Dodge & burn

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafın belirli bölgelerini fırçayla hafifçe açıp koyulaştırarak izleyicinin bakışını istediğin yere yönlendirebilecek ve bir yüzün biçimini ışığın yönüne sadık kalarak belirginleştirebileceksin. Açma ve koyulaştırmanın karanlık odada ellerle ve kartonla yapılan bir işten geldiğini, dijitalde ise iki ayrı yolla, biri açan biri koyulaştıran eğri ayar katmanlarıyla ya da uygun bir karışım modundaki nötr gri katmanla yapıldığını açıklayacaksın. Büyük ölçekte ışığı ve biçimi, küçük ölçekte ise tek tek lekeleri ve düzensizlikleri eşitleyen mikro düzeltmeyi ayıracak, işini bir görüş yardımcısıyla denetleyecek ve düşük akışlı, sabırlı fırça darbeleriyle çalışacaksın. Tenin ışığını ve biçimini açıp koyulaştırmakla tenin rengini değiştirmek arasındaki sınırı bilecek ve bu sınırı hiçbir tende aşmayacaksın.

Merak sorusu

Davetiye kapağındaki aile portresi artık temiz: sivilce, toz, kablo gitmiş, annenin beni yerinde duruyor. Yine de bir şey eksik. Bir fotoğraf dergisinde gördüğü portrelerde bakış hemen yüzlere gidiyor, gözler canlı, yanakların ve alnın biçimi belli belirsiz öne çıkıyor. Kendi karesinde ise aydınlık her köşeye aynı ölçüde dağılmış; göz önce parlak beyaz duvara, sonra masanın üstündeki vazoya kayıyor, en son yüzlere ulaşıyor.

Dergideki yazı bunun bir araçtan değil, rötuşçuların saatlerce süren sabırlı bir işinden geldiğini söylüyor: yüzü ve fotoğrafı tek tek, küçük fırça darbeleriyle biraz açıp biraz koyulaştırmak. Profesyonel rötuşçuların gizli silahı ne? Bir fotoğrafı açıp koyulaştırmak, ışığı neden bu kadar değiştiriyor?

Bağlam

Maskeler ve katmanlar derslerinde bir düzeltmeyi yalnızca istediğin bölgeye uygulamayı öğrendin. Açma ve koyulaştırma, bu iki aracın en eski ve en ince kullanımıdır. Karanlık odada fotoğrafçılar, baskı kâğıdını ışığa tutarken bazı bölgeleri elleriyle ya da bir kartonla gölgeleyip daha az ışık alıp açık kalmalarını, bazı bölgeleri ise fazladan ışığa tutup koyulaşmalarını sağlardı. İngilizcede bu işe verilen ad, dijital programlarda da aynen kullanılır.

Bu teknik iki iş görür: fotoğrafın ışığını düzenleyerek bakışı yönlendirir ve yüzlerin ve nesnelerin biçimini ışığın yönüne uygun biçimde belirginleştirir. İkisi de sabır ister ve ikisi de fazla yapıldığında kolayca fark edilir. Bu ders, açma ve koyulaştırmayı ölçülü, geri alınabilir ve ışığa sadık biçimde yapmayı anlatıyor.

Basit açıklama

Açma ve koyulaştırma nasıl yapılır?

Açma ve koyulaştırma, bir fotoğrafın belirli bölgelerini fırçayla hafifçe aydınlatıp karartarak ışığı ve biçimi yeniden düzenlemektir. Göz, bir fotoğrafa baktığında önce en aydınlık ve en karşıtlıklı bölgelere gider. Bir yüzü çevresinden biraz açık, çevresini de yüzden biraz koyu tutmak bakışı yüze çeker; dikkat dağıtan parlak bir duvarı ya da bir nesneyi hafifçe koyulaştırmak onu geri plana iter.

Dijitalde bunun en anlaşılır yolu iki eğri ayar katmanıdır. Birinin ortasını yukarı çekip fotoğrafı aydınlatır, ötekinin ortasını aşağı çekip karartırsın. İkisinin maskesini de siyahla doldurursun; böylece başlangıçta hiçbir etkileri görünmez. Sonra düşük akışlı, yumuşak kenarlı beyaz bir fırçayla açmak istediğin yerleri açan katmanın, koyulaştırmak istediğin yerleri koyulaştıran katmanın maskesine boyarsın. Her fırça darbesi etkiyi çok az artırır; aynı yerin üstünden birkaç kez geçerek istediğin yoğunluğa ulaşırsın.

Aynı işi nötr gri katmanla da yapabilirsin. Nötr gri katman, tamamen orta griyle doldurulmuş ve orta grinin görünmez olduğu bir karışım moduna ayarlanmış katmandır. Karışım modu, bir katmanın alttaki katmanlarla nasıl birleşeceğini belirleyen kuraldır; yumuşak ışık ya da bindirme gibi modlarda orta gri hiçbir şeyi değiştirmez, griden açık boyanan yerler alttakini aydınlatır, griden koyu boyanan yerler karartır. Bu katmanın üstüne düşük akışlı beyaz ve siyah bir fırçayla boyayarak açma ve koyulaştırmayı tek bir katmanda yaparsın. İki yolun da sonucu benzerdir; eğri katmanları renkleri daha iyi korur, gri katman ise tek katmanda çalışmayı kolaylaştırır.

Büyük ve küçük ölçekte ne yapılır?

Büyük ölçekte açma ve koyulaştırma, fotoğrafın ışığını ve biçimini düzenler. Bir yüzde ışığın geldiği taraftaki alın, burun sırtı, elmacık kemiği ve çene ucu hafifçe açılır; gölge tarafındaki yanak, çene altı ve göz çukurunun kenarı hafifçe koyulaştırılır. Böylece yüz, zaten var olan ışık yönüne uygun biçimde derinleşir. Gözlerde irisin ışık alan kenarını ve göz parıltısını biraz açmak bakışı canlandırır. Fotoğrafın geri kalanında ise dikkat dağıtan parlak bölgeler koyulaştırılır, kenarlar hafifçe karartılır.

Mikro düzeltme ise çok küçük bir fırçayla, tek tek düzensizlikleri eşitlemektir: gözaltındaki küçük bir koyuluğu hafifçe açmak, bir sivilcenin bıraktığı gölgeyi yumuşatmak, cildin dokusunu silmeden ton farklarını dengelemek. Bu, temizlik araçlarının aksine dokuya dokunmaz; yalnızca ışığı düzenler. Bu yüzden dokuyu korumak isteyen rötuşçuların en çok güvendiği yöntemlerden biridir, ama aynı zamanda en çok sabır isteyenidir.

Görüş yardımcısı, açma ve koyulaştırma yaparken tonları daha kolay görmek için geçici olarak eklenen ve iş bitince kapatılan bir katmandır. En yaygını, fotoğrafı siyah beyaz ve biraz daha karşıtlıklı gösteren bir ayar katmanıdır. Renkler göz aldatıcıdır; siyah beyaz bir görünümde ışığın nerede düzensiz olduğu, bir yüzün nerede fazla parladığı çok daha açık görünür. Çalışırken bu katmanı açık tutar, sık sık kapatıp renkli fotoğrafa bakarsın ve iş bitince silersin.

Nerede durulur?

Açma ve koyulaştırmanın en büyük tehlikesi, farkında olmadan ışığı yeniden icat etmektir. Işığın soldan geldiği bir fotoğrafta yüzün sağ tarafını parlak bir şekilde açmak, iki ayrı ışık kaynağı varmış gibi bir tutarsızlık yaratır; göz bunu hemen yadırgar. Bu yüzden var olan ışığın yönüne sadık kalmak ve etkiyi, işi bitirdikten sonra katmanın opaklığını biraz düşürerek ölçülü tutmak gerekir. Bir süre ara verip sonra taze gözle bakmak, fazlalığı görmenin en iyi yoludur.

Tende en önemli sınır, tenin ışığını ve biçimini düzenlemek ile tenin rengini değiştirmek arasındadır. Bir yüzün ışık alan taraflarını biraz açmak ve gölge taraflarını biraz koyulaştırmak biçimi belirginleştirir; ama bütün yüzü ya da teni açarak bir kişiyi olduğundan daha açık tenli, koyulaştırarak olduğundan daha koyu tenli göstermek, o kişinin kimliğini değiştirmektir. Bu, hiçbir tende yapılmaması gereken bir müdahaledir. Açma ve koyulaştırma tende renk kaymalarına da yol açabilir: koyu bir tende eğriyle açılan bölgeler griye ve küllü bir tona kayabilir, bu yüzden açan katmana çok hafif bir sıcaklık ya da doygunluk eklemek teni kendi rengine yakın tutar. Açık bir tende koyulaştırılan bölgeler kirli, grimsi bir görünüm alabilir. Her adımdan sonra yüzü büyütüp tenin rengini kişinin gerçek rengiyle karşılaştırmak gerekir.

Görsel kanıt

Davulcu aile portresine iki eğri ayar katmanı ekliyor, birini «açma», ötekini «koyulaştırma» diye adlandırıp maskelerini siyahla dolduruyor. Üstlerine siyah beyaz bir görüş yardımcısı koyuyor. Siyah beyaz görünümde sorun hemen belli oluyor: arkadaki beyaz duvar yüzlerden daha parlak ve bakışı ilk o çekiyor. Düşük akışlı büyük bir fırçayla duvarı birkaç geçişte koyulaştırıyor; vazonun parlaklığını da biraz kısıyor.

Sonra yüzlere geçiyor. Pencereden soldan gelen ışığa uyarak annesinin alnının ve burun sırtının sol tarafını, babasının elmacık kemiğini ve çenesinin ucunu hafifçe açıyor; iki yüzün sağdaki gölge tarafını ise çok az koyulaştırıyor. Babasının koyu teninde açılan bölgeler görüş yardımcısını kapattığında biraz griye çalmış görünüyor; açma katmanına küçük bir sıcaklık ekliyor ve ten kendi sıcak kahvesine dönüyor. Gözlerin parıltısını ve irislerin ışık alan kenarını küçük bir fırçayla biraz açıyor. İş bitince iki katmanın opaklığını yüzde yetmişe indiriyor. Fotoğrafa baktığında bakışı önce iki yüz, sonra gözler çekiyor; ama hiç kimse fotoğrafın rötuşlandığını söyleyemiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Açma ve koyulaştırma, bir fotoğrafın belirli bölgelerini fırçayla hafifçe aydınlatıp karartarak ışığı ve biçimi yeniden düzenler; karanlık odadaki ellerle ve kartonla yapılan işin dijital karşılığıdır ve biri açan biri koyulaştıran iki eğri ayar katmanıyla ya da uygun bir karışım modundaki nötr gri katmanla, düşük akışlı fırçayla yapılır. Büyük ölçekte bakışı yönlendirir ve yüzü var olan ışık yönüne uygun biçimde derinleştirir, mikro düzeltmede dokuya dokunmadan tek tek düzensizlikleri eşitler; siyah beyaz bir görüş yardımcısı tonları görmeyi kolaylaştırır. Işığın yönüne sadık kalınır, etki opaklıkla ölçülü tutulur ve tenin ışığını düzenlemekle tenin rengini değiştirmek arasındaki sınır hiçbir tende aşılmaz.

Mini ödev

Temizliği önceden bitirilmiş bir portre seç; bu kez elindeki tek araç fırçayla açıp koyulaştırmak olacak.

1. İki eğri ayar katmanı ekle, birini açan, ötekini koyulaştıran olarak ayarla ve maskelerini siyahla doldur; üstüne siyah beyaz bir görüş yardımcısı koy.
2. Görüş yardımcısında bakışı yüzden uzaklaştıran en parlak bölgeleri bul ve düşük akışlı büyük bir fırçayla koyulaştır.
3. Yüzde ışığın geldiği yönü belirle; ışık alan tarafı hafifçe aç, gölge tarafını hafifçe koyulaştır ve gözlerin parıltısını biraz güçlendir.
4. Görüş yardımcısını kapat ve tenin, kişiyi gün ışığında gördüğündeki renginde kalıp kalmadığına bak; gerekirse açma katmanına hafif bir sıcaklık ekle, sonra iki katmanın opaklığını düşürerek önce ve sonra hâllerini yan yana koy.

Kendini değerlendir

• Bir fotoğrafa bakıp bakışın önce nereye gittiğini ve bunu açıp koyulaştırarak nasıl değiştireceğini söyleyebiliyor musun?
• Açma ve koyulaştırmayı var olan ışığın yönüne sadık kalarak yapabildin mi?
• Tenin ışığını düzenlerken rengini değiştirmediğini yüzü büyütüp kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Açma ve koyulaştırma bakışı yüze nasıl çeker?

• A) Yüzün rengini doygunlaştırarak
• B) Fotoğrafı kırparak
• C) Yüzü çevresinden biraz açık, çevresini yüzden biraz koyu tutarak
• D) Netliği artırarak

2. Nötr gri katmanın uygun bir karışım modunda orta gri hiçbir şeyi değiştirmiyorsa, katmana beyazla boyamak ne yapar?

• A) Alttaki bölgeyi aydınlatır
• B) Alttaki bölgeyi karartır
• C) Rengi değiştirir
• D) Bir etkisi olmaz

3. Soldan gelen ışıkla aydınlanmış bir yüzde sağ tarafı parlak biçimde açmak neden sorun yaratır?

• A) Dosyayı büyüttüğü için
• B) Renkleri soldurduğu için
• C) Karışım modunu bozduğu için
• D) İki ayrı ışık kaynağı varmış gibi bir tutarsızlık yarattığı için

4. Koyu tenli bir kişinin yüzünde eğriyle açılan bölgeler griye çalmış görünüyor. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Bütün yüzü daha da açmak
• B) Açma katmanına çok hafif bir sıcaklık ya da doygunluk eklemek ve teni gerçek rengiyle karşılaştırmak
• C) Görüş yardımcısını kalıcı bırakmak
• D) Koyulaştırma katmanını silmek

Cevaplar

1. C — Göz önce en aydınlık ve karşıtlıklı bölgeye gider; yüzü ondan yana düzenlemek bakışı oraya çeker.
2. A — Griden açık boyanan yerler alttakini aydınlatır, koyu boyananlar karartır.
3. D — Açma ve koyulaştırma var olan ışığı izlemelidir; aykırı bir parlaklık ikinci bir kaynak izlenimi verir.
4. B — Eğri parlaklığı artırırken rengi soluklaştırabilir; hafif sıcaklık teni kendi tonuna döndürür.

Özet kartı

• Açma ve koyulaştırma ışığı ve biçimi fırçayla yeniden düzenler.
• İki eğri katmanı ya da nötr gri katman; düşük akış, çok hafif geçiş.
• Büyük ölçekte bakış ve biçim, mikro düzeltmede ton düzensizlikleri.
• Siyah beyaz görüş yardımcısıyla bak; ışığın yönüne sadık kal, opaklıkla ölçülü tut.
• Tenin ışığını düzenle, rengini değiştirme; her tende yüzü büyüterek kontrol et.

Sonraki derse köprü

Aile portresinin açma ve koyulaştırması bitince davulcu kendi bir yakın portresini açtı. Bu kez sorun ışık değil, ciltteki küçük ton farklarıydı: burnunun çevresinde hafif bir kızarıklık, çenesinde birkaç koyu leke. Bunları iyileştirme fırçasıyla silmeyi denediğinde cildin gözenekli dokusu da yer yer siliniyor, yüz balmumu gibi pürüzsüzleşiyordu. Rengi düzeltip dokuyu olduğu gibi bırakmanın bir yolu olmalıydı. Cilt dokusu korunarak nasıl düzeltilir? Sonraki ders, renk ve dokuyu iki ayrı katmana ayırarak ayrı ayrı düzelten frekans ayrımını anlatıyor.