Niş belirlemek

Öğrenme hedefi

Fotoğrafla çalışacağın alanı daraltarak bir niş belirleyebilecek ve bu seçimin seni kimin bulacağını, sana ne kadar güveneceğini ve emeğinin nasıl karşılık bulacağını nasıl değiştirdiğini açıklayabileceksin. Nişi yalnızca bir fotoğraf türü olarak değil, türün, hedef müşterinin ve kendi üslubunun kesiştiği bir alan olarak tanımlayacaksın. Hedef müşterinin kim olduğunu, neye ihtiyaç duyduğunu ve seni neden seçeceğini birkaç cümlede yazarak kendi konumlandırmanı oluşturacaksın. Uzmanlaşmanın sık gözlenen yararlarını, yani daha net bir portfolyoyu, daha kolay bulunmayı, tavsiye zincirini ve emeğin daha iyi karşılık bulmasını, olası bedelleriyle birlikte, yani daralan bir pazar ve sıkıcılaşma riskiyle birlikte tartacaksın. Nişin bir kural değil, zamanla değişebilen bir karar olduğunu kabul edecek ve seçtiğin alanda farklı tenlerden müşterileri ustalıkla ışıklamanın ve renklendirmenin uzmanlığın bir parçası olduğunu göreceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın yeni bir internet sayfası hazırlıyor ve ilk denemesinde elindeki her şeyi koyuyor: sabah ışığında sokaklar, kafenin tabakları, iki kardeşin portresi, tavla oynayan adamlar, bir kuzeninin düğününden birkaç kare, yarısı boyanmış duvar ve bir gün batımı. Başlığa da «Her türlü fotoğraf çekimi» yazıyor.

Sayfayı kafe sahibine gösterdiğinde, kadın düğün karelerinde duraksıyor ve «Sen düğüncü müsün?» diye soruyor. Bir düğün çifti ise aynı sayfada yemek fotoğraflarını görüp kararsız kalıyor. Arkadaşın, her şeyi gösterdiği hâlde kimsenin onu tam olarak neyle ilgilendiğini anlamadığını fark ediyor. Her şeyi çekmek neden zarar verir? Bir fotoğrafçının alanını daraltması, ona kapıları kapatır mı yoksa açar mı?

Bağlam

Kişisel üslup dersinde, kendi karelerine bir yabancı gibi bakıp ışıkta, renkte ve uzaklıkta hangi kararları farkında olmadan yinelediğini sayarak bir tablo çıkarmıştın (Ders 26.7). Bir önceki derste de fotoğraftan gelir elde etmenin yollarını üç sütunda sınıflandırmış ve kendine uygun olanları işaretlemiştin (Ders 28.1).

Bu ders iki haritayı üst üste koyuyor. Gelir yolları neyi satabileceğini, üslup haritası ise nasıl baktığını gösteriyor. Niş, bu ikisinin, bir de o bakışa ihtiyacı olan insanların buluştuğu yerdir. Pazarlama ve işletme alanlarında uzmanlaşmanın müşterinin kararını nasıl kolaylaştırdığı sık konuşulur; bu ders o fikri fotoğrafçının günlük kararlarına çeviriyor ve her fotoğrafçı için aynı sonucu vermediğini de hatırlatıyor.

Basit açıklama

Niş nedir ve neden işe yarar?

Niş, bir fotoğrafçının belirli bir tür fotoğrafı, belirli bir müşteri kitlesi için, tanınabilir bir yaklaşımla çektiği dar ve tanımlı çalışma alanıdır. «Portre fotoğrafçısı» geniş bir tanımdır; «küçük işletmeler için mekân ve yiyecek fotoğrafı» ya da «yaşlı çiftlerin evlerinde çekilen belgesel aile portreleri» birer niştir. Niş, fotoğrafçının neyi reddedeceğini de belirler. Bu, başta kaygı verici gelebilir: her reddedilen iş, kaçırılmış bir gelir gibi görünür. Ama müşterinin gözünden bakıldığında durum başkadır. Düğününü emanet edecek bir çift, düğünleri yıllardır çeken ve onların sorularını önceden bilen birini, her şeyi çeken ve düğünü arada bir yapan birine çoğu zaman tercih eder. Yemek fotoğrafına ihtiyaç duyan bir işletme de tabakların ışığını, buharını ve dokusunu bilen birini arar.

Uzmanlaşmanın sık gözlenen birkaç yararı vardır. Portfolyo netleşir: bakan kişi fotoğrafçının ne yaptığını birkaç karede anlar. Müşteri kendini tanır: bir kafe sahibi yalnızca yemek ve mekân fotoğraflarından oluşan bir sayfada «bu tam benim için» diye düşünür. Fotoğrafçı aynı tür işi tekrarladıkça hızlanır, hatalarını azaltır ve o işin inceliklerini öğrenir. Uzmanlık güven doğurur ve güven, emeğin daha iyi karşılık bulmasına yardım edebilir; birçok fotoğrafçı, belli bir alanda tanındıktan sonra fiyatlarını daha rahat savunabildiğini anlatır. Bunlar kesin sonuçlar değil, eğilimlerdir.

Tavsiye zinciri, memnun bir müşterinin fotoğrafçıyı benzer ihtiyaçları olan başka insanlara önermesiyle kendiliğinden büyüyen iş ağıdır. Nişi net olan fotoğrafçıyı önermek kolaydır: kafe sahibi başka bir kafe sahibine «yemek fotoğrafı için şu kişiyi ara» diyebilir. Her şeyi çeken bir fotoğrafçı ise akılda belirli bir işle eşleşmez; iyi olsa bile, bir ihtiyaç doğduğunda ilk hatırlanan kişi olmayabilir.

Niş nasıl belirlenir?

Hedef müşteri, fotoğrafçının hizmetinden en çok yararlanacak ve onu en çok seçmesi beklenen kişi ya da kurum grubudur. Onu tanımlamak için birkaç soru sorulur: kim, neye ihtiyaç duyuyor, fotoğrafı nerede kullanacak, bütçesi ve beklentisi ne? «Herkes» bir hedef müşteri değildir. Hedef müşteriyi tanımanın en kolay yolu, ona benzeyen birkaç kişiyle konuşmaktır: neye ihtiyaç duyduklarını, şimdiye kadar hangi fotoğrafçılarla çalıştıklarını, onlarda neyi sevip neyi eksik bulduklarını sormak. Bu konuşmalar, varsayımlarla kurulan bir nişin gerçek bir ihtiyaca karşılık gelip gelmediğini gösterir.

Niş kesişimi, fotoğraf türünün, hedef müşterinin ve fotoğrafçının kendi üslubunun ve ilgisinin örtüştüğü alandır. Arkadaşının üslup haritasında sabah ışığı, sakinlik ve yakın, sıcak renkler vardı; kafe işi ona keyif vermişti; mahalledeki küçük işletmeler de iyi fotoğrafa ihtiyaç duyuyordu. Bu üçünün kesişimi bir niş önerir: mahalle esnafı ve küçük işletmeler için, doğal ışıkta sakin mekân ve yiyecek fotoğrafı. Yalnızca para getiren ama sevilmeyen bir niş kısa sürede yorar; yalnızca sevilen ama kimsenin ihtiyaç duymadığı bir niş ise gelir getirmez.

Konumlandırma, fotoğrafçının hedef müşterisine kim olduğunu, ne sunduğunu ve neden başkalarından farklı olduğunu birkaç cümleyle anlatan tanımdır. «Her türlü fotoğraf çekimi» bir konumlandırma değildir; «Mahalle işletmeleri için, sabah ışığında, mekânın ve yemeğin sıcaklığını gösteren fotoğraflar» ise bir konumlandırmadır. Bu cümle internet sayfasının başlığında, portfolyonun seçiminde ve ilk konuşmada aynı biçimde tekrarlanır. Cümle ne kadar somutsa, müşteri kendini o kadar kolay içinde bulur.

Uzmanlaşmanın bedeli ve sınırları nelerdir?

Niş bir kural değildir. Küçük bir kasabada tek bir alana daralmak, yeterli müşteri bulamamak anlamına gelebilir; birçok fotoğrafçı başlangıçta geniş çalışır ve nişini işlerin içinden zamanla keşfeder. Bir niş, yıllar içinde sıkıcı hâle gelebilir ya da pazarı değişebilir; o zaman yeniden daraltmak ya da yön değiştirmek gerekir. Kişisel projeler ise nişin dışında kalabilir; birçok fotoğrafçı işte dar, kendi fotoğraflarında geniş çalışır. Bir nişi büyük bir karar gibi değil, bir deneme gibi ele almak da mümkündür: birkaç ay boyunca yalnızca o alanda iş kabul etmek, portfolyoyu ona göre düzenlemek ve sonunda hem gelen işleri hem de o işlerden alınan keyfi değerlendirmek.

Bir niş aynı zamanda kimlere hizmet edileceğine de karar verir ve bu kararın içinde ten tonu da vardır. Bir düğün ya da aile portresi nişinde uzman sayılmak, farklı tenlerden gelinleri, damatları ve aileleri aynı karede, her birini kendi renginde ve kendi ayrıntısıyla gösterebilmeyi içerir. Koyu tenli bir müşterinin portfolyoda kendine benzeyen bir yüz görememesi, o fotoğrafçıyı seçmemesi için yeterli bir neden olabilir. Portfolyoda farklı tenlerden insanlara ve onların doğru ışıklanmış yüzlerine yer vermek, nişin kapsayıcı olduğunu gösterir.

Görsel kanıt

Arkadaşın sayfasındaki bütün kareleri masaya yayıyor ve üç yığına ayırıyor: kafe ve mekân kareleri, portreler, geri kalanlar. Kafe yığını en küçük ama en tutarlı olanı; sabah ışığı, sakin tabaklar, pencere kenarında buharı tüten bir çay.

Konumlandırma cümlesini yazıp sayfanın başlığını değiştiriyor ve portfolyoya yalnızca mekân ve yiyecek karelerini bırakıyor. Kafe karelerinin arasına, tezgâhın arkasında çalışan esmer tenli aşçının ellerini ve yüzünü gösteren bir kareyi ekliyor; aşçının teni sabah ışığında kendi sıcaklığıyla duruyor. Düğün ve sokak kareleri ise ayrı bir kişisel sayfaya taşınıyor.

İki hafta sonra kafe sahibi, bir fırın işleten arkadaşına onun sayfasını gönderiyor. Fırıncı ilk mesajında şöyle yazıyor: «Sabah ışığındaki kahvaltı fotoğraflarını gördüm; bizimkini de öyle çekebilir misin?»

Sık yapılan hata

Özet

Niş, belirli bir tür fotoğrafın belirli bir müşteri kitlesi için tanınabilir bir yaklaşımla çekildiği dar bir alandır; türün, hedef müşterinin ve fotoğrafçının üslubunun kesişiminde bulunur ve bir konumlandırma cümlesiyle anlatılır. Uzmanlaşma portfolyoyu netleştirir, tavsiye zincirini kolaylaştırır ve güvenle birlikte emeğin daha iyi karşılık bulmasına yardım edebilir, ama pazar daralabilir ve niş zamanla değişebilir; seçilen alanda farklı tenlerden müşterileri doğru ışıklamak ve portfolyoda göstermek uzmanlığın parçasıdır.

Mini ödev

Bu ödevde kendi nişini ve konumlandırma cümleni belirleyeceksin.

1. Üslup haritandan en belirgin üç seçimini ve gelir haritandan en yüksek puan verdiğin iki yolu yan yana yaz.
2. Bu iki listeye bakarak üç olası niş kesişimi yaz; her biri için tür, hedef müşteri ve yaklaşımı birer cümleyle tanımla.
3. En güçlü bulduğun niş için hedef müşterini tanımla: kim, neye ihtiyaç duyuyor, fotoğrafı nerede kullanacak, seni neden seçsin? Ardından tek cümlelik bir konumlandırma yaz.
4. Bu nişte çalışırken farklı ten tonlarından müşterilerle karşılaşacağın bir durum yaz ve portfolyonda onlara nasıl yer vereceğini, onları nasıl ışıklayacağını not et.

Kendini değerlendir

• Nişini tür, hedef müşteri ve yaklaşım olarak üç parçada tanımlayabiliyor musun?
• Konumlandırma cümlen bir yabancıya ne yaptığını açıkça anlatıyor mu?
• Nişinin olası bedellerini ve kapsayıcılığını düşündün mü?

Sözlük

Mini test

1. «Her türlü fotoğraf çekimi» başlıklı bir sayfanın temel sorunu nedir?

• A) Müşterinin fotoğrafçının ne yaptığını anlamakta zorlanması
• B) Fotoğrafların teknik olarak zayıf olması
• C) Sayfanın fazla kısa olması
• D) Fiyatların yazılmamış olması

2. Niş kesişimi hangi üç unsurdan oluşur?

• A) Makine, objektif ve ışık
• B) Fiyat, süre ve teslim
• C) Fotoğraf türü, hedef müşteri ve fotoğrafçının üslubu
• D) Sosyal medya, internet sitesi ve baskı

3. Aşağıdakilerden hangisi uzmanlaşmanın olası bir bedelidir?

• A) Portfolyonun netleşmesi
• B) Küçük bir yerde yeterli müşteri bulamama riski
• C) Tavsiye zincirinin kolaylaşması
• D) İşin hızlanması

4. Bir aile portresi nişinde koyu tenli bir müşteri portfolyoda kendine benzeyen bir yüz göremiyorsa ne olabilir?

• A) Hiçbir şey değişmez
• B) Müşteri fiyatı daha yüksek bulur
• C) Müşteri kendini daha kolay tanır
• D) Müşteri o fotoğrafçıyı seçmekten vazgeçebilir

Cevaplar

1. A — Her şeyi gösteren bir sayfa belirli bir işle eşleşmez; müşteri kendini ve ihtiyacını tanıyamaz.
2. C — Niş, türün, ona ihtiyaç duyan kitlenin ve fotoğrafçının bakışının örtüştüğü yerdedir.
3. B — Dar bir alan küçük bir pazarda yeterli iş getirmeyebilir; niş bu yüzden bağlama göre seçilir.
4. D — Müşteri portfolyoda kendi gibi insanların doğru gösterildiğini görmezse güven kurmakta zorlanır.

Özet kartı

• Niş: tür, hedef müşteri ve yaklaşım.
• Üslup haritası ile gelir haritasını üst üste koy.
• Tek cümlelik bir konumlandırma yaz ve her yerde tekrarla.
• Nişin yararı ve bedeli vardır; zamanla değişebilir.
• Portfolyoda farklı tenlere, doğru ışıkla yer ver.

Sonraki derse köprü

Fırıncıyla konuşmadan önce arkadaşın ona gönderebileceği bir sayfa hazırlamak istiyor. Kafe ve mekân kareleri yığınında kırktan fazla fotoğraf var ve hepsini koymak istiyor; her biri bir başka sabahı, bir başka tabağı gösteriyor. Yaşlı üye bir süre bakıp yalnızca bir sayı söylüyor: on beş. Arkadaşın hangi on beşin fırıncıyı ikna edeceğini, hangilerinin birbirini tekrar ettiğini ve zayıf bir karenin güçlüleri nasıl aşağı çektiğini düşünmeye başlıyor. Portfolyoya hangi fotoğraflar girmeli? Sonraki ders, hedef müşteriye göre az ama güçlü karelerden kurulan portfolyoyu ele alıyor.