Çoklu pozlama

Öğrenme hedefi

Birden çok kareyi, sonradan bir programda değil, çekim sırasında makinenin içinde tek bir fotoğrafta birleştirebileceksin. Makinenin sunduğu birleştirme modlarının, toplamalı, ortalama, açık ve koyu birleştirmenin, karelerin parlaklığını nasıl bir araya getirdiğini açıklayacaksın. Toplamalı modda kare sayısına göre her kareye ne kadar eksik pozlama vermen gerektiğini hesaplayacak, ikinci görüntünün neden ilk karenin karanlık bölgelerinde belirip aydınlık bölgelerinde kaybolduğunu kavrayacaksın. İlk kareyi ekranda üst üste görerek ikinci kareyi hizalayacak, bir siluetin içine bir doku yerleştirmeyi planlayacaksın. Bir portrede ikinci görüntünün yüzün hangi bölgelerine gireceğine tenin parlaklığına bakarak karar verecek, birleştirilmiş bir karenin belgesel bir fotoğraf gibi sunulmaması gerektiğini göz önünde tutacaksın.

Merak sorusu

Pencerenin önünde dolunay yükseliyor. Kulüpten arkadaşın kendi yüzünü yandan, pencerenin aydınlık göğüne karşı bir siluet olarak çekmek ve ayın kraterli diskini bu kara biçimin içinde görmek istiyor. Aklına ilk gelen yol, iki fotoğrafı ayrı ayrı çekip bir programda katman olarak üst üste koymak. Sonra menüleri karıştırırken kareleri deklanşör anında üst üste koyan bir seçenekle karşılaşıyor ve denemeye karar veriyor.

İlk denemede ay, göğün aydınlık bölgesine denk geliyor ve neredeyse görünmüyor; ikinci denemede ise bütün kare fazla parlak. Birkaç ayardan sonra ay, profilin karanlığının tam içinde, alnın ve burnun çizgisiyle sınırlanmış bir doku gibi beliriyor. İki fotoğraf tek karede nasıl birleşir? Neden ay göğün üstünde kayboluyor da yüzün içinde görünüyor?

Bağlam

Kompozit dersinde ayrı fotoğrafların parçalarını bir düzenleme programında maskelerle birleştirmeyi ve böyle bir görüntünün izleyiciye kompozit olarak bildirilmesini konuşmuştuk (Ders 21.11). Işığın yönü dersinde de siluetin, ters ışıkta arka plana göre pozlanan konunun karanlık dış biçimi olduğunu görmüştün (Ders 5.2). Çoklu pozlama bu ikisini çekim anında buluşturur: siluetin karanlığı, ikinci görüntünün yerleşeceği bir boşluk olur.

Çoklu pozlamanın düzenleme programındaki birleştirmeden en önemli farkı zamanlamadır. Karar çekim sırasında verilir; iki karenin birbirine göre yeri, parlaklığı ve kompozisyonu o anda kurulur. Bu hem bir kısıt hem de bir disiplindir: sonradan her şeyi değiştirme imkânı yoktur, ama elindeki görüntüyü sahnenin içindeyken görür ve düzeltirsin.

Basit açıklama

Makine kareleri nasıl birleştirir?

Çoklu pozlama, birden çok karenin makinenin içinde, çekim sırasında tek bir fotoğrafta birleştirilmesidir. Film makinelerinde bu, filmi ilerletmeden aynı kareye ikinci kez ışık düşürerek yapılırdı; bugünkü makineler kareleri sensörden ayrı ayrı okuyup bir birleştirme moduyla hesaplar. Modların adları makineden makineye değişir, ama çoğu dört temel davranıştan birine uyar.

Toplamalı birleştirme, karelerin parlaklıklarını her noktada toplayarak birleştiren moddur; filmin aynı kareye iki kez pozlanmasına en çok benzeyen davranış budur. Her kare normal pozlanırsa toplam fazla parlak çıkar. İki kare birleşecekse her birine bir stop eksik pozlama verilir, çünkü iki yarım ışık bir tam ışık eder. Üç kare için eksik pozlama yaklaşık bir buçuk stop, dört kare için iki stoptur. Ortalama birleştirme, karelerin parlaklıklarının ortalamasını alan moddur; makine bu eksik pozlamayı kendisi hesaplar ve toplam parlaklık tek bir kareninkine yakın kalır.

Açık ve koyu birleştirme, her noktada karelerden yalnızca daha açık olanı ya da yalnızca daha koyu olanı tutan modlardır. Açık birleştirmede karanlık bir fonun önündeki ay, fonun karanlığını değiştirmeden ilk kareye eklenir; koyu birleştirmede ise beyaz bir fonun önündeki koyu bir dal, fonu etkilemeden görüntüye girer. Bu iki mod parlaklığı toplamadığı için eksik pozlama gerektirmez.

İkinci görüntü nereye yerleşir?

Toplamalı ve açık birleştirmede kuralın özü şudur: ikinci görüntü, ilk karenin karanlık bölgelerinde görünür, aydınlık bölgelerinde kaybolur. Aydınlık bir gökyüzü zaten parlaktır; üstüne ay eklendiğinde o nokta biraz daha parlaklaşır ya da hiç değişmez ve ay seçilmez. Siluetin karanlık profili ise boş bir yüzey gibidir; ay oraya düştüğünde bütün ayrıntısıyla belirir.

Bu yüzden çoklu pozlama planlanırken ilk kare ikinci görüntüye yer açacak biçimde kurulur. Siluetli bir portrede profil karanlık, fon aydınlık tutulur; ikinci görüntünün yalnızca profilin içinde görünmesi için ikinci görüntü de karanlık bir fonun önünde çekilir. Ay, gece göğü sayesinde bu koşulu kendiliğinden sağlar: çevresi siyahtır ve toplandığında ilk kareye yalnızca ayın kendisi eklenir. Ağaç dalları, bir şehrin ışıkları ya da çiçekler de ikinci kare olarak sık kullanılır; her birinde ikinci görüntünün hangi bölgelerinin aydınlık olduğu, birleşimde neyin görüneceğini belirler.

Koyu birleştirmede kural tersine döner. Beyaz bir fonun önünde çekilmiş açık tonlu bir portrenin üstüne, bulutlu beyaz bir göğe karşı çekilmiş koyu dallar koyu birleştirmeyle eklendiğinde dallar yüzün açık bölgelerinde belirir, zaten koyu olan saçta ise kaybolur.

Kareleri nasıl hizalarsın?

Üst üste gösterim, çoklu pozlama sırasında ilk karenin ekranda ya da vizörde yarı saydam biçimde gösterilmesi ve ikinci karenin buna göre kadrajlanmasıdır. Bu özellik birçok makinede vardır ve işi tahmin olmaktan çıkarır: ayın profilin içinde nereye düşeceğini, dalların alnın hangi çizgisinden geçeceğini çekmeden görürsün. Bazı makineler ilk kareyi karttaki kayıtlı bir fotoğraftan seçmeye de izin verir; böylece siluet bir gün, ay başka bir gece çekilebilir.

Odak ve ölçek de planlanır. Ay uzak bir konudur ve uzun bir odak uzaklığıyla büyütülmesi gerekir; siluet ise yakındır. İki kare farklı objektiflerle, farklı odak ayarlarıyla çekilebilir, çünkü makine her kareyi ayrı pozlar. Birçok makine birleşimin yanında her kareyi ayrı bir ham dosya olarak da kaydeder; sonradan bir program aynı birleşimi başka bir oranla yeniden kurabilir. Bu bir güvence olsa da çoklu pozlamanın asıl değeri, kararı sahnede vermektir.

Yüz ve dürüstlük neden ayrı bir karar ister?

Bir portrede ikinci görüntü yüzün içine girdiğinde, tenin parlaklığı neyin görüneceğini belirler. Toplamalı birleştirmede koyu ten, parlak fonun yanında karanlık bölge işlevi görür ve ikinci görüntünün dokusu yalnızca siluetin kenarlarında değil, yanakların ve alnın üstünde de belirebilir. Bu bazen istenen etkidir; istenmiyorsa yüz ilk karede daha aydınlık pozlanır ya da ikinci görüntünün aydınlık bölgeleri yüzden uzağa yerleştirilir. Açık bir ten ise ikinci görüntünün aydınlık bölgeleriyle toplandığında kolayca beyaza kaçar ve yüz soluk, silik görünür; ikinci karenin o bölgede karanlık kalması ya da ortalama birleştirme bu solmayı önler. Hangi etkinin seçileceği fotoğrafın niyetine bağlıdır, ama hangisinin olduğunu üst üste gösterimde çekmeden önce görmek mümkündür.

Çoklu pozlama çekim anında yapılsa da ortaya çıkan görüntü bir kompozittir. Siluetin içinde ay, sanatsal bir anlatım olarak kimseyi yanıltmaz. Ama bir haber fotoğrafında bir kalabalığın üstüne başka bir günün gökyüzünü eklemek, çekimin makinenin içinde yapılmış olmasıyla dürüstleşmez; böyle bir görüntü sunulurken birleştirilmiş olduğu belirtilir.

Görsel kanıt

Akşam, pencerenin önünde üçayağı kuruyorsun. Arkadaşın pencereye yan dönüp oturuyor; pozlamayı aydınlık göğe göre ölçüyorsun ve profil kapkara bir siluet olarak çıkıyor. Makinenin çoklu pozlama menüsünde iki kare ve açık birleştirmeyi seçip ilk kareyi çekiyorsun.

Uzun odak uzaklıklı objektife geçip aya dönüyorsun. Ekranda siluet yarı saydam görünüyor; ayı profilin içine, şakağın ve gözün hizasına getiriyorsun. İlk denemede ay burnun ucundan taşmış, yarısı aydınlık göğün üstünde kaybolmuş. Kadrajı biraz kaydırıp yeniden çekiyorsun. Ayın kraterleri şimdi alnın ve yanağın karanlığında keskin; gökyüzüne taşan tek bir parça yok, göğün aydınlığı olduğu gibi duruyor.

Arkadaşın, siluetin koyu profiline benzer bir etkiyi başka bir arkadaşın aydınlık yüzünde de denemek istiyor. Toplamalı modda ikinci karenin parlak bölgeleri yanağa denk geldiğinde açık ten soluklaşıyor; ikinci kareyi, parlak bölgeleri saçın üstüne düşecek biçimde yeniden hizalayınca yüzün sıcak pembesi yerinde kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Çoklu pozlama, kareleri çekim sırasında makinenin içinde birleştirir: toplamalı modda parlaklıklar toplandığı için iki kareye birer stop eksik pozlama verilir, ortalama mod bunu kendisi hesaplar, açık ve koyu birleştirme ise her noktada yalnızca daha açık ya da daha koyu olanı tutar. Toplamalı ve açık birleştirmede ikinci görüntü ilk karenin karanlık bölgelerinde belirip aydınlık bölgelerinde kaybolduğu için bir siluet, ikinci görüntü için hazır bir boşluktur ve kareler üst üste gösterimle hizalanır. Portrede tenin parlaklığı ikinci görüntünün yüzde nerede görüneceğini belirler; çekim anında yapılmış olsa da birleştirilmiş kare bir kompozittir ve belgesel bir fotoğraf gibi sunulmaz.

Mini ödev

Bu ödevde makinenin çoklu pozlama moduyla iki kareyi çekim sırasında birleştireceksin.

1. Toplamalı modda iki, üç ve dört kare birleştirilecekse her kareye yaklaşık kaç stop eksik pozlama vermen gerektiğini yaz.
2. Aydınlık bir pencereye ya da göğe karşı bir siluet çek; ikinci kare olarak karanlık fonlu bir konuyu, ayı, şehir ışıklarını ya da siyah kâğıt önünde bir çiçeği, üst üste gösterimle profilin içine hizalayarak ekle.
3. Aynı ikinci kareyi bir kez de siluetin dışındaki aydınlık bölgeye yerleştir ve iki sonucu karşılaştır.
4. Bir portrede ikinci görüntüyü yüze yerleştirdiğinde tenin nasıl etkilendiğini not et; gerekiyorsa hizalamayı ya da birleştirme modunu değiştirerek yüzün istediğin tonda kalmasını sağla.

Kendini değerlendir

• Toplamalı ve ortalama birleştirme arasındaki farkı ve eksik pozlama hesabını açıklayabiliyor musun?
• İkinci görüntünün neden karanlık bölgelerde belirip aydınlık bölgelerde kaybolduğunu söyleyebiliyor musun?
• Bir portrede ikinci görüntünün yüzün tonunu nasıl değiştirdiğini fark edip ona göre karar verdin mi?

Sözlük

Mini test

1. Toplamalı modda iki kare birleştirilecekse her kareye ne kadar eksik pozlama verilir?

• A) Hiç
• B) Bir stop
• C) İki stop
• D) Üç stop

2. Açık birleştirmede ay, siluetli bir portrenin aydınlık gökyüzüne denk geliyor. Ne olur?

• A) Ay daha belirgin görünür
• B) Gökyüzü kararır
• C) Ay aydınlığın içinde neredeyse kaybolur
• D) Siluet aydınlanır

3. İkinci kareyi ilk kareye göre doğru yere yerleştirmenin en güvenilir yolu nedir?

• A) Üst üste gösterimle ilk kareyi ekranda görüp ona göre kadrajlamak
• B) Kareleri aynı objektifle çekmek
• C) Ortalama birleştirmeyi seçmek
• D) İkinci kareyi fazla pozlamak

4. Toplamalı modda ikinci karenin parlak bölgeleri açık tenli bir yüzün yanağına denk geliyor ve yüz soluyor. En uygun çözüm hangisidir?

• A) İlk kareyi daha parlak çekmek
• B) Üçüncü bir kare eklemek
• C) Koyu birleştirmeyi seçip ikinci kareyi fazla pozlamak
• D) İkinci kareyi, parlak bölgeleri yüzden uzağa düşecek biçimde yeniden hizalamak

Cevaplar

1. B — İki yarım ışık bir tam ışık eder; her kareye bir stop eksik pozlama toplamı normale getirir.
2. C — Açık birleştirme her noktada daha açık olanı tutar; zaten aydınlık olan gökyüzünde ay seçilmez.
3. A — Üst üste gösterim ikinci görüntünün nereye düşeceğini çekmeden gösterir.
4. D — Parlaklık toplandığında açık ten beyaza kaçar; ikinci karenin parlak bölgelerini yüzden uzaklaştırmak tonu korur.

Özet kartı

• Toplamalı modda iki kare = her birine bir stop eksik; ortalama mod bunu kendisi yapar.
• Açık birleştirme açığı, koyu birleştirme koyuyu tutar.
• İkinci görüntü karanlıkta belirir, aydınlıkta kaybolur; siluet bir boşluktur.
• Kareleri üst üste gösterimle hizala.
• Yüzde tenin tonunu denetle; birleştirilmiş kareyi belge gibi sunma.

Sonraki derse köprü

Ertesi sabah arkadaşın derenin kıyısındaki kavak sırasının önünde durdu. Bir sergide gördüğü bir fotoğrafı anlattı: ağaç gövdeleri keskin çizgiler yerine dikey fırça darbelerine dönüşmüş, yapraklar renk lekeleri olarak akmıştı. Fotoğrafçı, enstantane açıkken makineyi bilerek yukarı doğru çekmişti. Arkadaşın bunun bir hata mı yoksa bir anlatım mı olduğundan emin değildi. Makineyi sallamak sanat olabilir mi? Sonraki ders, yavaş bir enstantanede makinenin kontrollü hareketiyle resimsel bir etki yaratan bilinçli kamera hareketini anlatıyor.