Yarışma ve burslar

Öğrenme hedefi

Fotoğraf yarışmalarını ve proje burslarını, adını duyurmanın ve işini geliştirmenin araçları olarak değerlendirebilecek, sana uygun olanı seçip güçlü bir başvuru hazırlayabileceksin. Bir yarışmanın sağlayabileceği görünürlüğü, sergiyi, katalogu ve ödülü, katılım ücreti ve şartnamedeki koşullarla birlikte tartacaksın. Yarışma şartnamesini dikkatle okuyacak, fotoğrafların bütün haklarını düzenleyiciye bırakan bir hak devri koşulunu tanıyacak ve telif hakkının sende kalıp kalmadığını kontrol edeceksin. Bir proje bursu ya da destek programı için fikrini, seçkini, takvimini ve kendini anlatan bir başvuru dosyası hazırlayacaksın. Yarışmaya ya da başvuruya gönderdiğin karelerde yer alan insanların bundan haberdar olmasını ve iznini sağlayacak, farklı tenlerden insanları basmakalıp ya da onur kırıcı biçimlerde sunan karelerden ve başlıklardan uzak duracaksın.

Merak sorusu

Kulübün panosuna yeni bir kâğıt asılmış: bir belediye kültür merkezinin «Mahalle» başlıklı fotoğraf yarışması. Ödülü küçük, ama seçilen fotoğraflar bir sergide gösterilecek ve bir katalogda basılacak. Arkadaşın hemen katılmak istiyor. Aynı akşam internette baktığında, aynı ay açılmış birkaç yarışma daha buluyor: birinin katılım ücreti yüksek, birinin jürisinde kimin olduğu yazmıyor, birinin koşullarının en altında ise gönderilen karelerin artık düzenleyiciye ait sayılacağı yazıyor.

Bir de kulüpten biri ona bir proje bursundan söz ediyor; mahalle dizisini büyütmek için destek alabileceğini söylüyor. Adını nasıl duyurursun? Hangi kapıya başvurmalı, hangisinden uzak durmalı ve bir başvuru nasıl hazırlanmalı?

Bağlam

Kavramsal fotoğrafla çalışırken yeniden başlamak gibi soyut bir düşünceyi çekilebilir bir cümleye çevirmiştin (Ders 26.8). Seçki dersinde arşivi turlarla daraltıp her karesi bir iş gören bir dizi kurmuştun (Ders 26.9). Bir önceki derste de stok ajanslarının koşullarını okumayı ve karelerde görünen insanlardan yazılı izin almayı konuşmuştuk (Ders 28.10).

Bu ders, fotoğrafı satmak yerine görünür kılmanın ve bir projeyi desteklemenin yollarına bakıyor. Yarışmalar ve burslar, bir fotoğrafçının adını bir jüriye, bir sergi izleyicisine ya da bir kuruma duyurabilir; ama hepsi aynı değildir ve her biri bir bedel ya da bir koşulla gelir. Burada yarışma ya da kurum adları verilmiyor; bu ilanlar her yıl değişir ve her birinin şartnamesi ayrıca okunmalıdır. Şartnamelerin hukuki yorumu için gerektiğinde bir hukukçuya danışmak yararlı olur.

Basit açıklama

Yarışma neden ve hangisine katılınır?

Bir yarışma, fotoğrafçıya birkaç şey sağlayabilir: bir jürinin gözünden geçmek, bir sergide ya da katalogda yer almak, bir ödül kazanmak ve özgeçmişe eklenecek bir satır. Ama bir yarışmadan seçilmemek, bir fotoğrafın ya da fotoğrafçının değerini ölçmez; jürinin o yılki bakışını ve o yarışmanın konusunu yansıtır. Yarışmalar adını duyurmanın yollarından yalnızca biridir; bir sergi, bir yayın, bir fotokitap ya da uzun soluklu bir proje de aynı işi görebilir.

Hangi yarışmaya katılınacağına karar verirken birkaç soru sorulur: konusu kendi işine ve üslubuna uyuyor mu, jüride kimler var ve onların işlerini tanıyor musun, geçmiş yıllarda hangi fotoğraflar seçilmiş, düzenleyen kurum güvenilir mi, ödül ve görünürlük katılım ücretine değer mi? Katılım ücreti, bir yarışmaya fotoğraf göndermek için ödenen bedeldir. Bazı yarışmalar öğrencilere ya da ilk kez katılanlara ücretsiz başvuru olanağı tanır. Ücret tek başına kötü değildir; ama yüksek bir ücret, küçük bir ödül ve belirsiz bir jüriyle birleştiğinde, yarışma fotoğrafçıdan çok düzenleyiciye hizmet ediyor olabilir.

Şartnamede neye bakılır?

Yarışma şartnamesi, bir yarışmanın konusunu, katılım koşullarını, dosya biçimlerini, son tarihlerini, değerlendirme ölçütlerini ve gönderilen fotoğrafların nasıl kullanılacağını belirleyen belgedir. Şartname başvurudan önce baştan sona okunur. Dosya boyutu, kenarlık ya da imza gibi teknik koşullara uymayan kareler çoğu zaman değerlendirmeye bile alınmaz; düzenlemeye ve fotoğrafa müdahaleye dair kurallar da yarışmadan yarışmaya değişir.

Hak devri koşulu, bir şartnamede gönderilen fotoğrafların telif ya da kullanım haklarının, çoğu zaman süresiz ve sınırsız olarak, düzenleyiciye bırakıldığını söyleyen koşuldur. Güvenilir yarışmaların çoğunda telif fotoğrafçıda kalır ve düzenleyici, fotoğrafları yalnızca yarışmanın tanıtımı, sergisi ve katalogu için, fotoğrafçının adını belirterek kullanma hakkı alır. Bütün hakların devri, fotoğrafların sonradan reklamlarda ya da satışta, fotoğrafçıya hiçbir şey ödenmeden kullanılabileceği anlamına gelebilir. Böyle bir koşul görüldüğünde, yarışmaya katılmamak çoğu zaman en doğru karardır. Telif hakkının ayrıntıları sonraki modülde ayrı bir derste ele alınacak.

Şartname ayrıca karede görünen insanlara dair koşullar içerebilir. Birçok yarışma, tanınabilir insanların yer aldığı karelerde model izni ister. İzin istenmese bile, bir insanın yüzünü bir yarışmaya, bir sergiye ve bir kataloga taşımadan önce ona haber vermek ve iznini almak, onu yalnızca bir malzeme olarak görmemek demektir. Farklı tenlerden insanları «egzotik», yoksul ya da acı çeken figürler olarak sunan kareler ve başlıklar, bazı jürilerin dikkatini çekse bile, fotoğraflanan insanların onurunu zedeleyebilir; bu karelerin hikâyesini onların gözünden kurmak ve başlıkları sade tutmak gerekir.

Burs başvurusu nasıl hazırlanır?

Proje bursu, bir kurumun, bir vakfın ya da bir destek programının, belirli bir fotoğraf projesinin gerçekleşmesi için verdiği mali ya da ayni destektir. Burslar çoğu zaman bitmiş fotoğrafları değil, bir projenin fikrini, yöntemini ve gerçekleşme olasılığını değerlendirir. Rezidans programları, yani bir fotoğrafçıya bir süre kalacak yer ve çalışma olanağı sağlayan programlar da bu ailenin içindedir.

Başvuru dosyası, bir burs ya da destek programına sunulan ve projenin fikrini, seçkisini, takvimini, bütçesini ve fotoğrafçının geçmişini bir arada anlatan belgelerin bütünüdür. Dosyanın kalbi, fikir cümlesinden yola çıkan kısa ve açık bir proje metnidir: ne yapmak istiyorsun, neden, nasıl, kimlerle ve ne kadar sürede? Metnin yanına projenin yönünü gösteren küçük bir seçki, gerçekçi bir takvim, kalemleri tek tek yazılmış bir bütçe ve kısa bir özgeçmiş eklenir. Her program farklı sorular sorar; aynı dosyayı her yere göndermek yerine her başvuruyu o programın sorularına göre uyarlamak gerekir. Reddedilmek bu süreçte olağandır; birçok fotoğrafçı aynı projeyle birkaç kez başvurduktan sonra destek alır. Başvuru takvimini önceden izlemek de işe yarar: birçok program yılda bir kez ve belirli aylarda başvuru alır, son güne bırakılan bir dosya ise çoğu zaman aceleyle yazılmış bir metin ve eksik bir bütçeyle gider.

Görsel kanıt

Arkadaşın üç yarışma ilanını yan yana koyup her birine aynı soruları soruyor. «Mahalle» yarışmasının jürisinde iki belgesel fotoğrafçı var, katılım ücreti düşük, şartnamede telifin fotoğrafçıda kalacağı ve fotoğrafların yalnızca sergi ve katalog için kullanılacağı yazıyor. Yüksek ücretli yarışmanın jürisi belirsiz; bir başkasında ise bütün hakların süresiz devri koşulu var. Arkadaşın yalnızca «Mahalle» yarışmasına başvurmaya karar veriyor.

Göndereceği dört karede yer alan insanlara, hasat bayramındaki satıcılara ve tavla oynayan adamlara, fotoğraflarını gösterip yarışmaya göndermek istediğini söylüyor ve izinlerini alıyor. Koyu tenli bir satıcının portresinin başlığını, ilk aklına gelen ve onu yalnızca yorgunluğuyla tanımlayan sözcük yerine, adıyla ve tezgâhının adıyla yazıyor.

Aynı ay proje bursu için bir dosya hazırlıyor: mahalle dizisini bir yıl boyunca dört mevsime yaymayı anlatan bir sayfalık proje metni, projenin yönünü gösteren bir düzine kare, aylara bölünmüş bir takvim ve kalemleri yazılmış bir bütçe. Yarışmada sergiye seçiliyor; bursa ise ilk başvurusunda kabul edilmiyor ve jürinin kısa notunu bir sonraki başvuru için saklıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Yarışmalar görünürlük, sergi, katalog ve ödül sağlayabilir, ama seçilmemek bir fotoğrafın değerini ölçmez; hangi yarışmaya katılınacağı konu, jüri, düzenleyici ve katılım ücreti tartılarak seçilir ve yarışma şartnamesi baştan sona okunarak telifin fotoğrafçıda kalıp kalmadığı ve bir hak devri koşulu bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Proje bursları için fikir, seçki, takvim, bütçe ve özgeçmişten oluşan ve her programa göre uyarlanan bir başvuru dosyası hazırlanır; karelerdeki insanlardan izin alınır ve farklı tenlerden insanlar basmakalıp ya da onur kırıcı karelerle ve başlıklarla sunulmaz.

Mini ödev

Bu ödevde bir yarışmayı değerlendirecek ve bir burs başvurusunun taslağını hazırlayacaksın.

1. İlgilendiğin alanda açık olan iki ya da üç yarışma bul; her biri için konu, jüri, düzenleyici, katılım ücreti, ödül ve sergi ya da katalog olanağını bir tabloya yaz.
2. Her yarışmanın şartnamesinde telif ve kullanım koşullarını bul ve bir cümleyle özetle; bir hak devri koşulu varsa işaretle ve katılıp katılmayacağına gerekçesiyle karar ver.
3. Göndermeyi düşündüğün karelerde tanınabilir insanlar varsa izin durumlarını yaz; başlıkları, insanları yalnızca bir durumla ya da görünüşleriyle tanımlamayacak biçimde yeniden yaz.
4. Bir proje için bir sayfalık proje metni, on ile on beş karelik bir seçki, aylara bölünmüş bir takvim ve kalemleri yazılmış bir bütçe taslağı hazırla.

Kendini değerlendir

• Bir yarışmanın sana uygun olup olmadığını hangi sorularla tarttığını açıklayabiliyor musun?
• Bir şartnamede hak devri koşulunu tanıyabiliyor musun?
• Başvuru dosyan fikrini, yöntemini ve takvimini açıkça anlatıyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Bir yarışmadan seçilmemek neyi gösterir?

• A) Fotoğrafın değersiz olduğunu
• B) Fotoğrafçının yeteneksiz olduğunu
• C) O jürinin o yılki bakışını ve yarışmanın konusunu
• D) Bir daha başvurulmaması gerektiğini

2. Bir şartnamede «gönderilen bütün fotoğrafların bütün hakları süresiz olarak düzenleyiciye geçer» yazıyorsa bu nedir?

• A) Hak devri koşulu
• B) Katılım ücreti
• C) Model izni
• D) Dosya biçimi koşulu

3. Bir burs başvurusunun kalbi nedir?

• A) Yalnızca en iyi on fotoğraf
• B) Ödül listesi
• C) Makinenin marka ve modeli
• D) Projenin ne, neden, nasıl ve ne kadar sürede yapılacağını anlatan proje metni

4. Yarışmaya gönderilecek bir portrede koyu tenli bir satıcı yer alıyorsa ne yapılmalıdır?

• A) Başlığı onu yalnızca yorgunluğuyla tanımlayacak biçimde yazmak
• B) İznini almak ve başlığı onun onurunu gözeterek yazmak
• C) Yüzünü bulanıklaştırmak
• D) Karenin rengini değiştirmek

Cevaplar

1. C — Yarışma sonuçları bir jürinin belirli bir konudaki seçimidir, fotoğrafın mutlak değerini ölçmez.
2. A — Bütün hakların süresiz devri, fotoğrafların fotoğrafçıya ödeme yapılmadan her yerde kullanılabilmesine yol açabilir.
3. D — Burslar çoğu zaman bitmiş işi değil, projenin fikrini ve gerçekleşebilirliğini değerlendirir.
4. B — Karedeki insanın izni ve onurunu gözeten bir başlık, onu bir malzemeye indirgemeyi önler.

Özet kartı

• Yarışma bir yol, bir ölçü değil.
• Konu, jüri, düzenleyici, ücret ve ödülü tart.
• Şartnameyi oku; hak devri koşulunu tanı ve uzak dur.
• Burs dosyası: fikir, seçki, takvim, bütçe, özgeçmiş; her programa uyarla.
• Karedeki insanlardan izin al; başlıklarda onurlarını gözet.

Sonraki derse köprü

Yarışmadan küçük bir ödül ve kafe işlerinden biriken bir miktar para var. Arkadaşın, bu parayı yeni bir makine gövdesine yatırmayı düşünüyor; kulüpte herkes yeni çıkan bir modelden söz ediyor. Yaşlı üye ise onun hâlâ tek bir objektifle ve tek bir yansıtıcıyla çalıştığını, çantasının dağıldığını ve hiçbir ekipmanının sigortalı olmadığını hatırlatıyor. Kazancını hangi ekipmana harcamalısın? Sonraki ders, önce objektif ve ışığa, sonra gövdeye yatırım yapmayı ve ekipman sigortasını ele alıyor.