Basit kurgu

Öğrenme hedefi

Çektiğin onlarca klipten, izleyicinin baştan sona izleyeceği yarım dakikalık kısa bir video kurabileceksin. Fotoğraf dizisi kurarken kullandığın seçme ve hikâye yapısı bilgisini videoya taşıyacak, kliplerini bir zaman çizgisinde açılış, ayrıntılar, zirve ve kapanış olarak dizeceksin. Bir videonun toplam süresinden plan başına ortalama süreyi hesaplayacak, kısa ve değişen plan uzunluklarıyla bir kurgu ritmi kuracaksın. Planlar arasında efektli geçişler yerine sade kesmeleri kullanacak, sesi bir plandan ötekine taşıyan ses köprüleriyle kurguyu akıcı kılacaksın. Farklı ışıkta çekilmiş planlarda aynı kişinin teninin tutarlı görünmesini sağlayacak, bir konuşmayı keserken kişinin söylediğinin anlamını değiştirmeyecek ve bitmiş videoyu yayımlamadan önce ona göstereceksin.

Merak sorusu

Fırın için biriken görüntü sabit diskte on iki dakikayı buluyor, kırk ayrı dosyaya dağılmış: sabah ışığında fırının kapısı, hamur yoğuran eller, ağır çekimde savrulan un, fırıncının anlattıkları, tepsiyle vitrine yürüyüş. Fırıncının istediği ise camın arkasındaki ekranda döngüye girecek, yarım dakikayı aşmayan bir parça. Arkadaşın önce en sevdiği planları arka arkaya diziyor; ortaya dört dakikalık, bir türlü bitmeyen bir video çıkıyor.

Görev açık: 10 klipten 30 saniyelik bir video. Ama hangi on klip, her biri ne kadar ve hangi sırayla? On iki dakikayı yarım dakikaya indirirken hikâye nasıl korunur?

Bağlam

Bir diziyi açılış, ayrıntılar, zirve ve kapanıştan kurmayı fotoğraf dizileri üzerinde çalışmıştın (Ders 23.2); çok sayıda kare arasından kullanılacakları ayıklamayı da seçme dersinde görmüştün (Ders 17.3). Kurgu bu iki beceriyi zamanın içine taşır: kareler yerine planlar seçilir ve her planın yalnızca ne kadar süreceğine de karar verilir. Ses temelleri dersinde kaydettiğin oda tonu da burada işe yarar (Ders 24.4).

Bu ders modülü ve üçüncü seviyeyi kapatıyor. Fotoğrafçının ışık, kompozisyon ve dizi bilgisi, kurguda en açık biçimde bir araya gelir: iyi bir fotoğrafçı, iyi bir kurgucunun ihtiyaç duyduğu gözü zaten taşır.

Basit açıklama

Kurgu nasıl başlar?

Kurgu, çekilmiş planların seçilip kısaltılarak ve sıralanarak bir video hâline getirilmesidir. Zaman çizgisi, kurgu programında planların soldan sağa, oynatılacakları sırayla dizildiği yatay alandır. Kurgu, bütün kliplerin zaman çizgisine atılmasıyla değil, önce izlenip seçilmesiyle başlar. Kırk klibi bir kez baştan sona izlemek ve her birinin en iyi birkaç saniyesini işaretlemek, fotoğraf seçmenin video karşılığıdır.

Otuz saniyeyi on plana paylaştırınca her birine ortalama üç saniye kalır. Bu kısa görünür, ama izleyicinin bir planı anlaması için çoğu zaman iki üç saniye yeterlidir; her planın tek bir şey göstermesi ve o şeyi hemen göstermesi gerekir. Uzun bir yürüyüş planından yalnızca tepsinin kapıdan çıktığı ve vitrine ulaştığı anlar kalır. Bu yüzden kurguda en zor iş seçmek değil, sevdiğin bir planın büyük bölümünü atmaktır.

Seçilen on plan, fotoğraf dizisindeki gibi görevlere göre dizilir: sabah ışığında fırının kapısı bir açılıştır; hamurlu eller ve un ayrıntılardır; fırıncının yüzü ve anlattığı tek bir cümle ilişkidir; ağır çekim un bulutu bir zirve olabilir; vitrine konan sıcak ekmekler kapanıştır. Yapı, yarım dakikanın dağınık bir klip yığını değil, bir hikâye olarak izlenmesini sağlar.

Ritim nasıl kurulur?

Kesme, bir planın bitip bir sonrakinin hiçbir geçiş efekti olmadan hemen başladığı birleşme noktasıdır. Kurgunun en temel ve en çok kullanılan aracıdır. Programların sunduğu dönen, kayan ya da eriyen geçiş efektleri çoğu zaman dikkat dağıtır; sade bir kesme ise izleyiciyi hikâyede tutar. Bir kesme en iyi, bir hareketin ortasında ya da bir bakışın ardından yapılır: bir planda fırıncı tepsiyi kaldırır, bir sonrakinde tepsi fırının ağzından çıkar.

Kurgu ritmi, plan uzunluklarının değişimiyle videoya kazandırılan tempodur. Bütün planlar aynı uzunlukta olursa video tekdüze bir tıkırtıyla ilerler. Hızlı ayrıntı planlarının ardından daha uzun, sakin bir plan gelmesi izleyiciye soluk aldırır. Ağır çekim un bulutunun etkisi de ondan önceki kısa ve hızlı planlardan gelir. Ritim, bir müzik ya da bir sesle de kurulabilir: kesmeleri bir ritmin vuruşlarına denk getirmek, videonun kendiliğinden akmasını sağlar. Kullanılacak müziğin kullanım iznine sahip olmak, bir videoyu yayımlamadan önce çözülmesi gereken bir konudur.

Ses köprüsü, bir planın sesinin görüntüsünden önce başlaması ya da görüntüsü bittikten sonra da sürmesi ve iki planı birbirine bağlamasıdır. Fırıncının sesi, kendi yüzü görünmeden önce hamurlu ellerin üstünde duyulmaya başlar; izleyici sesi duyar, sonra konuşanı görür. Bu, keskin kesmeleri yumuşatır. Kesilen boşluklara konan oda tonu da sesin kopmamasını sağlar.

Kurguda insanlara karşı sorumluluk nedir?

Farklı ışıklarda çekilen planlar zaman çizgisinde yan yana gelince aynı kişinin teni plandan plana değişebilir: fırının önünde turuncu, pencerenin önünde serin, dükkânda sarı. Bu fark izleyicide aynı kişi olmadığı ya da bir şeylerin değiştiği hissini uyandırır. Kurgu programlarında her planın beyaz dengesini ve parlaklığını ötekilere göre ayarlamak, koyu tenli fırıncının sıcak kahverengisini bütün planlarda aynı tutar. Çekimde ayarları yüze sabitlemiş olmak bu düzeltmeyi büyük ölçüde hafifletir.

Kurgu, bir insanın söylediklerini kesip birleştirme gücü de verir. Bir konuşmanın iki ayrı cümlesini yan yana getirip kişinin söylemediği bir anlam üretmek, kısa bir videoda bile dürüstlüğü bozar. Fırıncının «babamdan öğrendim, ama çok zor bir işti» cümlesini yalnızca «çok zor bir işti» diye kesmek, anlatmak istediğini değiştirir. Cümleleri anlamlarını koruyarak kısaltmak ve bitmiş videoyu yayımlamadan önce kişiye göstermek, onun kendi hikâyesinde söz sahibi kalmasını sağlar.

Görsel kanıt

Kırk klibi bir kez izleyip her birinin en iyi anını işaretliyorsun. On plan seçiyor ve zaman çizgisine görevlerine göre diziyorsun: sabah ışığında kapı, iki ayrıntı planı, fırıncının yüzü, ağır çekim un, tepsiyle yürüyüş, vitrine konan ekmekler. Planları iki ile dört saniye arasında kısaltınca toplam otuz iki saniye tutuyor; bir ayrıntı planını çıkarıp yürüyüşü kısaltınca yarım dakikaya iniyorsun.

Geçiş efektlerinin hepsini kaldırıp yalnızca kesmeler bırakıyorsun. Fırıncının sesi, hamurlu ellerin üstünde başlıyor ve yüzü göründüğünde sürüyor. Fırının önündeki planda turuncuya kayan tenini pencere planlarına uyacak biçimde düzeltince bütün planlarda aynı sıcak kahverengide görünüyor. Fırıncının cümlesini anlamını bozmadan kısaltıyorsun.

Bitmiş videoyu dört dakikalık ilk denemeyle karşılaştırınca fark açık. İlk denemede planlar uzun ve tekdüze, efektli geçişler dikkati dağıtıyordu. Yeni videoda kısa planlar ağır çekime doğru hızlanıyor, un bulutunda duruluyor ve vitrine konan ekmeklerle kapanıyor. Fırıncı videoyu izleyip kendi cümlesinin tam hâlini duyuyor ve vitrinin ekranına koyuyor.

Sık yapılan hata

Özet

Kurgu, çekilen planları izleyip seçmekle başlar ve onları zaman çizgisinde fotoğraf dizisindeki gibi açılış, ayrıntılar, zirve ve kapanış olarak dizer; yarım dakikalık bir videoda on plan için ortalama üç saniye düşer ve her plan izleyiciye bir şeyi bir bakışta vermelidir. Sade kesmeler ve değişen plan uzunluklarıyla kurulan bir kurgu ritmi videoyu akıcı kılar, ses köprüleri ve oda tonu planları bağlar. Farklı ışıktaki planlarda aynı kişinin teni eşitlenir, konuşmalar anlamları korunarak kısaltılır ve bitmiş video yayımlanmadan önce kişiye gösterilir.

Mini ödev

Bu ödevde, isteğe bağlı modül projesi olarak, 30 saniyelik kısa bir video kuracaksın.

1. Bir yer, bir iş ya da bir kişi hakkında çektiğin en az yirmi klibi izle ve her birinin en iyi birkaç saniyesini işaretle.
2. On plan seç ve dizideki yerlerini yaz, hangisinin açtığını, hangisinin doruğu taşıdığını, hangisinin kapattığını belirt; toplam süreyi otuz saniyeye göre planla.
3. Planları sade kesmelerle bir zaman çizgisinde diz, plan uzunluklarını değiştirerek bir ritim kur ve en az bir ses köprüsü dene.
4. Aynı kişinin farklı planlardaki tenini eşitle; bir konuşma kullandıysan anlamını koruduğunu kontrol et ve bitmiş videoyu kişiye göster.

Kendini değerlendir

• Videodaki her planın bir görevi ve tek bir gösterdiği şey var mı?
• Plan uzunlukları bir ritim kuruyor mu, yoksa tekdüze mi?
• Kişinin teni bütün planlarda tutarlı mı ve konuşması anlamı korunarak mı kısaltıldı?

Sözlük

Mini test

1. Kurgu neyle başlar?

• A) Bütün klipleri zaman çizgisine atmakla
• B) Klipleri izleyip en iyi anlarını seçmekle
• C) Müzik seçmekle
• D) Geçiş efekti eklemekle

2. Yarım dakikalık bir videoda on plan kullanılacaksa plan başına ortalama süre nedir?

• A) On saniye
• B) Bir saniye
• C) Otuz saniye
• D) Üç saniye

3. Planlar arasında hangi birleşme türü izleyiciyi hikâyede en iyi tutar?

• A) Dönen geçiş efekti
• B) Kayan geçiş efekti
• C) Sade bir kesme
• D) Uzun bir eriyerek geçiş

4. Fırıncının «babamdan öğrendim, ama çok zor bir işti» cümlesi yalnızca «çok zor bir işti» diye kesiliyor. Bu neden sorunludur?

• A) Cümlenin anlamı değişir ve kişi anlatmak istemediği bir şeyi söylemiş olur
• B) Ses kalitesi düşer
• C) Video uzar
• D) Ten rengi değişir

Cevaplar

1. B — Kurgu, fotoğraf seçmenin video karşılığı olarak planları izleyip işaretlemekle başlar.
2. D — Otuz saniye on plana bölünür; her plana ortalama üç saniye düşer.
3. C — Sade kesme dikkati dağıtmaz; efektler izleyiciyi hikâyeden koparır.
4. A — Kesilen cümle kişinin söylediğini değiştirir; kurgu anlamı korumak zorundadır.

Özet kartı

• Önce izle ve seç; sonra zaman çizgisine koy.
• Otuz saniye, on plan: plan başına yaklaşık üç saniye.
• Açılış, ayrıntılar, zirve, kapanış.
• Sade kesmeler, değişen uzunluklar, ses köprüleri.
• Teni planlar arasında eşitle; konuşmayı anlamını koruyarak kes, kişiye göster.

Sonraki derse köprü

Video vitrinde dönmeye başlayınca fırıncı bir şey daha istedi: dizinin en sevdiği fotoğrafını, ekmeği komşuya uzattığı kareyi, dükkânın duvarına asmak için büyük bir baskı. Arkadaşın dosyayı bir baskı atölyesine gönderdi. Gelen baskı, dizüstü bilgisayarının parlak ekranında gördüğünden belirgin biçimde koyu ve kırmızımsıydı; fırıncının teni bile olduğundan farklı görünüyordu. Ekranımdaki renk neden baskıda farklı? Sonraki ders, dördüncü seviyenin ilk dersi olarak, parlak ve kalibre edilmemiş ekranların neden yanılttığını ve monitör kalibrasyonunu anlatıyor.