöre sert bir hareketle bastığında makineyi kendin sarsarsın. Deklanşöre vurmak yerine onu yavaşça sıkıştırır gibi bas: önce yarım bas ve odağın oturmasını bekle, sonra parmağını hareketini sürdürerek sonuna kadar indir. Hareketin sonunda da parmağını hemen çekme; bir an basılı tut.

Nefes de bu hareketin parçasıdır. Nefes alırken göğüs kafesin genişler ve kolların yükselir. Çekmeden önce normal bir nefes al, yavaşça ver ve nefesin sonundaki kısa sakinlikte bas. Zor ışıkta, üst üste birkaç kare çekmek de yardımcı olur: ilk kare çoğu zaman deklanşörün basılma hareketini taşır, ikinci ya da üçüncü kare daha keskin çıkar.

Birçok makine ve telefonda görüntü sabitleme de bulunur; sensörü ya da mercekleri el hareketine karşı küçük hamlelerle kaydırarak titremeyi azaltır. Bu özellik gerçekten işe yarar, ama doğru tutuşun yerini tutmaz, yalnızca ona eklenir. Bu fark özellikle az ışıkta önemlidir. Karanlık bir mekânda yüzleri çekerken makine daha uzun süre açık kalır; koyu tenli bir yüzden gelen ışık daha az olduğunda otomatik ayarlar deklanşörü biraz daha uzun açık tutabilir ve titremenin fotoğrafa girme olasılığı artar. Böyle anlarda sağlam bir tutuş ve bir destek noktası, yüzdeki ayrıntıyı korumanın en kolay yoludur.

Görsel kanıt

Loş bir müze salonunda, bir vitrindeki eski bir el yazması kitabı iki kez çektiğini düşün. Bir karede telefonu tek elle, kolunu vitrine doğru uzatarak tutuyorsun ve ekrana sert bir dokunuşla basıyorsun. Fotoğrafta sayfanın satırları iki kat görünüyor, harflerin kenarları yumuşamış, vitrin camındaki küçük ışık yansımaları kısa, eğik çizgilere dönüşmüş. Bütün kare aynı yöne doğru hafifçe kaymış.

Öbür karede telefonu iki elle tutuyorsun, dirseklerin gövdende ve bir omzun salondaki bir sütuna yaslanmış. Nefesini veriyor ve ses düğmesine yumuşakça basıyorsun. Aynı ışıkta, aynı ayarlarla çekilen bu karede satırlar tek tek okunuyor, harflerin mürekkep lekeleri seçiliyor, cam yansıması küçük ve yuvarlak bir nokta olarak duruyor. Işık, telefon ve ayarlar aynı kaldı; değişen tek şey bedenin makineye sunduğu destek.

Sık yapılan hata

Özet

Titrek fotoğrafların çoğu, deklanşör açıkken bedenin küçük hareketlerinin görüntüye girmesinden doğar. Dirsekleri gövdeye yaslayıp sol elle objektifi alttan desteklemek, ayakları sağlam bir zemin gibi açmak, bir yere yaslanmak ve nefesini verip deklanşöre yumuşakça basmak aynı ışıkta çok daha keskin fotoğraflar verir.

Mini ödev

Bu ödevde bedeninin sabitliğini ölçüyorsun.

1. Loş bir odada, üstünde küçük yazılar olan bir nesne seç: bir kitap sırtı, bir ilaç kutusu, bir takvim.
2. Nesneyi önce kollarını uzatarak ve tek elle, ekrana sert basarak beş kez çek.
3. Sonra iki elle, dirseklerin gövdende, nefesini verip yumuşakça basarak beş kez daha çek; bir kez de bir duvara ya da masaya yaslanarak dene.
4. Bütün kareleri büyüt, yazının okunduğu kareleri say ve hangi duruşun en keskin sonucu verdiğini not et.

Kendini değerlendir

• İki duruş arasında keskin kare sayısında bir fark gördün mü?
• Bulanık karelerde bütün görüntünün aynı yöne kaydığını fark edebildin mi?
• Kendi bedenine uygun bir destek noktası buldun mu?

Sözlük

Mini test

1. Bir fotoğrafta bütün kare aynı yöne doğru kaymışsa sebep büyük olasılıkla nedir?

• A) El titremesi
• B) Konunun hareket etmesi
• C) Odağın arka plana kayması
• D) Yanlış beyaz dengesi

2. Sol el objektifi nasıl desteklemelidir?

• A) Objektifin üstünden bastırarak
• B) Hiç dokunmadan
• C) Avuç içi yukarı bakacak biçimde alttan taşıyarak
• D) Yalnızca bir parmakla yandan tutarak

3. Deklanşöre basmanın en iyi yolu hangisidir?

• A) Hızlı ve sert bir hamleyle
• B) Önce yarım basıp nefesini verdikten sonra yavaşça sonuna kadar indirerek
• C) Makineyi sallayarak
• D) Her seferinde iki kez üst üste vurarak

4. Az ışıklı bir mekânda koyu tenli bir yüzü çekerken sağlam tutuş neden daha da önemlidir?

• A) Koyu ten makineyi ağırlaştırdığı için
• B) Görüntü sabitleme koyu tende çalışmadığı için
• C) Yüz karanlıkta odaklanamayacak kadar küçük kaldığı için
• D) Yüzden gelen ışık azaldığında deklanşör daha uzun açık kalabileceği ve titreme olasılığı arttığı için

Cevaplar

1. A — Makine sallandığında sensöre düşen görüntünün tamamı kayar; hareket eden bir konu yalnızca kendisini, yanlış odak ise yalnızca belli bir bölgeyi bulanıklaştırır.
2. C — Avuç içi yukarı bakarken sol el objektifi bir tepsi gibi taşır, ağırlığı iki kol arasında dengeler ve halkalara da ulaşır.
3. B — Yarım basıp odağı oturttuktan sonra nefesin sonundaki sakinlikte yavaşça sonuna kadar basmak, makineyi çekim anında sarsmaz.
4. D — Az ışıkta otomatik ayarlar deklanşörü daha uzun açık tutar; yüzden gelen ışık azaldıkça süre uzayabilir ve bedenin küçük hareketleri kareye girer.

Özet kartı

• Bulanıklığın sebebini bul: bütün kare kaydıysa el titremesi.
• Sağ el tutma yerinde, sol el objektifin altında, dirsekler gövdede.
• Ayaklar omuz genişliğinde; mümkünse bir yere yaslan.
• Nefesini ver, deklanşöre yavaşça bas, bir an basılı tut.
• Görüntü sabitleme yardımcıdır, doğru tutuşun yerini tutmaz.

Sonraki derse köprü

Makineyi sağlam tutmayı öğrendin; şimdi onu uzun süre sağlam tutmanın, yani korumanın zamanı. Bir fotoğrafçının en kötü günü çoğu zaman yanlış ayarla değil, dolmuş bir kart, bitmiş bir batarya ya da çizilmiş bir objektifle başlar. Sonraki ders şunu soruyor: makinemi nasıl korurum? Kartın makinede biçimlendirilmesinin, yedek bataryanın ve objektifle sensörün korunmasının neden bu kadar önemli olduğunu orada göreceksin.