HDR

Öğrenme hedefi

Tek bir karenin taşıyamadığı kadar geniş bir ışık farkı olan bir sahneyi, farklı pozlamalarla çektiğin kareleri birleştirerek hem aydınlık hem karanlık bölgelerinde ayrıntılı bir fotoğrafa dönüştürebileceksin. Sahnenin en aydınlık ve en karanlık bölgesi arasındaki farkı stop cinsinden ölçecek, bu farkı karşılayacak kaç kare ve kaç stop aralıkla çekmen gerektiğini kapsama aralığıyla hesaplayacaksın. Hareket eden yapraklar, su ya da insanlar yüzünden birleştirilmiş karede oluşan izleri hayalet giderme ile temizleyecek, birleştirilmiş geniş aralığı ekranda ya da baskıda gösterilebilecek bir aralığa sıkıştıran ton eşlemeyi ölçülü kullanacaksın. Yerel kontrastın fazla kullanıldığında haleler, grileşmiş gökyüzü ve düzleşmiş bir görüntü bıraktığını fark edecek, doğal görünümlü bir HDR'yi bilerek kuracaksın. Bir portrede HDR'nin tenleri nasıl düzleştirebileceğini ve dokuyu nasıl sertleştirebileceğini farklı tenlerde denetleyeceksin.

Merak sorusu

Ertesi sabah güneş doğarken köprüye dönüyorsun. Güneş köprünün arkasından yükseliyor; gökyüzü turuncu ve parlak, köprünün kemerinin altı ve derenin kenarındaki çalılar ise hâlâ derin bir gölgede. Gökyüzüne göre pozladığında kemerin altı ve çalılar simsiyah bir boşluk; kemere göre pozladığında gökyüzü bembeyaz, bulutların hepsi kaybolmuş. Ekrandaki hiçbir kare, gözünün o an gördüğünü göstermiyor: göz hem gökyüzünün turuncusunu hem de kemerin altındaki taşları aynı anda görüyor.

Kulüpten arkadaşın makinesini üçayağa takıp aynı kadrajdan hızla üç kare çekiyor: biri karanlık, biri orta, biri aydınlık. Hem gökyüzü hem gölgeler nasıl detaylı olur? Üç ayrı kare, gözün gördüğü tek bir sahneye nasıl dönüşür?

Bağlam

Dinamik aralık dersinde bir sahnenin ışık farkının sensörün kaydedebileceği aralığı aşabildiğini, bu durumda ya aralığı daraltmak ya da farklı pozlamalarla çekilen kareleri birleştirmek gerektiğini görmüştün (Ders 9.6). Pozlama braketlemeyi, yani aynı sahneyi farklı pozlamalarla art arda çekmeyi de öğrendin (Ders 9.8). Burada ikisini birlikte ele alıp bir çekim ve birleştirme tekniğine dönüştürüyoruz: kaç kare çekileceğine karar vermek, hareket eden konuları yönetmek ve birleştirilmiş görüntüyü doğal ya da bilinçli bir üslupla sonuçlandırmak.

HDR, belki de en çok abartılan tekniklerden biridir. Bir zamanlar parlak renkli, halelerle çevrili, gökyüzü grileşmiş, neredeyse bir resme dönüşmüş fotoğraflar HDR ile özdeşleşmişti. Oysa HDR'nin asıl gücü, sahneyi gözün gördüğüne yakın biçimde göstermektir. Bu ders hem doğal görünümlü bir HDR'yi kurmayı hem de abartılı görünümün nereden geldiğini anlamayı anlatıyor; hangisinin seçileceği ise bir üslup kararıdır.

Basit açıklama

Kaç kare ve kaç stop gerekir?

Bir HDR çekiminin ilk adımı, sahnenin ışık farkını ölçmektir. Makinenin nokta ölçümüyle önce sahnenin korunması gereken en aydınlık bölgesini, sonra ayrıntısı istenen en karanlık bölgesini ölçersin; iki okuma arasındaki fark, sahnenin kontrastını stop cinsinden verir. Aynı diyafram ve ISO'da gökyüzü saniyenin beş yüzde birini, kemerin altı saniyenin on beşte birini gösteriyorsa, aradaki fark beş stoptur.

Kapsama aralığı, bir braketleme dizisinin karanlık ucundaki kare ile aydınlık ucundaki kare arasındaki stop farkıdır ve sahnenin kontrastını karşılayacak kadar geniş seçilir. İki stop aralıklı üç kare, orta karenin iki yanına ikişer stop, toplam dört stop ekler; bu, çoğu gün doğumu ya da iç mekân sahnesi için yeterlidir. Çok daha geniş bir fark varsa, örneğin karanlık bir kilisenin içinden parlak bir pencereye bakıyorsan, beş ya da yedi kare çekmek gerekebilir. Kuraldan çok ölçüt önemlidir: en koyu kare, en aydınlık bölgenin ayrıntısını; en açık kare, en karanlık bölgenin ayrıntısını tutmalıdır.

Braketleme sırasında diyafram sabit tutulur, pozlama enstantaneyle değiştirilir; diyafram değişirse karelerin alan derinliği farklı olur ve birleştirilmiş kare bulanık bölgeler taşır. Üçayak kullanmak kareleri aynı hizada tutar; elde çekimde program kareleri hizalayabilir ama sonuç daha az keskin olabilir.

Hareket eden konular nasıl yönetilir?

HDR kareleri art arda çekildiği için, kareler arasında hareket eden her şey birleştirilmiş fotoğrafta sorun çıkarır: rüzgârda sallanan yapraklar, akan su, yürüyen insanlar, geçen bulutlar. Bu konular her karede farklı bir yerde olduğu için birleştirilmiş karede yarı saydam, çift görüntüler bırakır. Hayalet giderme, birleştirme sırasında hareket eden bölgeleri algılayıp o bölgelerde yalnızca tek bir karenin pikselini kullanarak bu çift görüntüleri temizleme işlemidir.

Çoğu birleştirme programı bu işlemi sunar ve hangi karenin kullanılacağını otomatik ya da elle seçmeye izin verir. Ama hayalet giderme her zaman kusursuz değildir; hareket eden bölgenin kenarında bir ton farkı ya da bir çizgi kalabilir. Bu yüzden hareketli bir sahnede kareleri olabildiğince hızlı çekmek, makinenin hızlı braketleme modunu kullanmak ve birleştirilmiş kareyi yapraklar, su ve insanlar üzerinde büyüterek kontrol etmek gerekir.

Ton eşleme ne yapar?

Birleştirilmiş kare, ekranın ya da baskının gösterebileceğinden çok daha geniş bir ışık aralığı taşır. Ton eşleme, bu geniş aralığı ekranda ya da baskıda gösterilebilecek bir aralığa sıkıştırma işlemidir. Gökyüzünün en parlak bölgesi ile kemerin en karanlık bölgesi arasındaki farkı küçültür, böylece ikisi de aynı fotoğrafta ayrıntılı görünür.

Yerel kontrast, bir görüntünün küçük bölgelerindeki ton farklarının, genel ton dağılımından bağımsız olarak artırılmasıdır. Ton eşleme genel aralığı sıkıştırdığında fotoğraf düzleşebilir; yerel kontrast ise küçük ayrıntıları yeniden belirginleştirir. Ölçülü kullanıldığında taşların dokusu, bulutların biçimi ortaya çıkar. Fazla kullanıldığında ise sorunlar başlar: aydınlık bir gökyüzünün önündeki koyu nesnelerin çevresinde parlak haleler belirir, gökyüzü doğal parlaklığını kaybedip grileşir, gölgeler fazla açılıp sahne yassılaşır ve renkler yapay bir doygunluğa kayar.

Doğal görünümlü HDR, aralığın genişletilmesine rağmen gözün sahnede gördüğüne yakın duran, gökyüzünün gölgelerden daha parlak kaldığı ve halelerin görünmediği sonuçtur. Bunun için ton eşlemeyi ölçülü tutmak, gökyüzünü yere göre aydınlık bırakmak, gölgeleri tamamen açmamak ve yerel kontrastı halelerin belirmeye başladığı noktanın altında tutmak gerekir. Abartılı, resimsel bir HDR görünümü bir üslup tercihi olarak seçilebilir; ama haleler ve grileşmiş gökyüzü bir tercih değil, bir işlem izidir.

Sahnede insan varsa HDR dikkat ister. İnsanlar kareler arasında kıpırdar ve yüzlerde hayalet izler kalabilir. Ton eşleme yüzleri de sıkıştırır: koyu bir ten gölgelerin açılmasıyla griye ve düz bir tona kayabilir, açık bir ten ışıkların bastırılmasıyla solgun görünebilir. Yerel kontrast ise cildin dokusunu, gözenekleri ve çizgileri sertleştirir. Bu yüzden portre içeren bir HDR'de yüzleri tek bir iyi pozlanmış kareden alıp maskeyle birleştirmek, ya da HDR yerine bir reflektörle ya da dolgu flaşıyla sahnenin aralığını çekim sırasında daraltmak çoğu zaman daha iyi sonuç verir. Her durumda yüzleri büyütüp tenin rengini ve dokusunu kontrol etmek gerekir.

Görsel kanıt

Köprüde nokta ölçümüyle gökyüzünün parlak turuncusunu ve kemerin altındaki taşları ölçüyorsun; aynı diyaframda aradaki fark beş stop. Makineyi üçayağa takıp diyaframı f/8'de sabitliyor, iki stop aralıklı üç kare çekiyorsun: saniyenin beş yüzde biri, saniyenin yüz yirmi beşte biri ve saniyenin otuzda biri. Karanlık kare gökyüzünün bulutlarını, açık kare kemerin altındaki taşları tutuyor.

Birleştirdiğinde derenin kenarındaki çalıların yaprakları rüzgârda kıpırdadığı için çift görünüyor; hayalet giderme seçeneğini açıp orta kareyi seçtiğinde yapraklar tek ve keskin. İlk ton eşlemende yerel kontrastı fazla açmışsın: kemerin taşlarıyla göğün buluştuğu kenarda ince, beyaz bir hale var, gökyüzü grileşmiş. Yerel kontrastı geri çekip gökyüzünü biraz aydınlatıyorsun; hale kayboluyor, gökyüzü kemerin taşlarından daha parlak kalıyor. Köprünün üstünde sabah yürüyüşü yapan yaşlı bir kadının koyu teni ilk denemede griye çalmıştı; onun yüzünü orta kareden alıp maskeyle birleştirdiğinde teni kendi sıcak kahverengisine dönüyor.

Sık yapılan hata

Özet

HDR çekimi sahnenin en aydınlık ve en karanlık bölgesini ölçerek başlar; kapsama aralığı bu farkı karşılayacak kadar geniş seçilir ve iki stop aralıklı üç kare çoğu sahne için dört stop ekler, braketleme sırasında diyafram sabit tutulur. Kareler arasında hareket eden yapraklar, su ve insanlar çift görüntüler bırakır; hayalet giderme bu bölgelerde tek bir kareyi kullanır. Ton eşleme geniş aralığı gösterilebilir bir aralığa sıkıştırır, yerel kontrast ayrıntıyı geri getirir ama fazlası haleler, grileşmiş gökyüzü ve düzleşmiş bir sahne bırakır; doğal görünümlü HDR gökyüzünü yere göre aydınlık tutar, portrede yüzler tek bir kareden alınarak ya da aralık çekimde daraltılarak tenlerin rengi ve dokusu korunur.

Mini ödev

Bu ödevde hem aydınlık bir gökyüzü hem de derin gölgeler olan bir sahnede, üçayak üstünde çalışacaksın.

1. Nokta ölçümüyle sahnenin en aydınlık ve en karanlık bölgesini ölç ve aradaki farkı stop cinsinden yaz.
2. Diyaframı sabit tutarak iki stop aralıklı üç kare çek; farkın çok büyük olduğu bir sahnede beş kare dene.
3. Kareleri birleştir; önce hayalet giderme kapalı, sonra açık olarak iki sonuç al ve hareketli bölgeleri büyüterek karşılaştır.
4. Aynı birleştirmeyi bir kez doğal, bir kez abartılı bir ton eşlemeyle sonuçlandır; halelerin nerede belirdiğini işaretle. Karede biri varsa yüzünü büyütüp tenin rengini ve dokusunu kontrol et.

Kendini değerlendir

• Bir sahnenin kontrastını ölçüp kaç kare ve kaç stop aralıkla çekmen gerektiğine karar verebiliyor musun?
• Hayalet gidermenin ne zaman gerektiğini ve nerede kusur bırakabildiğini fark edebildin mi?
• Ton eşlemenin karedeki tenleri nasıl etkilediğini yüzleri büyüterek kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Aynı diyaframda gökyüzü saniyenin beş yüzde birini, kemerin altı saniyenin on beşte birini gösteriyorsa sahnenin kontrastı kaç stoptur?

• A) 5 stop
• B) 2 stop
• C) 3 stop
• D) 8 stop

2. HDR braketlemesi sırasında neden diyafram sabit tutulur?

• A) Renkleri korumak için
• B) Enstantaneyi kısaltmak için
• C) Karelerin alan derinliği aynı kalsın ve birleştirilmiş fotoğrafta bulanık bölgeler oluşmasın diye
• D) ISO'yu düşürmek için

3. Birleştirilmiş bir HDR'de rüzgârda sallanan yaprakların çift görünmesi nasıl düzeltilir?

• A) Yerel kontrastı artırarak
• B) Ton eşlemeyi kapatarak
• C) Kareleri siyah beyaza çevirerek
• D) Hayalet gidermeyi açarak

4. Bir HDR portrede koyu tenli bir kişinin yüzü ton eşlemeyle griye ve düz bir tona kaydı. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Yerel kontrastı daha da artırmak
• B) Yüzü tek bir iyi pozlanmış kareden alıp maskeyle birleştirmek
• C) Gökyüzünü karartmak
• D) Braketleme aralığını daraltmak

Cevaplar

1. A — Saniyenin beş yüzde birinden on beşte birine beş tam stop vardır.
2. C — Diyafram değişirse alan derinliği değişir ve kareler üst üste tam oturmaz.
3. D — Hayalet giderme hareketli bölgelerde tek bir karenin pikselini kullanır.
4. B — Tek kareden alınan yüz, ton eşlemenin sıkıştırmasından etkilenmez ve teni korur.

Özet kartı

• Sahnenin en aydınlık ve en karanlık bölgesini ölç; farkı stopla yaz.
• İki stop aralıklı üç kare çoğu sahneye yeter; diyaframı sabit tut.
• Hareketli konular için hayalet gidermeyi aç ve büyüterek kontrol et.
• Ton eşlemeyi ölçülü tut; haleler ve gri gök bir işlem izidir.
• Portrede yüzü tek kareden al ya da aralığı çekimde daralt; teni büyüterek denetle.

Sonraki derse köprü

Köprünün HDR fotoğrafı kulüpte beğenildi, ama arkadaşın başka bir şey istiyordu: köprüden görünen vadinin tamamını, sağdaki tepeden soldaki minareye kadar tek bir fotoğrafta göstermek. Elindeki en geniş objektif bile vadinin yarısını ancak alıyordu; daha geniş bir objektif ise kenarları büküyor, ufku kavislendiriyordu. Tek kareye sığmayan manzara nasıl çekilir? Sonraki ders, yan yana çekilen kareleri üst üste bindirip birleştirerek geniş bir panorama kurmayı anlatıyor.