Kare hızı ve çözünürlük

Öğrenme hedefi

Bir video çekimine başlamadan önce hangi kare hızını ve hangi çözünürlüğü seçeceğine, videonun nasıl kullanılacağına bakarak karar verebileceksin. Saniyede yirmi dört, yirmi beş, otuz, elli, altmış ve yüz yirmi karenin hangi amaçlarla seçildiğini ayırt edecek, bir hareketi ağır çekimde göstermek için onu oynatılacağından daha yüksek bir kare hızında çekmek gerektiğini ve yavaşlatma oranını hesaplamayı öğreneceksin. Yüksek kare hızında 180 derece kuralının neden daha kısa bir enstantane ve dolayısıyla daha fazla ışık istediğini stop cinsinden hesaplayacaksın. Full HD ile 4K arasındaki piksel farkını hesaplayacak, bazı makinelerin yüksek kare hızında ya da yüksek çözünürlükte görüntüyü neden kırpabildiğini bileceksin. Ağır çekimin bir yüz ifadesini nasıl uzatıp abarttığını gözeterek, bir insanın ağır çekim görüntüsünü kullanmadan önce ona göstereceksin.

Merak sorusu

Fırın videosu için arkadaşın, fırıncının tezgâha savurduğu unu yavaşlatılmış bir planla göstermek istiyor. Planı saniyede yirmi beş karede çekiyor ve kurgu programında hızı yarıya indiriyor. Un bulutu yumuşak biçimde süzülmek yerine takılarak ilerliyor; her kare iki kez gösteriliyor ve hareket kesik kesik görünüyor.

Menüyü karıştırınca kare hızı listesinin yüz yirmiye kadar uzadığını görüyor; bir de Full HD ve 4K gibi çözünürlük seçenekleri. Bazı ayarlarda görüntünün biraz daraldığını da fark ediyor. 24, 30, 60, 120: hangisi ne işe yarar? Unu gerçekten yavaşlatmak için hangi ayarı seçmek gerekir?

Bağlam

Timelapse dersinde kare hızını tanımlamış ve kareleri normal hızda oynatarak zamanı sıkıştırmıştık (Ders 22.6). 180 derece kuralı dersinde de enstantanenin kare hızına bağlı olduğunu, saniyede yirmi beş karede saniyenin ellide biri seçildiğini görmüştün (Ders 24.2). Ağır çekim, timelapse'in tersidir: zamanı sıkıştırmak yerine genişletir.

Kare hızı ve çözünürlük, bir videonun nasıl görüneceğini ve nerede kullanılabileceğini belirler. Ama her birinin bir bedeli vardır: yüksek kare hızı daha fazla ışık ister, yüksek çözünürlük daha büyük dosyalar üretir ve bazı makinelerde ikisi birden aynı anda seçilemez.

Basit açıklama

Hangi kare hızı ne için seçilir?

Saniyede yirmi dört kare, sinema filmlerinin uzun süre bu hızla çekilmiş olmasından gelen, izleyicinin sinemayla ilişkilendirdiği bir hareket hissi verir. Saniyede yirmi beş ve otuz kare, gündelik videolar için standart değerlerdir. Hangisinin seçileceği çoğu zaman bölgeye bağlıdır: şebekesi elli hertz olan bölgelerde yirmi beş ve elli, altmış hertz olan bölgelerde otuz ve altmış yaygındır. Bu seçim, bir önceki dersteki lamba titremesiyle de ilgilidir; elli hertzlik bir şebekede saniyede yirmi dört kare, bazı eski tip lambalar altında titreme riski taşır.

Proje kare hızı, bir videonun kurgu programında oynatılacağı ve teslim edileceği kare hızıdır. Bir projedeki bütün planlar bu hızda oynatılır. Çekimden önce proje kare hızını belirlemek, planların hepsinin birbiriyle uyumlu olmasını sağlar; saniyede yirmi beş karelik bir projeye otuz karelik bir plan eklemek, hareketin hafifçe takılmasına yol açabilir.

Saniyede elli ve altmış kare, hızlı hareketleri daha akıcı gösterir ve iki kat yavaşlatmaya olanak tanır. Saniyede yüz yirmi kare ise ağır çekim içindir: bir hareketi gözün yakalayamayacağı kadar ayrıntılı göstermek için kullanılır.

Ağır çekim nasıl oluşur?

Ağır çekim, bir hareketin oynatılacağı kare hızından daha yüksek bir kare hızında çekilip proje kare hızında oynatılarak yavaşlatılmasıdır. Yavaşlatma oranı, çekim kare hızının proje kare hızına bölünmesiyle bulunan sayıdır. Saniyede yüz yirmi karede çekilen bir plan saniyede yirmi beş karelik bir projede oynatıldığında yaklaşık 4,8 kat yavaşlar; gerçekte bir saniye süren un savuruşu ekranda yaklaşık 4,8 saniye sürer. Saniyede elli karede çekilen plan aynı projede iki kat yavaşlar.

Yirmi beş karede çekilmiş bir planı kurguda yavaşlatmak ise yeni bilgi eklemez; program her kareyi birkaç kez göstererek ya da kareleri birbirine karıştırarak boşluğu doldurur. Bu yüzden un bulutu takılarak ilerler. Gerçek ağır çekim, kareleri çekim sırasında kaydetmeyi gerektirir.

Yüksek kare hızının bir bedeli vardır. 180 derece kuralına göre saniyede yüz yirmi karede enstantane saniyenin iki yüz kırkta biri, pratikte iki yüz ellide biri olur. Saniyenin ellide birinden iki yüz ellide birine inmek beş kat daha kısa bir pozlama, yani yaklaşık iki ve üçte bir stop daha az ışık demektir. İç mekânda bu ışık açığı çoğu zaman ISO'yu yükseltmeye ya da ışık eklemeye zorlar. Bazı LED lambalar da yüksek kare hızında görüntüde dalgalanan bantlar oluşturabilir; çekimden önce kısa bir deneme bunu gösterir.

Ağır çekim bir yüzü de uzatır. Gözün kırpılması, bir yüzün una bulanırken buruşması, dudakların gerilmesi ağır çekimde saniyelerce sürer ve olduğundan çok daha belirgin, bazen gülünç görünür. Bir insanın ağır çekim görüntüsünü yayımlamadan önce ona göstermek, nasıl göründüğü konusunda ona söz hakkı verir.

Çözünürlük neyi değiştirir?

Full HD bir video 1920 piksel genişliğinde ve 1080 piksel yüksekliğindedir; bu, her karede yaklaşık 2,1 milyon piksel eder. 4K UHD, genişliği 3840, yüksekliği 2160 piksel olan ve her karesinde yaklaşık 8,3 milyon piksel bulunan video çözünürlüğüdür; Full HD'nin dört katı. 4K, kurguda görüntüyü kırpıp yakınlaştırmaya ya da büyük bir ekranda keskinlik korumaya olanak tanır, ama dosyalar büyür ve bilgisayar daha çok zorlanır.

Video kırpması, bazı makinelerin belirli çözünürlük ya da kare hızı ayarlarında sensörün yalnızca ortasını kullanması ve görüntünün fotoğraftakinden daha dar bir açıyla kaydedilmesidir. Bu, aynı objektifle çekilen bir planın beklenenden daha yakın görünmesine yol açar. Hangi ayarlarda kırpma olduğu makineden makineye değişir; menüde ya da ekrandaki çerçevede bunu kontrol etmek, geniş bir planın beklenmedik biçimde daralmasını önler.

Görsel kanıt

Proje kare hızını saniyede yirmi beş kare olarak belirliyor, un planını bu kez saniyede yüz yirmi karede çekiyorsun. Enstantane saniyenin iki yüz ellide birine iniyor; fırının loş köşesi yetmiyor, pencereyi açıp fırıncıyı ışığa yaklaştırıyorsun.

Kurgu programında planı proje hızında oynatınca un bulutu tezgâhın üstünde yaklaşık 4,8 kat yavaş, pürüzsüz biçimde yayılıyor. Aynı savuruşun yirmi beş karede çekilip yarıya indirilmiş hâlinde bulut takılarak ilerliyordu; yüz yirmi karede ise her tanecik kendi yolunda süzülüyor.

Fırıncıya planı gösterdiğinde, unun yüzüne değdiği anda gözlerini sıkıca kapattığı ve yüzünün buruştuğu saniyelerce süren bir ana gülüyor, ama o kısmın videoda olmasını istemiyor. Planı un yüzüne ulaşmadan kesiyorsun. Makinenin yüz yirmi karelik ayarında görüntünün biraz daraldığını fark ediyorsun; geniş bir tezgâh planı için Full HD'de yirmi beş kareye dönüyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Saniyede yirmi dört kare sinemaya özgü bir his, yirmi beş ve otuz gündelik standart, elli ve altmış akıcı hareket, yüz yirmi ağır çekim verir; bütün planlar önceden belirlenen proje kare hızında oynatılır ve ağır çekim, yüksek kare hızında çekilen planın bu hızda oynatılmasıyla, yavaşlatma oranı kadar yavaşlar. Yüksek kare hızı 180 derece kuralı nedeniyle daha kısa enstantane ve daha fazla ışık ister, 4K UHD Full HD'nin dört katı piksel taşır ve bazı ayarlarda video kırpması görüntüyü daraltır; ağır çekim bir yüzün ifadesini uzatıp abarttığı için görüntü kullanılmadan önce kişiye gösterilir.

Mini ödev

Bu ödevde tek bir hareketi birkaç kare hızında kaydedip kurguda yavaşlatarak sonuçları kıyaslayacaksın.

1. Makinenin sunduğu kare hızlarını ve çözünürlükleri yaz; hangi ayarlarda görüntünün kırpıldığını ekrandaki çerçeveden kontrol et.
2. Saniyede yirmi beş karelik bir proje için elli ve yüz yirmi karede çekilen planların yavaşlatma oranını ve 180 derece kuralına uygun enstantanelerini hesapla.
3. Aynı hareketi, su dökmeyi ya da bir top atmayı, bir kez yirmi beş, bir kez elli ya da yüz yirmi karede çek; yirmi beşlik planı kurguda yavaşlatıp yüksek kare hızındaki planla karşılaştır.
4. Yüksek kare hızında ne kadar ışık kaybettiğini stop olarak yaz. Bir insanı ağır çekimde çektiysen görüntüyü ona göster ve hangi anların kullanılmasını istemediğini sor.

Kendini değerlendir

• Bir plan için kare hızını videonun nasıl kullanılacağına göre seçebiliyor musun?
• Yavaşlatma oranını ve yüksek kare hızındaki ışık kaybını hesaplayabiliyor musun?
• Ağır çekimde bir yüzün nasıl göründüğünü kişiye gösterip onayını aldın mı?

Sözlük

Mini test

1. Saniyede yüz yirmi karede çekilen bir plan saniyede yirmi beş karelik bir projede oynatılırsa yaklaşık kaç kat yavaşlar?

• A) İki kat
• B) Yirmi beş kat
• C) Yaklaşık 4,8 kat
• D) Hiç yavaşlamaz

2. Yirmi beş karede çekilip kurguda yarı hıza indirilen un bulutu neden takılarak ilerler?

• A) Yeni kare eklenmediği için program aynı kareleri tekrar gösterir
• B) Çözünürlük düşük olduğu için
• C) Enstantane çok uzun olduğu için
• D) Renk profili uygun olmadığı için

3. Saniyenin ellide birinden iki yüz ellide birine inmek yaklaşık ne kadar ışık kaybı demektir?

• A) Yarım stop
• B) Beş stop
• C) Tek stop
• D) Yaklaşık iki ve üçte bir stop

4. Fırıncının unun yüzüne değdiği anda gözlerini sıkıca kapattığı ağır çekim görüntüsü için en uygun davranış hangisidir?

• A) Görüntüyü habersiz kullanmak
• B) Görüntüyü fırıncıya gösterip hangi anların kullanılmasını istemediğini sormak
• C) Görüntüyü daha da yavaşlatmak
• D) Görüntüyü siyah beyaza çevirmek

Cevaplar

1. C — Yüz yirmi bölü yirmi beş yaklaşık 4,8 eder; bir saniyelik hareket 4,8 saniye sürer.
2. A — Kurguda yavaşlatma yeni bilgi eklemez; program boşluğu aynı kareleri tekrarlayarak doldurur.
3. D — Beş kat daha kısa pozlama, ikinin logaritmasıyla yaklaşık iki ve üçte bir stoptur.
4. B — Ağır çekim ifadeyi uzatıp abartır; kişi kendi görüntüsü hakkında söz sahibi olmalıdır.

Özet kartı

• 24 sinematik, 25/30 standart, 50/60 akıcı, 120 ağır çekim.
• Proje kare hızını baştan belirle.
• Yavaşlatma oranı = çekim kare hızı / proje kare hızı.
• Yüksek kare hızı daha kısa enstantane ve daha çok ışık ister.
• 4K = Full HD × 4; kırpma ayarını kontrol et; ağır çekim yüzü kişiye göster.

Sonraki derse köprü

Ağır çekim un planı fırıncının ailesini büyüledi. Ama videonun fırıncının fırını anlattığı bölümüne gelince aile birbirine bakmaya başladı. Fırıncının sesi boş duvarlardan yankılanıyor, fırının uğultusu cümlelerin arasına giriyordu; biri «ne diyor?» diye sordu. Kulüpte bir üye, izleyicinin bulanık bir görüntüyü çoğu zaman sineye çektiğini, ama anlaşılmayan bir sesle videoyu kapattığını söyledi. İzleyici kötü görüntüyü mü affetmez, kötü sesi mi? Sonraki ders, harici mikrofon ve sessiz bir ortamla ses kaydetmenin temellerini anlatıyor.