Işıkla boyama ve ışık izleri

Öğrenme hedefi

Karanlık bir sahnede uzun bir pozlama açıkken hareket eden bir ışığın bıraktığı izi bilerek kullanıp havaya çizgiler ve yazılar çizebilecek, bir nesneyi bir el feneriyle parça parça aydınlatabileceksin. Işık izinin neden bir çizgi olarak kaydedildiğini, ışığı tutan kişinin neden karede görünmediğini, görünmez boyacının hareket ve karanlıkla açıklayacaksın. İzin parlaklığının ışığın gücüne, hızına, kameraya uzaklığına, diyaframa ve ISO'ya bağlı olduğunu, enstantanenin ise yalnızca ortamın ışığını ve boyamaya ayrılan süreyi belirlediğini göstereceksin. Bir nesneyi birkaç boyama geçişiyle eşit aydınlatacak, kameraya dönük yazarken ortaya çıkan ayna yazısı sorununu çözecek ve trafik izi çekerken güvenliği gözeteceksin. Bir yüzü fenerle boyarken ışığın sertliğinin ve renginin farklı tenlerde nasıl kaydedildiğini denetleyeceksin.

Merak sorusu

Köprüdeki çekim akşama uzanıyor. Hava kararınca kulüpten arkadaşın, makine otuz saniyelik bir pozlamadayken köprünün önüne geçip cebinden çıkardığı küçük bir el feneriyle havada bir daire çiziyor. Ekranda köprü, dere ve lacivert gökyüzünün önünde parlak, kusursuz bir ışık halkası asılı duruyor. Halkayı çizen arkadaşın ise hiç görünmüyor; sanki ışık kendi kendine dönmüş.

Bir sonraki karede arkadaşın fenerle adının ilk harfini yazıyor. Harf ekranda ters çıkıyor, bir aynaya yansımış gibi. Son denemede köprünün taş kemerini fenerle yavaşça boyuyor; kemer karanlığın içinden yer yer parlak, yer yer soluk bir yamalı bohça gibi beliriyor. Havaya ışıkla nasıl yazı yazılır? Işığı tutan el neden görünmüyor ve yazı neden ters çıkıyor?

Bağlam

Uzun pozlamada hareket eden konuların nasıl iz bıraktığını ya da kaybolduğunu, gece fotoğrafında da araba farlarının yollarda nasıl ışık izlerine dönüştüğünü gördün. Işıkla boyama bu iki fikri birleştirir: hareket eden şey artık kendiliğinden hareket eden bir konu değil, senin elinde tuttuğun ve bilerek yönlendirdiğin bir ışıktır. Bir el feneri, bir telefon ekranı ya da küçük bir LED çubuğu, uzun bir pozlamanın içinde bir fırçaya dönüşür.

Bu teknik oyunsu görünür ve öyledir de; ama arkasında flaş ve ortam ışığı dersinden tanıdığın ince bir denge vardır (Ders 19.4). Karede iki ayrı ışık kaydedilir: gökyüzünün ve şehrin sürekli ışığı ile senin elindeki fenerin izi. Bu ikisini ayrı ayrı yönetmeyi bilen fotoğrafçı, hem karanlık bir sahneyi hem de onun içine çizdiği ışığı istediği gibi dengeler.

Basit açıklama

Işık izi nasıl oluşur ve boyacı neden görünmez?

Uzun bir pozlamada sensörün her noktası, pozlama boyunca üzerine düşen ışığı toplar. Karanlık bir sahnede bir fenerin ışığı hareket ettiğinde, ışığın geçtiği her nokta kısa bir süre aydınlanır ve kaydedilir; ışık yol aldıkça bu noktalar yan yana dizilir ve bir çizgi oluşur. Işıkla yazı, bu çizgileri havada bilinçli olarak harflere ve biçimlere dönüştürmektir. Işıkla boyama ise fenerin ışığını bir nesnenin üzerinde gezdirerek onu parça parça aydınlatmaktır.

Görünmez boyacı, ışığı tutan kişinin fotoğrafta görünmemesidir. Kişinin kendisi ışık almıyorsa kareye neredeyse hiç ışık katkısı yapmaz; üstelik sürekli yer değiştirdiği için vücudu hiçbir noktada kareye yetecek kadar uzun kalmaz, tıpkı uzun pozlamada kaybolan kalabalık gibi. Bu yüzden koyu giysiler giymek, fenerin ışığını kendi yüzüne ya da vücuduna tutmamak ve bir yerde uzun süre durmamak boyacıyı görünmez kılar. Fenerin ışığını kameraya doğru tutarak yazı yazarken iz görünür, ama kişi yine karanlıkta kalır.

Işığın parlaklığını ne belirler?

Bir ışık izinin ya da boyanan bir bölgenin parlaklığı, fenerin gücüne, kameraya ya da nesneye olan uzaklığına, ne kadar hızlı hareket ettirildiğine, diyaframa ve ISO'ya bağlıdır. Feneri yavaş hareket ettirmek, ışığın her noktada daha uzun kalmasını ve izin daha parlak, daha kalın olmasını sağlar; hızlı hareket ettirmek izi inceltir ve soluklaştırır. Daha kısık bir diyafram ya da daha düşük bir ISO izi soluklaştırır; ters yöndeki ayar onu parlatır.

Enstantane ise izin parlaklığını değiştirmez. İz yalnızca fenerin geçtiği anlarda kaydedilir; pozlama otuz saniye de sürse iki dakika da sürse, aynı hızla çizilen bir çizgi aynı parlaklıkta kalır. Enstantane iki şeyi belirler: gökyüzü ve şehir gibi sürekli ortam ışığının ne kadar parlak olacağını ve boyamak için ne kadar zamanın olduğunu. Bu, flaş ve ortam ışığı dersindeki ayrımın aynısıdır: enstantane ortamı, diyafram ve ISO her ikisini, fenerin gücü ve hızı ise yalnızca izi yönetir. Önce ortama göre enstantaneyi kurar, sonra izin parlaklığını fenerin hızı ve diyaframla ayarlarsın.

Bir nesne nasıl eşit boyanır?

Boyama geçişi, fenerin ışığının bir nesnenin bir bölümü üzerinden bir kez geçmesidir. Bir nesneyi eşit aydınlatmak için, her bölümün aynı sayıda ve aynı hızda geçiş alması gerekir. Işığı bir noktada biraz fazla tutmak orada parlak bir leke, bir noktayı atlamak orada karanlık bir boşluk bırakır. Köprünün kemerinin yamalı bohça gibi görünmesinin nedeni buydu. Feneri yumuşak ve sürekli hareketlerle, bir boyacının fırçası gibi ileri geri gezdirmek ve geçişleri biraz üst üste bindirmek eşit bir aydınlık verir.

Işığın açısı da önemlidir. Fenerin ışığını kameranın yanından, önden tutmak nesneyi düz ve gölgesiz aydınlatır; yandan tutmak dokusunu ve biçimini ortaya çıkarır. Birçok fotoğrafçı, boyarken kameranın yanından değil, nesnenin yanından ışık tutar ve böylece karanlığın içinde yandan aydınlanmış, derinliği olan bir nesne elde eder. Renkli bir jel ya da renkli bir fener, farklı bölümleri farklı renklerle boyamaya izin verir.

Yazı neden ters çıkar?

Ayna yazısı, kameraya dönük duran birinin havaya kendi bakış açısına göre normal yazdığı yazının kamerada ters görünmesidir. Sen kameraya bakarken senin sağın kameranın solundadır; soldan sağa yazdığın bir kelime, kameradan bakıldığında sağdan sola ilerler ve harfler aynadaki gibi ters çıkar. Bunun iki çözümü vardır: kameraya sırtını dönüp, kameranın gördüğü yönde yazmak ya da kameraya dönükken harfleri bilerek tersten yazmak. Fotoğrafı düzenlemede yatay olarak çevirmek de yazıyı düzeltir, ama sahnedeki her şeyi de ters çevirir; arka planda bir tabela ya da tanınabilir bir yapı varsa bu, sahneyi değiştirmek anlamına gelir.

Trafikteki ışık izleri de aynı mantıkla oluşur, ama güvenlik ister. Yol kenarında, bir köprüde ya da bir üst geçitte çekim yaparken trafiğin dışında, sağlam bir yerde durmak, üçayağı yürüyüş yolunu kapatmayacak biçimde yerleştirmek ve gerekiyorsa izin almak gerekir.

Bir yüzü fenerle boyamak, tek bir küçük ve sert kaynakla ışık vermek demektir. Fener yüze yakından ve önden tutulduğunda gölgeler sert, parlamalar keskin olur; feneri yandan ve sürekli hareket ettirerek tutmak, küçük bir kaynağı geniş bir kaynak gibi davrandırır ve ışığı yumuşatır. Birçok fenerin ışığı sıcak ya da soğuk bir renktedir ve tende en çok bu kayma göze batar; beyaz dengesini fenerin ışığına göre ayarlamak tenin kendi tonunu geri getirir. Koyu bir ten aynı ışığı daha az yansıttığı için daha fazla geçiş ya da daha yavaş bir hareket isteyebilir; açık bir ten ise birkaç geçişte patlayabilir. Boyanan kişinin pozlama boyunca kıpırdamadan durması gerektiği için bir yere yaslanması yardımcı olur.

Görsel kanıt

Köprüde makineyi ISO 100, f/8 ve otuz saniyeye kurmuşsun; bu ayarda lacivert gökyüzü ve köprünün sokak lambaları dengeli görünüyor. Arkadaşın siyah bir mont giyip feneri kameraya doğru tutarak yavaşça bir daire çiziyor; halka parlak ve kalın çıkıyor, kendisi görünmüyor. Harfini bu kez kameraya sırtını dönerek yazıyor; harf ekranda doğru yönde.

Sonra kemeri boyamaya geçiyor. Feneri kameranın yanından değil, kemerin sol yanından tutuyor ve her taş sırasının üzerinden, bir boyacı gibi, eşit hızla iki kez geçiyor. Taşların dokusu yandan gelen ışıkla beliriyor, yamalı bohça kayboluyor. Son olarak köprünün korkuluğuna yaslanan kulüpten başka bir arkadaşının yüzünü, feneri yanından sürekli hareket ettirerek hafifçe boyuyor. Koyu teni fenerin sıcak ışığında turuncuya çalmış; beyaz dengesini fenerin ışığına göre ayarladığında teni kendi kahverengisine dönüyor, yanağında yumuşak bir ışık geçişi kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Uzun bir pozlamada hareket eden bir ışık, geçtiği her noktayı kısa bir süre aydınlattığı için bir çizgi bırakır; ışıkla yazı bu çizgileri harflere, ışıkla boyama ise bir nesneyi parça parça aydınlatmaya dönüştürür, boyacı ise karanlıkta kaldığı ve sürekli hareket ettiği için görünmez. İzin parlaklığı fenerin gücüne, hızına, uzaklığına, diyaframa ve ISO'ya bağlıdır; enstantane yalnızca ortamın ışığını ve boyamaya ayrılan süreyi belirler. Bir nesne eşit sayıda ve eşit hızda boyama geçişiyle aydınlatılır, kameraya dönük yazılan yazının ayna yazısına dönüşmesi sırtı dönerek ya da tersten yazarak önlenir; trafik izlerinde güvenlik gözetilir, fenerle boyanan yüzlerde ışık yandan ve hareketli tutulur, beyaz dengesi fenerin ışığına göre ayarlanır.

Mini ödev

Bu ödevde karanlık bir yerde, üçayak üstünde bir makine ve küçük bir el feneri ya da telefon ekranıyla çalışacaksın.

1. Otuz saniyelik bir pozlamada feneri bir kez hızlı, bir kez yavaş hareket ettirerek iki daire çiz; izlerin parlaklığını karşılaştır.
2. Aynı daireyi otuz saniye ve bir dakikalık pozlamalarla çiz; izin değişmediğini ama ortamın aydınlandığını gör.
3. Adının ilk harfini önce kameraya dönük normal yazarak, sonra kameraya sırtını dönerek yaz; iki sonucu karşılaştır.
4. Küçük bir nesneyi ya da bir arkadaşının yüzünü feneri yandan ve sürekli hareket ettirerek boya; beyaz dengesini fenerin ışığına göre ayarla, sonra yüzü yakınlaştırıp tenin tonuna bak.

Kendini değerlendir

• Bir ışık izini parlatmak için hangi ayarları değiştirmen gerektiğini, enstantanenin neden işe yaramadığını açıklayabiliyor musun?
• Bir nesneyi yamalı bir görünüm bırakmadan eşit boyayabildin mi?
• Fenerle boyadığın yüzde tenin renginin ve ışığın sertliğinin nasıl kaydedildiğini kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Uzun bir pozlamada bir fenerin bıraktığı izi daha parlak yapmak için ne yapılabilir?

• A) Enstantaneyi uzatmak
• B) Feneri daha yavaş hareket ettirmek
• C) Diyaframı kısmak
• D) ISO'yu düşürmek

2. Işığı tutan kişi uzun pozlamada neden karede görünmez?

• A) Fener onu kör ettiği için
• B) Makine insanları siler
• C) Enstantane çok kısa olduğu için
• D) Karanlıkta kaldığı ve hiçbir noktada yeterince uzun durmadığı için

3. Kameraya dönük duran biri havaya adını normal yazdığında yazı neden ters çıkar?

• A) Kişinin sağı kameranın soluna düştüğü için yazı kameradan bakıldığında aynadaki gibi görünür
• B) Fener ışığı kırdığı için
• C) Makine görüntüyü çevirir
• D) Diyafram yanlış olduğu için

4. Fenerle boyanan koyu tenli bir kişinin yüzü turuncuya çalmış ve sert gölgeli çıkmış. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Pozlama süresini iki katına çıkarmak
• B) Feneri kameranın yanından ve sabit tutmak
• C) Feneri yandan ve sürekli hareket ettirerek tutmak, beyaz dengesini fenerin ışığına göre ayarlamak
• D) ISO'yu en yükseğe almak

Cevaplar

1. B — Yavaş hareket, ışığın her noktada daha uzun kalmasını sağlar; iz parlaklaşır ve kalınlaşır.
2. D — Karanlıkta kalan ve sürekli yer değiştiren biri kareye yetecek kadar ışık katkısı yapmaz.
3. A — Kameraya dönükken sağ ve sol yer değiştirir; normal yazılan yazı kamerada ayna gibi görünür.
4. C — Hareketli yan ışık küçük kaynağı yumuşatır; beyaz dengesi fenerin rengini nötrler.

Özet kartı

• Hareket eden ışık bir iz bırakır; karanlıkta ve hareketli kalan boyacı görünmez.
• İzi fener gücü, hızı, uzaklığı, diyafram ve ISO belirler; enstantane ortamı belirler.
• Nesneyi eşit sayıda ve eşit hızda geçişlerle, yandan boya.
• Kameraya dönük yazı ters çıkar; sırtını dön ya da tersten yaz.
• Yüzü yandan ve hareketli ışıkla boya, beyaz dengesini fenere göre kur, teni büyüterek kontrol et.

Sonraki derse köprü

Köprüdeki son karede gökyüzü hâlâ biraz aydınlık, köprünün altı ise tamamen karanlıktı. Ertesi sabah aynı köprüyü güneş doğarken çektiğinde tersine bir sorunla karşılaştı: gökyüzü doğru pozlandığında köprünün kemeri ve dere siyaha iniyor, kemer doğru pozlandığında ise gökyüzü bembeyaz patlıyordu. Makine bu sahnenin bütün tonlarını tek bir karede taşıyamıyordu. Hem gökyüzü hem gölgeler nasıl detaylı olur? Sonraki ders, farklı pozlamalarla çekilen kareleri birleştirerek geniş bir ton aralığı elde eden HDR tekniğini anlatıyor.