Baskı temelleri

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafı hangi boyutta basabileceğine, yalnızca dosyanın piksel sayısına değil, baskının hangi uzaklıktan izleneceğine de bakarak karar verebileceksin. Bir dosyanın piksel ölçülerinden farklı baskı boyutları için inç başına düşen piksel sayısını hesaplayacak, gözün belirli bir uzaklıkta ayırt edebildiği en küçük ayrıntının bu hesaba nasıl girdiğini göreceksin. Dosyadaki inç başına piksel ile yazıcının inç başına bastığı mürekkep noktası arasındaki farkı ayırt edecek, bir dosyayı büyütmek için yeniden örneklemenin neyi yapıp neyi yapamadığını bileceksin. Makinenin en-boy oranı ile kâğıt oranları arasındaki uyuşmazlığı kırpma ya da kenar boşluğuyla çözecek, baskı boyutuna göre çıktı netleştirmesini ayarlayacaksın. Bir yüzü insan boyundan büyük basarken tenin ayrıntısının ve kumlanmanın nasıl görüneceğini düşünecek, kişinin yüzünün bu büyüklükte asılmasına onay verip vermediğini soracaksın.

Merak sorusu

Fırıncı, ekmeği komşusuna uzattığı fotoğrafı tezgâhın arkasındaki boş duvarı kaplayacak kadar, yaklaşık bir metre eninde görmek istiyor. Kulüpten arkadaşın baskı atölyesini arıyor. Atölye iki soru soruyor: dosya kaç piksel, baskı kaç santim olacak? Dosyanın genişliği altı bin piksel. Arkadaşın, yakından bakılan keskin bir baskı için inç başına üç yüz piksel gerektiğini hatırlıyor; bu hesapla dosya ancak elli santime yetiyor.

Bir metrelik baskının bulanık çıkacağından korkuyor. Atölyedeki kişi ise gülümseyerek, o duvarın önünde durulup durulmayacağını, müşterilerin baskıya hangi uzaklıktan bakacağını soruyor. Bir fotoğrafı ne kadar büyük basabilirsin? Elli santime yeten bir dosya bir metrede neden hâlâ keskin görünebilir?

Bağlam

Megapiksel efsanesi dersinde yakından bakılan keskin bir baskı için sık kullanılan ölçünün inç başına üç yüz piksel olduğunu ve altı bin piksellik bir kenarın bu ölçüyle yaklaşık elli bir santim ettiğini görmüştün (Ders 3.4). Dışa aktarma dersinde de baskı çözünürlüğünü ve çıktı netleştirmesini, dosyayı gideceği yere göre hazırlamanın parçaları olarak konuşmuştuk (Ders 17.9). Bu ders o hesaba eksik olan değişkeni ekliyor: baskıya bakan gözün uzaklığı.

Üç yüz piksel kuralı, bir baskıyı elde tutup yakından bakan biri için iyi bir başlangıçtır. Ama duvardaki büyük bir baskıya kimse burnunu dayayarak bakmaz. Baskının boyutu büyüdükçe izleyici geri çekilir ve gözün ayırt edebildiği ayrıntı küçülür. Bu yüzden bir fotoğrafın ne kadar büyük basılabileceği sorusunun tek bir cevabı yoktur; cevap nereye asılacağına ve nasıl bakılacağına bağlıdır.

Basit açıklama

İzleme mesafesi neyi değiştirir?

İzleme mesafesi, bir baskıya bakan kişinin gözü ile baskı arasındaki uzaklıktır. Görme keskinliği, gözün belirli bir uzaklıkta birbirinden ayırt edebildiği en küçük ayrıntının ölçüsüdür. Normal görme için sık kullanılan bir değer, gözün kabaca bir derecenin altmışta biri kadar bir açıyı ayırt edebilmesidir. Bu açı, uzaklıkla birlikte büyüyen bir ayrıntıya karşılık gelir: otuz santimden bakan bir göz yaklaşık onda bir milimetrelik ayrıntıyı seçebilir, bir metreden bakan göz ise yaklaşık üç onda bir milimetreden küçük ayrıntıyı seçemez.

Bu kaba hesabı inç başına piksele çevirince tablo netleşir. Otuz santimden bakılan bir baskı için gözün ayırt edebileceği sınır inç başına yaklaşık üç yüz pikseldir; bu, üç yüz kuralının nereden geldiğini açıklar. Bir metreden bakılan bir baskı için sınır yaklaşık doksan, iki metreden bakılan bir baskı için yaklaşık kırk beş piksele iner. Gözün ayırt edemediği ayrıntıyı basmak, baskıyı daha keskin göstermez. Pratikte sık kullanılan bir başka alışkanlık, izleyicilerin bir baskıya çoğu zaman köşegenine yakın bir uzaklıktan bakmasıdır; bir metre genişliğindeki bir baskı çoğu zaman bir metrenin biraz üstünden izlenir.

Pikseller ve noktalar nasıl hesaplanır?

İnç başına piksel, bir dosyanın basıldığında her inçine kaç görüntü pikseli düşeceğini gösteren değerdir; bir inç 2,54 santimdir. Altı bin piksellik bir dosya bir metreye basılırsa her santime altmış piksel, her inçe yaklaşık yüz elli iki piksel düşer. Bir metreden izlenecek bir baskı için sınır yaklaşık doksan piksel olduğuna göre, yüz elli iki piksel bu duvar için rahatça yeterlidir. Dosyanın içinde yazan inç başına piksel etiketi tek başına hiçbir şeyi değiştirmez; önemli olan piksel sayısı ile basılacak boyuttur.

İnç başına nokta, bir yazıcının kâğıdın her inçine bırakabildiği mürekkep damlası sayısıdır. Yazıcılar tek bir pikselin rengini birkaç farklı mürekkebin çok sayıda küçük damlasını yan yana koyarak oluşturur. Bu yüzden yazıcıların tanıtımında görülen binlerce noktalık değerler, dosyanın ne kadar piksel taşıması gerektiğini değil, yazıcının rengi ne kadar ince damlalarla kurduğunu anlatır. İki kavram çoğu zaman karıştırılır; atölye «dosya kaç dpi olsun?» diye sorduğunda çoğu zaman inç başına pikseli kastediyordur.

Makinenin en-boy oranı da boyutu belirler. Üçe iki oranlı bir kare bir metre genişliğe basılırsa yüksekliği yaklaşık altmış altı buçuk santim olur. Kâğıt boyutları ise çoğu zaman başka oranlardadır; yaygın kâğıt dizilerinden birinde kısa kenarın uzun kenara oranı ikinin karekökü kadardır ve 21 × 29,7 santimlik bir sayfa bu dizidendir. Fotoğraf bu oranlara ya biraz kırpılarak ya da kenarlarına boşluk bırakılarak oturtulur; kırpmanın nereden yapılacağına kompozisyon karar verir.

Büyütmek ayrıntı ekler mi?

Yeniden örnekleme, bir dosyanın piksel sayısını, eksik pikselleri komşularından hesaplayarak artırmak ya da fazla pikselleri birleştirerek azaltmaktır. Bir dosyayı büyütmek, var olmayan bir ayrıntıyı ortaya çıkarmaz; yalnızca mevcut ayrıntıyı daha çok piksele yayar. Ölçülü bir büyütme, özellikle uzaktan izlenecek bir baskıda, piksellerin kenarlarının görünmesini önleyebilir; ama elli santimde yumuşak olan bir kare, büyütülerek bir metrede keskinleşmez. Bazı programlar büyütürken ayrıntıyı tahmin ederek eklemeye çalışır; bu ekleme gerçek bir ayrıntı değil, bir tahmindir ve özellikle yüzlerde ve dokularda yapay görünebilir.

Baskının boyutu büyüdükçe çıktı netleştirmesi de yeniden ayarlanır. Mürekkep kâğıda biraz yayıldığı için baskı ekrandakinden biraz yumuşak görünür; büyük bir baskıda netleştirme daha geniş bir yarıçapla, küçük bir baskıda daha ince yapılır.

Büyük bir baskı insanlar için ayrıca bir soru taşır. Bir metre genişliğindeki bir baskıda fırıncının yüzü gerçek boyutundan büyük görünür; tenindeki gözenekler, küçük izler ve yorgunluk çizgileri ekranda hiç olmadığı kadar belirginleşir. Bu ayrıntıların ne kadarının rötuşlanacağına, yüzü doğallığından koparmadan ve kişiyle konuşarak karar vermek gerekir. Koyu tenin gölgeli bölgelerinde küçük bir kumlanma, büyük baskıda belirgin bir tane gibi görünebilir; bunu azaltırken tenin dokusunu silmemek, yüzü balmumu gibi göstermemek gerekir. Kişinin yüzünün bir dükkân duvarında insan boyundan büyük asılmasına onay verip vermediğini sormak da baskı kararının bir parçasıdır.

Görsel kanıt

Dosyanın ölçülerini hesaplıyorsun: altı bin piksel genişlik, bir metrelik baskıda inç başına yaklaşık yüz elli iki piksel. Duvar, tezgâhın arkasında; müşteriler baskıya bir ile iki metre uzaktan bakıyor. Bu uzaklıkta gözün ayırt edebileceği sınır inç başına doksanın altında kalıyor; dosya yeterli. Üçe iki oranlı kare, bir metre genişlikte altmış altı buçuk santim yüksekliğe denk geliyor; atölyenin rulo kâğıdına kenar boşluğu bırakarak yerleştiriyorsun.

Atölyede küçük bir test şeridi bastırıyorsun. Otuz santimden bakınca kabuğun ve unun en ince dokuları hafifçe yumuşak; bir metre geri çekilince yumuşaklık kayboluyor ve kare keskin görünüyor. Netleştirmeyi büyük baskıya göre biraz artırıyorsun.

Fırıncıya test şeridindeki yüzünü gösteriyorsun. Alnındaki birkaç küçük izin kalmasını, yalnızca gölgeli yanağındaki kumlanmanın biraz azaltılmasını istiyor. Kumlanmayı tenin dokusunu koruyacak kadar azaltıyorsun. Bir metrelik baskıda fırıncının yüzü sıcak kahverengisiyle, derisinin dokusu yerinde, gerçek boyutundan biraz büyük duruyor; fırıncı baskının önünde durup gülüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Bir fotoğrafın ne kadar büyük basılabileceği yalnızca piksel sayısına değil, izleme mesafesine de bağlıdır: görme keskinliği uzaklıkla birlikte daha büyük ayrıntılara iner, bu yüzden otuz santimde gereken inç başına yaklaşık üç yüz piksel, bir metrede doksana, iki metrede kırk beşe düşer. Dosyanın inç başına pikseli ile yazıcının inç başına mürekkep noktası ayrı şeylerdir, yeniden örnekleme ayrıntı eklemez, en-boy oranı kâğıda kırpma ya da kenar boşluğuyla uyarlanır ve çıktı netleştirmesi baskı boyutuna göre ayarlanır. Büyük bir baskıda yüzün ayrıntısı ve kumlanma belirginleşir; rötuş ve kumlanma azaltma doğallığı koruyarak, kişiyle konuşularak yapılır ve yüzün o büyüklükte asılmasına onay alınır.

Mini ödev

Bu ödevde bir fotoğrafın farklı boyutlardaki baskısını hesaplayacak ve küçük bir deneme yapacaksın.

1. Bir fotoğrafının piksel ölçülerini yaz ve otuz santimden, bir metreden ve iki metreden izlenecek baskılar için en büyük boyutu kabaca hesapla.
2. Seçtiğin bir baskı boyutu için inç başına düşen piksel sayısını hesapla ve en-boy oranının hangi kâğıda nasıl oturacağını, kırpma mı kenar boşluğu mu gerekeceğini yaz.
3. Fotoğrafın küçük bir parçasını büyük baskı boyutunda bir test şeridi olarak bastır ya da ekranda aynı büyütmede görüntüle; yakından ve uzaktan bakarak keskinliği karşılaştır.
4. Fotoğrafta bir insan yüzü varsa, büyük boyutta tenin neye benzediğini yaz; rötuş ile yüzün asılması konusunda kişinin görüşünü al.

Kendini değerlendir

• Bir baskı boyutu ve izleme mesafesi verildiğinde dosyanın yeterli olup olmadığını hesaplayabiliyor musun?
• İnç başına piksel ile inç başına nokta arasındaki farkı açıklayabiliyor musun?
• Büyük bir yüz baskısında tenin dokusunu koruyup kişinin onayını aldın mı?

Sözlük

Mini test

1. Bir metreden izlenecek bir baskı için gözün ayırt edebileceği sınır yaklaşık kaç piksel/inçtir?

• A) Bin iki yüz
• B) Altı yüz
• C) Otuz
• D) Doksan

2. Altı bin piksellik bir dosya bir metre genişliğe basılırsa her inçe yaklaşık kaç piksel düşer?

• A) Yüz elli iki
• B) Üç yüz
• C) Altmış
• D) Altı bin

3. Yazıcının tanıtımında yazan binlerce noktalık değer neyi anlatır?

• A) Dosyanın taşıması gereken piksel sayısını
• B) Baskının en büyük boyutunu
• C) Yazıcının rengi ne kadar ince mürekkep damlalarıyla kurduğunu
• D) Kâğıdın kalınlığını

4. Elli santimde yumuşak görünen bir dosyayı yeniden örnekleyerek bir metreye büyütmek ne sağlar?

• A) Kare keskinleşir
• B) Yeni ayrıntı eklenmez; mevcut ayrıntı daha çok piksele yayılır
• C) Renkler doygunlaşır
• D) İzleme mesafesi kısalır

Cevaplar

1. D — Bir metrede göz yaklaşık üç onda bir milimetreden küçük ayrıntıyı seçemez; bu yaklaşık doksan piksel/inçtir.
2. A — Bir metreye altı bin piksel santim başına altmış, inç başına yaklaşık yüz elli iki pikseldir.
3. C — Yazıcı tek bir pikselin rengini birçok küçük damlayla kurar; bu değer dosyanın çözünürlüğü değildir.
4. B — Büyütme var olmayan ayrıntıyı üretmez; yalnızca mevcut bilgiyi yeni piksellere dağıtır.

Özet kartı

• Baskı boyutu = piksel sayısı + izleme mesafesi.
• 30 cm → ~300 ppi, 1 m → ~90 ppi, 2 m → ~45 ppi.
• PPI dosyanın, DPI yazıcının ölçüsüdür.
• Büyütme ayrıntı eklemez; netleştirmeyi baskı boyutuna göre ayarla.
• Büyük yüz baskısında ten dokusunu koru, kişinin onayını al.

Sonraki derse köprü

Boyut belli olunca atölye bu kez kâğıdı sordu ve üç örnek uzattı. Biri parlak ve kaygandı; siyahlar derin, renkler canlıydı ama lambanın yansıması yüzeyde bir leke gibi parlıyordu. Yanındaki mattı; hiç yansıma yoktu ama siyahlar biraz griye çalıyordu. Sonuncusu kalın, hafif dokulu, kâğıttan çok bir kumaşı andırıyordu. Aynı fotoğraf her birinde başka bir karakter kazanıyordu. Mat mı, parlak mı, fine art mı? Sonraki ders, kâğıt türlerinin bir fotoğrafın karakterini nasıl değiştirdiğini anlatıyor.