Doğallık ve sınırlar

Öğrenme hedefi

Bir portrede rötuşun hangi noktada bir kareyi düzeltmekten çıkıp bir yüzü başkalaştırmaya geçtiğini ayırt edebileceksin. Bu modülde öğrendiğin araçları, temizliği, açma ve koyulaştırmayı, frekans ayrımını ve maskeleri, geçici olanı düzelten kullanımlar ile kişinin yüzünü, bedenini ya da tenini değiştiren kullanımlar olarak ikiye ayıracaksın. Aşırı pürüzsüzleştirilmiş, dokusunu yitirmiş ve ışığı düzleşmiş plastik yüzü tanıyacak; yüzün ve bedenin biçimini değiştiren biçim bozma araçlarının neden ayrı bir sorumluluk taşıdığını açıklayacaksın. Sonucunu bir tanınırlık testiyle denetleyecek, kişiden rötuş onayı alacak ve aynı rötuşun bir portrede, bir reklamda, bir kimlik fotoğrafında ve bir haber fotoğrafında neden farklı bağlam sınırlarıyla karşılaştığını kavrayacaksın. Tenin rengini ve kişinin kimlik izlerini değiştirmenin, açık ya da koyu her tende, rötuşun dışında kaldığını bileceksin.

Merak sorusu

Davulcunun frekans ayrımıyla düzelttiği yakın portre, grubun sosyal medya sorumlusunun eline geçiyor. Birkaç saat sonra yeni bir sürüm paylaşılıyor: yüz tamamen pürüzsüz, gözenekler kaybolmuş, gözler biraz büyütülmüş ve parlatılmış, çene hattı inceltilmiş, ten de bir ton açılmış. Beğeni sayısı hızla artıyor. Ama davulcu fotoğrafa baktığında bir yabancı görüyor; annesi de telefonda «bu sen değilsin» diyor.

Davulcu kendi sürümünü yanına koyuyor. Onunki sakalının diplerini, alnındaki ince çizgileri ve yanağındaki doğum lekesini taşıyor; ötekinde hiçbiri yok. İkisi de «rötuşlu». Ne kadar rötuş fazla? İyileştirme ile değiştirme arasındaki çizgi nerede ve o çizgiyi kim çizer?

Bağlam

Bu modülün son dört dersinde bir yüzü düzeltmenin güçlü araçlarını tanıdın: kusurları silen temizlik araçları, ışığı ve biçimi düzenleyen açma ve koyulaştırma, rengi dokudan ayıran frekans ayrımı ve bunları yalnızca istediğin yere uygulayan maskeler. Her birinde bir yerde durmak gerektiğini söyledik: kalıcı özellikleri silmemek, ten rengini değiştirmemek, dokuyu korumak. Bu ders, bu dağınık uyarıları tek bir çerçevede topluyor.

Rötuşun sınırı estetik bir tercih değildir; bir fotoğrafın ne kadar pürüzsüz ya da ne kadar dokulu olacağı bir zevk meselesidir, ama bir insanın yüzünü, bedenini ya da tenini değiştirmek bir güven meselesidir. Bu ders, hangi kararın fotoğrafçıya, hangisinin fotoğraftaki kişiye, hangisinin de fotoğrafın kullanılacağı bağlama ait olduğunu ayırmayı anlatıyor.

Basit açıklama

İyileştirme ile değiştirme nasıl ayrılır?

Bir rötuşun iyileştirme mi yoksa değiştirme mi olduğunu anlamanın en kullanışlı yolu, rötuşun neye dokunduğuna bakmaktır. İyileştirme, fotoğrafın çekildiği anın geçici koşullarını düzeltir: bir sivilce, bir yorgunluk izi, düzensiz bir ışık, kameranın ya da ortamın getirdiği bir renk kayması, bir toz lekesi. Bunlar kişinin kendisi değil, o anın kazalarıdır; düzeltildiklerinde kişi kendini fotoğrafta daha çok tanır.

Değiştirme ise kişinin kendisine dokunur: yüzünün ve bedeninin biçimine, kalıcı özelliklerine, tenin rengine, yaşının izlerine. Bir beni silmek, çeneyi inceltmek, gözleri büyütmek, teni açmak ya da koyulaştırmak, kırışıklıkları tamamen yok etmek, o anın kazasını değil kişinin kendisini düzeltmeye çalışmaktır. Bunların bazıları, örneğin bir yara izini silmek, kişinin kendi isteğiyle yapılabilir; ama bu karar fotoğrafçıya değil kişiye aittir.

Plastik yüz, aşırı rötuşla gözeneklerini, ince çizgilerini ve doğal renk geçişlerini yitirmiş, ışığı düzleşmiş ve bir maskeye benzeyen yüzdür. Tek bir araçtan değil, birçok aracın ölçüsüz kullanımından doğar: fazla pürüzsüzleştirilmiş cilt, silinmiş kaş ve saç diplerinin dokusu, fazla parlatılmış gözler, tamamen eşitlenmiş ten. Plastik yüzü tanımanın en basit yolu, fotoğrafı yakından ve uzaktan bakmaktır; uzaktan etkileyici görünen bir yüz, yakından hiçbir insan cildine benzemiyorsa sınır aşılmıştır.

Biçim bozma araçları neden ayrıdır?

Biçim bozma aracı, fotoğraftaki pikselleri iterek, çekerek ve sıkıştırarak bir yüzün ya da bedenin biçimini değiştiren araçtır; birçok programda sıvılaştırma gibi adlarla bulunur. Bu araçlar, bir kıyafetin kırışığını düzeltmek ya da objektifin kenarda uzattığı bir yüzü geri çekmek gibi teknik işlerde kullanılabilir. Ama aynı araçla bir beli inceltmek, bir burnu küçültmek, bir çeneyi daraltmak ya da gözleri büyütmek de birkaç saniye alır.

Biçim bozma araçları diğer rötuş araçlarından ayrı bir sorumluluk taşır, çünkü ışığı ya da rengi değil, bedenin kendisini değiştirir. Bir yüzün ışığını düzenlemek, o yüzü daha iyi aydınlatılmış bir anda göstermektir; bir yüzün biçimini değiştirmek ise o yüzü hiç var olmamış bir biçimde göstermektir. Bu yüzden biçim bozma araçlarını bir insanın bedeni üzerinde kullanmak, ancak kişinin açık isteğiyle ve bağlamın izin verdiği ölçüde düşünülebilir. Bazı ülkelerde, reklamlarda bedeni değiştirilmiş görsellerin etiketlenmesini isteyen düzenlemeler de bulunur; bu, sorunun yalnızca kişisel değil toplumsal bir boyutu olduğunu gösterir.

Sınırı kim çizer?

Tanınırlık testi, rötuşlanmış bir fotoğrafın, kişinin kendisi ve onu iyi tanıyanlar tarafından hâlâ o kişi olarak tanınıp tanınmadığını sınamaktır. En basit hâliyle, fotoğrafı kişiye ve ona yakın birine göstermek ve «bu sen misin» diye sormaktır. Davulcunun annesinin «bu sen değilsin» demesi, sınırın aşıldığını söyleyen en güvenilir ölçümdür. Rötuşu bir gün bekletip taze gözle bakmak ve rötuşlu ile rötuşsuz hâli yan yana koymak da aynı işi görür.

Rötuş onayı, fotoğraftaki kişinin hangi değişikliklerin yapılacağına önceden ya da sonuç görüldükten sonra açıkça razı olmasıdır. Geçici kusurların temizlenmesi için bile kişiye bir kez sormak iyi bir alışkanlıktır; kalıcı özellikler, biçim ve ten söz konusu olduğunda ise onay şarttır. Kişinin kendi portresinde bir yara izini silmek istemesi onun hakkıdır; aynı şekilde beninin, çillerinin ya da kırışıklıklarının kalmasını istemesi de.

Bağlam sınırı, aynı rötuşun fotoğrafın kullanılacağı yere göre kabul edilebilir ya da edilemez olmasıdır. Kişisel bir portrede, kişinin onayıyla yapılan ölçülü bir rötuş olağandır. Bir moda ya da güzellik görselinde rötuş daha belirgin olabilir, ama beden algısı üzerindeki etkisi nedeniyle giderek daha çok sorgulanır. Kimlik ve pasaport fotoğraflarında yüzü değiştiren rötuş genellikle kabul edilmez, çünkü fotoğrafın işi kişiyi tanıtmaktır. Haber ve belgesel fotoğrafında ise bir yüzü, bir bedeni ya da sahneyi değiştirmek fotoğrafın doğruluğunu bozduğu için kabul edilmez.

Tenin rengini değiştirmek, bu modülde birkaç kez söylediğimiz gibi, rötuşun dışında kalır. Bir kişiyi olduğundan açık ya da koyu tenli göstermek, yüzün ırksal ya da etnik özelliklerini «düzeltmek», yaşın izlerini tamamen silmek, o kişinin kimliğini değiştirmektir; ten açık da olsa koyu da olsa bu bir iyileştirme sayılamaz. Rötuşun görevi, bir kişiyi kendi en iyi anında göstermektir; başka birine dönüştürmek değil.

Görsel kanıt

Davulcu iki sürümü yan yana açıp yakınlaştırıyor. Sosyal medya sürümünde alnı ve yanakları tek düze bir ten rengine eşitlenmiş, gözenekler yok, sakal dipleri silinmiş; yakından bakıldığında cilt bir cilt değil, pürüzsüz bir boya gibi. Gözler çevresindeki yüze göre fazla büyük ve fazla parlak; çene hattında biçim bozma aracının bıraktığı, arkadaki kapı pervazının çizgisini de eğen hafif bir dalgalanma var. Koyu teni bir ton açılmış ve biraz griye çalmış.

Kendi sürümünde ise burun kanatlarının dibindeki kızarıklık yumuşatılmış, çenesindeki birkaç koyu nokta hafifletilmiş, ama doğum lekesi, sakal dipleri, alnındaki ince çizgiler ve teninin sıcak kahverengisi yerinde. İki sürümü annesine gösteriyor; annesi kendi sürümünü hemen tanıyor. Davulcu sosyal medya sorumlusuyla konuşuyor ve bundan sonra grubun fotoğraflarında biçim bozma aracı ve ten açma kullanılmaması, her üyenin kendi rötuşunu onaylaması üzerine anlaşıyorlar.

Sık yapılan hata

Özet

İyileştirme, fotoğrafın çekildiği anın geçici kazalarını düzeltir; değiştirme ise kişinin biçimine, kalıcı özelliklerine, tenine ve yaşının izlerine dokunur ve kararı kişiye aittir. Plastik yüz, birçok aracın ölçüsüz kullanımıyla dokusunu ve doğal geçişlerini yitirmiş yüzdür; biçim bozma araçları bedenin kendisini değiştirdiği için ayrı bir sorumluluk taşır. Sınır tanınırlık testiyle ve kişinin rötuş onayıyla denetlenir, bağlam sınırı da portre, reklam, kimlik ve haber fotoğrafı için farklıdır; tenin rengini ve kimlik izlerini değiştirmek hiçbir tende rötuş sayılmaz.

Mini ödev

Bu ödevde kendi rötuşunu bir yargıç gibi değerlendireceksin; bu modülde rötuşladığın bir portreyi seç.

1. Portrede yaptığın her değişikliği bir liste hâlinde yaz ve her birinin yanına «geçici bir kazayı düzeltti» ya da «kişinin kendisine dokundu» notunu düş.
2. Bilerek aşırı bir sürüm hazırla: cildi tamamen pürüzsüzleştir, gözleri biraz parlat; sonra iki sürümü yakından ve uzaktan karşılaştır ve plastik yüzün nerede başladığını belirle.
3. Rötuşlu ve rötuşsuz hâli fotoğraftaki kişiye ve onu tanıyan birine göster; tanınırlık testinin sonucunu not et ve kişiden hangi değişiklikleri onayladığını sor.
4. Aynı fotoğrafın bir kişisel portrede, bir reklamda ve bir haberde kullanılacağını düşün; her bağlamda hangi değişikliklerin kabul edilebilir olacağını yaz.

Kendini değerlendir

• Bir rötuşun geçici bir kazayı mı düzelttiğini, yoksa kişinin kendisine mi dokunduğunu ayırt edebiliyor musun?
• Plastik yüzü yakından ve uzaktan bakarak tanıyabiliyor musun?
• Rötuşunda tenin rengini ve kişinin kalıcı özelliklerini, kişinin onayı olmadan değiştirmediğinden emin misin?

Sözlük

Mini test

1. Aşağıdakilerden hangisi iyileştirme sayılır?

• A) Çekim sırasında çıkmış bir sivilceyi silmek
• B) Çene hattını inceltmek
• C) Teni bir ton açmak
• D) Bir beni kişiye sormadan silmek

2. Biçim bozma araçları diğer rötuş araçlarından neden ayrı bir sorumluluk taşır?

• A) Dosyayı büyüttükleri için
• B) Rengi değiştirdikleri için
• C) Işığı ya da rengi değil bedenin kendisini değiştirdikleri için
• D) Kullanımları zor olduğu için

3. Kimlik ve haber fotoğraflarında yüzü değiştiren rötuşun genellikle kabul edilmemesinin nedeni nedir?

• A) Dosya biçiminin izin vermemesi
• B) Rötuşun pahalı olması
• C) Estetik nedenler
• D) Fotoğrafın işinin kişiyi tanıtmak ya da olayı doğru göstermek olması

4. Koyu tenli bir kişinin portresi, beğeni toplasın diye bir ton açılmış ve yüzü pürüzsüzleştirilmiş. Bu rötuş hakkında en doğru yargı hangisidir?

• A) Estetik bir tercihtir ve fotoğrafçıya kalmıştır
• B) Tenin rengini değiştirmek kişinin kimliğini değiştirir; rötuş sayılmaz ve kişinin onayı olmadan yapılmamalıdır
• C) Yalnızca reklamlarda sorun olur
• D) Opaklık düşürülürse kabul edilebilir

Cevaplar

1. A — Sivilce, çekim anının geçici bir kazasıdır; onu düzeltmek kişiyi değiştirmez.
2. C — Işığı düzenlemek bir anı daha iyi göstermektir; biçimi değiştirmek var olmayan bir beden göstermektir.
3. D — Bu fotoğrafların güvenilirliği, kişiyi ya da olayı olduğu gibi göstermelerine dayanır.
4. B — Tenin rengi kişinin kimliğinin parçasıdır; onu değiştirmek iyileştirme değil değiştirmedir.

Özet kartı

• İyileştirme anın kazasını düzeltir; değiştirme kişinin kendisine dokunur.
• Plastik yüzü yakından bak: bir insan cildine benzemiyorsa geri çek.
• Biçim bozma aracı bedeni değiştirir; yalnızca kişinin açık isteğiyle.
• Tanınırlık testi yap, rötuş onayı al, bağlamın sınırını bil.
• Tenin rengini ve kimlik izlerini değiştirmek hiçbir tende rötuş değildir.

Sonraki derse köprü

Davulcu ile grubun sosyal medya sorumlusu rötuş konusunda anlaştıktan sonra, yeni albümün kapak fotoğrafına geçtiler. Burada sorun yüzler değil, fotoğrafın bütün havasıydı: grup, kapağın gölgelerinde hafif bir mavi-yeşil, ışıklarında sıcak bir turuncu istiyordu; afişlerde ve kapaklarda sık rastlanan, gölge ile ışığı iki ayrı renge boyayan bir hava. Bu renklerin nasıl kurulduğunu bilmeleri gerekiyordu. Sinema filmlerindeki renkler nasıl yapılıyor? Sonraki ders, karanlık ve aydınlık tonlara ayrı renkler yükleyerek bir fotoğrafın havasını kuran renk düzenlemesini anlatıyor.