Kâğıt türleri

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafı basacağın kâğıdı, fotoğrafın karakterine, asılacağı yere ve ışığa bakarak seçebileceksin. Parlak, yarı mat ve mat yüzeylerin ışığı nasıl yansıttığını, siyahların ne kadar derin ve renklerin ne kadar canlı görünebileceğini nasıl etkilediğini açıklayacaksın. Kâğıdın kendi beyazının sıcaklığını, bazı kâğıtlarda beyazı parlatmak için kullanılan katkı maddelerini ve bunların zaman içindeki davranışını tanıyacak, pamuk ya da benzeri liflerden yapılan dokulu, uzun ömürlü kâğıtların neyi farklı yaptığını bileceksin. Her kâğıdın kendi renk profiliyle basılması gerektiğini hatırlayacak ve kâğıt seçiminin bir zevk tercihi olduğunu, doğru ya da yanlış bir kâğıt değil, fotoğrafa ve yere uygun bir kâğıt bulunduğunu göreceksin. Kâğıdın yüzeyinin ve beyazının farklı tenleri nasıl etkilediğini bir test baskısıyla sınayarak karar vereceksin.

Merak sorusu

Baskı atölyesinde tezgâhın üstünde aynı fotoğrafın üç küçük örneği duruyor: fırıncı ekmeği komşusuna uzatıyor. Biri kaygan ve parlak; siyahlar kapkara, turuncu fırın ışığı canlı, ama tavandaki lamba yüzeyde bir beyaz leke gibi parlıyor ve fırıncının yüzünün bir kısmını kapatıyor. Yanındaki mat bir kâğıt; hiçbir yansıma yok, her açıdan rahatça görülüyor, ama siyahlar koyu bir griye çalıyor ve kare biraz daha yumuşak. Sonuncusu kalın, hafif dokulu, eline alınca bir kumaşı andırıyor; beyazı biraz sıcak, ton geçişleri yumuşak ve derin.

Fırıncı üçüne de uzun uzun bakıyor ve hangisinin daha iyi olduğunu soruyor. Kulüpten arkadaşın bir cevap veremiyor; her biri aynı fotoğrafı başka bir karakterle gösteriyor. Mat mı, parlak mı, fine art mı? Aynı fotoğraf farklı kâğıtlarda neden farklı hissettirir?

Bağlam

Renkleri cihazdan cihaza taşırken yazıcının her kâğıt için ayrı bir ölçüm dosyasıyla çalıştığını ve bazı doygun renklerin kâğıda sığmadığını konuşmuştuk (Ders 25.2). Bir önceki derste de baskının ne kadar büyük olabileceğini, ona bakacak gözün uzaklığına göre hesaplamıştık (Ders 25.3). Boyut ve renk yönetimi yerine oturunca geriye bir soru kalıyor: fotoğraf neyin üstüne basılacak?

Kâğıt, fotoğrafın yalnızca taşıyıcısı değildir. Işığı nasıl yansıttığı, beyazının rengi, siyahı ne kadar derin tutabildiği ve elde nasıl hissettirdiği, izleyicinin fotoğrafı nasıl algılayacağını değiştirir. Aynı kare bir kâğıtta keskin ve parlak bir afiş gibi, bir başkasında yumuşak ve sessiz bir resim gibi durabilir. Bu yüzden kâğıt seçimi, fotoğrafçının son yorum kararlarından biridir ve ekrandaki bütün kararlar kadar dikkat ister.

Basit açıklama

Yüzey ışığı nasıl değiştirir?

Kâğıt yüzeyi, bir baskı kâğıdının üstündeki kaplamanın parlaklık derecesidir ve kabaca parlak, yarı mat ve mat olarak ayrılır. Parlak bir yüzey pürüzsüzdür; mürekkep yüzeyin üstünde kalır ve ışığı bir ayna gibi tek bir yöne yansıtır. Bu sayede siyahlar derin, renkler canlı ve ayrıntılar keskin görünür; ama odadaki bir lamba ya da pencere yüzeyde parlak bir leke olarak belirir ve izleyici baskıya belirli açılardan bakmak zorunda kalır.

Mat bir yüzey pürüzlüdür; ışığı her yöne dağıtır. Bu yüzden yansıma yapmaz ve baskı her açıdan rahatça görülür, ama dağılan ışık siyahların üstüne ince bir açıklık ekler ve en koyu tonlar griye çalar. Renkler biraz daha sakin, kare biraz daha yumuşak görünür. Yarı mat ya da saten yüzeyler ikisinin arasında durur: siyahları parlak kâğıda yakın bir derinlikte tutarken yansımayı azaltır.

Siyah yoğunluğu, bir kâğıdın basabildiği en koyu siyahın ne kadar derin olduğunu anlatır. Parlak kâğıtlarda bu değer genellikle en yüksektir; mat kâğıtlarda daha sınırlıdır. Siyahın derinliği baskının kontrast aralığını belirler: derin bir siyah, en açık beyazla birlikte daha geniş bir ton aralığı sunar. Karanlık tonları bol bir fotoğraf, siyahı sınırlı bir kâğıtta gölgelerindeki ayrıntıyı kaybedebilir ya da gölgeler bir bütün olarak griye kalkabilir.

Beyaz ve lif neyi değiştirir?

Kâğıt beyazı, basılmamış kâğıdın kendi rengidir ve baskıdaki en açık tonu belirler. Bazı kâğıtlar serin, mavimsi bir beyaza, bazıları sıcak, kremsi bir beyaza sahiptir. Fotoğraftaki beyazlar, örneğin komşunun başörtüsü, kâğıdın bu beyazından daha beyaz olamaz; sıcak bir kâğıt bütün baskıya hafif bir sıcaklık katar.

Optik parlatıcı, bazı kâğıtlara beyazı daha parlak ve mavimsi göstermek için eklenen ve morötesi ışığı görünür mavi ışığa çeviren katkı maddesidir. Parlatıcılı bir kâğıt gün ışığında göz alıcı bir beyaz gösterir, ama beyazı ışık kaynağına göre değişir ve bu katkıların zamanla etkisini yitirip kâğıdın hafifçe sararabileceği sık söylenir. Uzun süre asılı kalacak bir baskıda bu, göz önünde tutulan bir etkendir.

Fine art kâğıt, genellikle pamuk ya da benzeri doğal liflerden yapılan, dokulu ya da pürüzsüz yüzeyli, kalın ve uzun ömür için tasarlanmış baskı kâğıtlarına verilen genel addır. Bu kâğıtların çoğu mat ya da yarı mat bir yüzeye ve çoğu zaman parlatıcısız, doğal bir beyaza sahiptir. Eldeki ağırlıkları ve dokuları baskıya bir nesne niteliği kazandırır; ton geçişleri yumuşak ve derin görünür. Ama siyah yoğunlukları çoğu zaman parlak kâğıtlardan sınırlıdır ve daha pahalıdırlar.

Kâğıt nasıl seçilir?

Doğru ya da yanlış bir kâğıt yoktur; fotoğrafa, asılacağı yere ve istenen karaktere uygun bir kâğıt vardır. Derin gölgeleri ve canlı renkleri olan bir fotoğraf parlak ya da yarı mat bir kâğıtta güçlü durabilir; yumuşak ışıklı, sakin bir portre mat bir kâğıtta daha sıcak ve yakın görünebilir. Asılacağı yer de önemlidir: pencereye karşı bir duvarda parlak bir baskı sürekli yansıma yapar; camın arkasına konacak bir baskıda cam zaten yansıma yapacağı için yüzeyin parlaklığı daha az önem taşır. Her kâğıt kendi renk profiliyle basılmalıdır; bir kâğıdın profiliyle başka bir kâğıda basmak renkleri kaydırır.

Kâğıdın yüzeyi ve beyazı tenleri de etkiler. Parlak bir kâğıtta yüzdeki bir yansıma lekesi, bir yanağı ya da alnı beyaz bir parlamayla kapatabilir. Mat bir kâğıtta koyu bir tenin gölgeleri, sınırlı siyah yoğunluğu yüzünden ya griye kalkar ya da ayrıntısını yitirir; bu, yüzün derinliğini ve sıcaklığını azaltabilir. Sıcak beyazlı bir kâğıt açık bir teni biraz sarartabilir, serin beyazlı bir kâğıt ise koyu bir yüzdeki kızıl-kahve sıcaklığı biraz söndürebilir. Bu etkiler küçüktür ama yüzde hemen fark edilir; bu yüzden kararı bir test baskısıyla, yüzü yakından inceleyerek vermek gerekir.

Görsel kanıt

Üç örneği renkleri sadık gösteren nötr bir lambanın altında yan yana koyuyorsun. Parlak kâğıtta lamba, fırıncının alnında beyaz bir leke olarak parlıyor; baskıyı biraz eğince leke kayboluyor, ama dükkânın duvarı bir pencerenin tam karşısında. Mat kâğıtta yansıma yok, ama fırıncının yüzünün gölgeli yarısı hafifçe griye çalıyor ve tenin derinliği azalıyor.

Dokulu fine art kâğıtta ton geçişleri yumuşak; kâğıdın kremsi beyazı başörtüsünü hafifçe sıcak gösteriyor. Fırıncının teni sıcak ve derin, ama gölgeli yanakta en koyu bölge parlak kâğıttaki kadar derin değil. Bu kâğıdın kendi profiliyle yanağın gölgesini biraz açarak yeniden bastırınca, gölgedeki ayrıntı geri geliyor ve ten doğal sıcaklığını koruyor.

Fırıncıya üç örneği ve son denemeyi yan yana gösteriyorsun. Pencerenin karşısındaki duvar için yansımasız, sıcak bir kâğıdı istiyor; dokulu kâğıttaki fotoğrafın ona «dükkânın ekmeği gibi» geldiğini söylüyor. Seçim teknik bir zorunluluk değil, fotoğrafın ve yerin karakterine göre verilmiş bir karar oluyor.

Sık yapılan hata

Özet

Kâğıt yüzeyi ışığı nasıl yansıttığıyla baskının karakterini değiştirir: parlak kâğıt derin siyah ve canlı renk verir ama yansıma yapar, mat kâğıt yansımasızdır ama siyah yoğunluğu sınırlıdır ve gölgeler griye çalar, yarı mat ikisinin arasında durur. Kâğıt beyazı baskının en açık tonunu ve genel sıcaklığını belirler, optik parlatıcılar beyazı parlatır ama ışığa göre değişir, fine art kâğıtlar dokuları ve doğal beyazlarıyla baskıya bir nesne niteliği kazandırır ve her kâğıt kendi profiliyle basılır. Doğru kâğıt yoktur, fotoğrafa ve yere uygun kâğıt vardır; yüzdeki yansıma, koyu tenin gölgeleri ve kâğıt beyazının tene etkisi bir test baskısında yakından incelenerek karar verilir.

Mini ödev

Bu ödevde aynı fotoğrafı farklı kâğıtlarda karşılaştıracaksın.

1. Derin gölgeleri, açık bir beyazı ve mümkünse bir yüzü olan bir fotoğraf seç.
2. Aynı fotoğrafı en az iki farklı kâğıtta, örneğin parlak ve mat, küçük boyutta bastır ya da bir atölyeden örnek iste.
3. Baskıları renkleri doğru gösteren bir ışıkta yan yana koy; yansımayı, siyahların derinliğini, beyazın sıcaklığını ve ton geçişlerini karşılaştır.
4. Fotoğrafı asmayı düşündüğün yerin ışığını not et ve hangi kâğıdın o yere uygun olduğuna karar ver. Fotoğrafta bir yüz varsa her kâğıtta tenin gölgesinin ve renginin nasıl göründüğünü yaz.

Kendini değerlendir

• Parlak ve mat yüzeylerin siyahları ve yansımayı neden farklı etkilediğini açıklayabiliyor musun?
• Kâğıdını fotoğrafın karakterine ve asılacağı yere göre gerekçelendirebiliyor musun?
• Seçtiğin kâğıtta yüzün gölgesinin ve tenin renginin doğru durduğunu yakından denetledin mi?

Sözlük

Mini test

1. Parlak bir kâğıdın siyahları neden daha derin görünür?

• A) Pürüzsüz yüzey ışığı tek yöne yansıtır ve siyahın üstüne dağılan ışık eklenmez
• B) Parlak kâğıda daha çok mürekkep konduğu için
• C) Parlak kâğıdın beyazı daha sıcak olduğu için
• D) Parlak kâğıt daha kalın olduğu için

2. Pencerenin tam karşısındaki bir duvara asılacak baskı için hangi yüzey genellikle daha az sorun çıkarır?

• A) Parlak
• B) Her yüzey aynı sonucu verir
• C) Mat ya da yarı mat
• D) Aynalı

3. Optik parlatıcı içeren bir kâğıt için hangisi doğrudur?

• A) Beyazı her ışıkta aynı kalır
• B) Morötesi ışığı mavi ışığa çevirerek beyazı parlak gösterir; beyazı ışığa göre değişebilir
• C) Siyahları derinleştirir
• D) Renk profili gerektirmez

4. Mat bir kâğıtta koyu tenli fırıncının yüzünün gölgeli yarısı griye çalıyor. En uygun adım nedir?

• A) Kâğıdı hiç kullanmamak
• B) Başka bir kâğıdın profiliyle basmak
• C) Bütün fotoğrafı koyulaştırmak
• D) Test baskısında yüzü incelemek ve gölgeleri o kâğıda göre, kendi profiliyle ayarlayıp yeniden basmak

Cevaplar

1. A — Parlak yüzeyde ışık tek yöne yansır; mat yüzeydeki gibi siyahın üstüne dağılmış ışık eklenmez.
2. C — Mat ve yarı mat yüzeyler ışığı dağıtır ve pencere karşısında yansıma lekesi yapmaz.
3. B — Parlatıcılar morötesi ışıkla çalışır; bu yüzden beyazın görünüşü ışık kaynağına göre değişir.
4. D — Mat kâğıdın sınırlı siyahı gölgeleri griye kaldırır; o kâğıda göre yapılan ayar ayrıntıyı ve sıcaklığı geri getirir.

Özet kartı

• Parlak: derin siyah, canlı renk, yansıma.
• Mat: yansımasız, siyahlar griye çalar.
• Kâğıt beyazı en açık tonu ve sıcaklığı belirler.
• Her kâğıt kendi profiliyle basılır.
• Doğru kâğıt yok, uygun kâğıt var; yüzü test baskısında incele.

Sonraki derse köprü

Fırıncı dokulu kâğıdı seçti. Ama atölye, bir metrelik bu kâğıdın pahalı olduğunu, bir kez basıldıktan sonra değiştirmenin maliyetli olacağını hatırlattı. Arkadaşın, mat yüzeyin siyahları griye kaldırmasından ve fırıncının yüzünün yine istenmeyen bir tonda çıkmasından endişe ediyordu. Bütün baskıyı basmadan, bu kâğıtta sonucun nasıl görüneceğini önceden bilmenin bir yolu olmalıydı. Baskıyı basmadan önce görmek mümkün mü? Sonraki ders, ekranda kâğıdı taklit eden görüntülemeyi ve küçük test baskılarıyla çalışmayı anlatıyor.