Temizlik

Öğrenme hedefi

Bir fotoğraftaki küçük kusurları, bir sivilceyi, bir toz lekesini, bir kabloyu ya da bir duvar çatlağını, yamanın nerede başladığı anlaşılmayacak biçimde kaldırabileceksin. İyileştirme fırçasının başka bir yerden aldığı dokuyu hedefin rengine ve ışığına karıştırdığını, klonlama damgasının ise bir kaynak noktasındaki pikselleri olduğu gibi kopyaladığını ayırt edecek; içeriğe duyarlı dolgunun seçilen bir bölgeyi çevresinden yola çıkarak kendisinin doldurduğunu ve bu yüzden bazen olmayan bir şey uydurabildiğini göreceksin. Bu işleri özgün fotoğrafa dokunmadan ayrı bir katmanda yapacak, kaynak noktasını sık değiştirerek tekrar desenini önleyecek ve sonucu hem yakından hem uzaktan kontrol edeceksin. Geçici kusurlarla kişinin kalıcı özelliklerini ayırıp ikincisini kişiye sormadan silmeyecek, farklı tenlerde yamanın rengini ve ışığını çevresiyle uyumlu tutacaksın.

Merak sorusu

Davetiye kapağı için hazırladığın aile portresinde, katmanlar düzenlendikten sonra dikkatini küçük şeyler çekmeye başlıyor. Annesinin alnında dün çıkmış bir sivilce, babasının koyu ceketinin omzunda birkaç beyaz toz lekesi, arkadaki beyaz duvarda eski bir çivi deliği ve masanın kenarından sarkan kablonun dün kaba bir fırçayla boyanmış bulanık izi.

Davulcu bir iyileştirme fırçasıyla sivilceye tıklıyor; sivilce kayboluyor. Aynı fırçayı kablonun izi boyunca sürüklediğinde ise masanın kenarı eğri büğrü bir çizgiye dönüşüyor, duvarın dokusu yer yer tekrarlanıyor. Annesinin yanağındaki küçük bir beni de tam silecekken annesi araya giriyor: «O ben benim, kalsın.» Sivilce, toz, kablo nasıl silinir? Hangi araç hangi iş için, ve neyi silmek bizim kararımız değildir?

Bağlam

Katmanlar dersinde, temizlik ve rötuş gibi işleri özgün fotoğrafa dokunmadan ayrı bir katmanda yapmayı konuşmuştuk (Ders 21.4). Temel düzenleme programlarında da sensör tozunu silmek için basit bir leke giderme aracı kullanmıştın (Ders 13.5). Bu ders, bu araçların ailesini tanıtıyor ve her birinin nerede iyi çalıştığını, nerede iz bıraktığını ayırıyor.

Temizlik, rötuşun en teknik ama aynı zamanda en fazla sorumluluk taşıyan bölümüdür. Bir toz lekesini silmek kimseyi rahatsız etmez; bir yüzdeki kalıcı bir izi silmek ise kişinin kendini fotoğrafta tanıyıp tanımamasını değiştirebilir. Rötuşun sınırları modülün ilerleyen bir dersinin konusu olacak; ama bu karar ilk fırça darbesinden itibaren verilmeye başlanır.

Basit açıklama

Hangi araç ne yapar?

İyileştirme fırçası, bir kaynak bölgeden aldığı dokuyu, boyadığın hedef bölgenin rengine ve parlaklığına karıştırarak kusuru örten araçtır. Kaynaktan yalnızca dokuyu, yani gözenekleri, iplikleri, sıva pürüzünü alır; rengi ve ışığı ise hedefin çevresinden devralır. Bu yüzden cilt, gökyüzü ya da düz bir duvar gibi yüzeylerde çok doğal sonuç verir. Temel düzenleme programlarındaki leke giderme aracı bu fırçanın otomatik bir biçimidir: tıkladığın yerin kaynağını kendisi seçer.

Klonlama damgası, bir kaynak bölgedeki pikselleri hiçbir karıştırma yapmadan olduğu gibi hedefe kopyalayan araçtır. Kaynak noktası, bu aracın ya da iyileştirme fırçasının kopyalayacağı bölgenin merkezidir; çoğu programda bir tuşa basılı tutarak tıklanır. Klonlama damgası, karıştırma yapmadığı için keskin kenarların, düz çizgilerin, desenlerin ve farklı renkteki iki bölgenin sınırında iyileştirme fırçasından daha iyi çalışır. Masanın kenarından sarkan kablo gibi, bir çizginin üstündeki bir kusuru silerken iyileştirme fırçası çizgiyi bulanıklaştırır; klonlama damgası ise çizgiyi çizgiyle değiştirir.

İçeriğe duyarlı dolgu, seçtiğin bir bölgeyi programın çevresindeki dokuyu ve yapıyı inceleyerek kendisinin doldurduğu araçtır. Büyük kusurlarda, örneğin bir fotoğrafın kenarındaki bir kişiyi ya da bir çöp kutusunu kaldırırken saniyeler içinde şaşırtıcı sonuçlar verir. Ama çevrede ne olduğunu tahmin ettiği için bazen gerçekte olmayan bir şey uydurur: yarım bir pencere, anlamsız bir desen, çarpık bir çizgi. Bu yüzden sonucunu her zaman büyütüp denetlemek ve gerekirse klonlama ya da iyileştirmeyle düzeltmek gerekir. Yapay zekâya dayalı daha güçlü üretme araçları ve bunların dürüstlük sorunları modülün son derslerinde ele alınacak.

Nasıl iz bırakmadan çalışılır?

Temizliği her zaman boş bir katmanda yapmak, katmanlar dersindeki alışkanlığın doğrudan uygulamasıdır. Çoğu programda iyileştirme fırçası ve klonlama damgası, kaynağı yalnızca bulunduğu katmandan değil altındaki katmanlardan da alabilecek biçimde ayarlanabilir; böylece boş katmanın üstüne boyarsın, özgün fotoğraf yerinde kalır. Bir yamayı beğenmezsen o bölgeyi silgiyle siler, yeniden denersin.

Fırçayı kusurdan biraz büyük tutmak ve kenarını yumuşak bırakmak geçişleri görünmez kılar. Büyük bir bölgeyi tek bir fırça darbesiyle değil, küçük dokunuşlarla ve birkaç geçişte örtmek daha doğal sonuç verir. Bir çizgi boyunca çalışırken çoğu programda bir noktaya tıklayıp sonra bir tuşa basılı tutarak çizginin öteki ucuna tıklamak, iki nokta arasında düz bir çizgi boyunca işlem yapar; kablonun ya da bir tel örgünün izini silerken bu yöntem düz kenarları korur.

Tekrar deseni, aynı kaynaktan birçok kez kopyalanan bir dokunun göze çarpan bir tekrar oluşturmasıdır. Cilt gözenekleri, çimen, tuğla ya da sıva aynı kaynaktan defalarca alındığında göz bu tekrarı hemen fark eder. Kaynak noktasını her birkaç dokunuşta bir değiştirmek, kaynağı farklı yönlerden almak ve temizlenen bölgeyi hem yakın hem de fotoğrafın tamamı ekrana sığacak biçimde uzaktan kontrol etmek tekrar desenini önler. Sensör tozu gibi düz ve açık yüzeylerde zor görülen küçük lekeler için birçok program lekeleri belirginleştiren bir görünüm modu sunar; tozları bulup sildikten sonra bu modu kapatırsın.

Neyi silmeli, neyi bırakmalı?

Bir yüzdeki kusurlar ikiye ayrılır. Geçici kusurlar, bir sivilce, bir sinek ısırığı, bir tıraş kesiği ya da yorgunluktan doğan bir kızarıklık, birkaç gün içinde geçecek olan şeylerdir; bunları silmek çoğu zaman kişinin kendini gördüğü hâline yaklaşmaktır. Kalıcı özellikler ise, bir ben, bir yara izi, bir doğum lekesi, çiller, kırışıklıklar ya da derideki renk farklılıkları, kişinin kimliğinin bir parçasıdır. Bunları kişiye sormadan silmek, onu değiştirmek demektir. Davulcunun annesinin «o ben benim» demesi bu ayrımın en açık hâlidir. Belgesel ve haber fotoğrafında ise bir nesneyi sahneden silmek, fotoğrafın doğruluğunu değiştirdiği için genellikle hiç kabul edilmez.

Temizlik araçları tenlerde farklı tuzaklar kurar. İyileştirme fırçası rengi hedefin çevresinden aldığı için, kaynağı farklı bir ışıktan seçildiğinde koyu bir tende gri, küllü ya da çevresinden açık bir yama bırakabilir; kaynağı aynı ton ve aynı ışık yönündeki bir bölgeden almak bunu önler. Klonlama damgası ise hiç karıştırmadığı için koyu tende gölge tarafından alınan bir kaynak aydınlık tarafta koyu bir leke oluşturur. Açık bir tende sivilceyi silmek çoğu zaman yetmez; çevresindeki kızarıklık kalır ve bu, temizlik değil renk düzeltmesi gerektirir. Her iki durumda da cildin gözenek dokusunun korunduğunu, yamanın çevresiyle aynı renk ve ışıkta durduğunu yüzü büyüterek denetlemek gerekir.

Görsel kanıt

Davulcu aile portresinde özgün katmanın üstüne «temizlik» adlı boş bir katman açıyor ve iyileştirme fırçasını altındaki katmanlardan örnek alacak biçimde ayarlıyor. Annesinin alnındaki sivilceye, sivilceden biraz büyük ve yumuşak kenarlı bir fırçayla tek bir dokunuş yapıyor; sivilce kayboluyor ama çevresindeki hafif kızarıklık duruyor. Onu şimdilik not ediyor. Annesinin yanağındaki ben ise yerinde kalıyor.

Babasının koyu ceketindeki toz lekelerini iyileştirme fırçasıyla, her lekede kaynağı ceketin aynı ışıktaki bir bölgesinden alarak siliyor. Duvardaki çivi deliği bir dokunuşta kayboluyor. Kablonun izinde ise iyileştirme fırçası masanın kenarını bulanıklaştırdığı için klonlama damgasına geçiyor; kaynağı masa kenarının hemen yanına koyup, kenar boyunca bir noktadan ötekine düz bir çizgiyle ilerliyor. Masanın kenarı yeniden keskinleşiyor. Temizlik katmanını kapatıp açtığında bütün değişiklikler bir anda görünüp kayboluyor; fotoğrafın tamamını ekrana sığdırdığında duvarda hiçbir tekrar deseni seçilmiyor.

Sık yapılan hata

Özet

İyileştirme fırçası kaynaktan dokuyu alıp hedefin rengine ve ışığına karıştırır ve cilt, gök ya da düz duvarlarda doğal sonuç verir; klonlama damgası kaynak noktasındaki pikselleri karıştırmadan kopyalar ve keskin kenarlarda ve çizgilerde daha iyi çalışır; içeriğe duyarlı dolgu büyük bölgeleri çevresinden kendisi doldurur ama bazen olmayan bir şey uydurur. Temizlik, özgün fotoğrafa dokunmadan boş bir katmanda, kusurdan biraz büyük yumuşak bir fırçayla ve kaynak sık değiştirilerek yapılır; tekrar deseni yakından ve uzaktan kontrol edilir. Geçici kusurlar silinir, kalıcı özellikler kişiye sorulmadan silinmez; koyu tende gri yama, açık tende kalan kızarıklık yüz büyütülerek denetlenir.

Mini ödev

Bu ödevde bir portreyi ve bir iç mekân fotoğrafını yalnızca temizlik araçlarıyla, boş bir katmanda düzenleyeceksin.

1. Bir portrede geçici bir kusuru iyileştirme fırçasıyla, bir iç mekân fotoğrafında da bir kabloyu ya da bir priz kapağını önce iyileştirme fırçasıyla, sonra klonlama damgasıyla silmeyi dene ve iki sonucu karşılaştır.
2. Bir duvarın ya da bir cildin geniş bir bölgesini bilerek aynı kaynaktan kopyalayarak tekrar desenini gör; sonra kaynağı sık değiştirerek aynı bölgeyi yeniden temizle.
3. Fotoğrafın kenarındaki büyük bir nesneyi içeriğe duyarlı dolguyla kaldır ve sonucu büyütüp uydurulmuş bir ayrıntı olup olmadığını kontrol et.
4. Portredeki kişiye, fotoğrafında kalmasını istediği ve silinmesini istediği şeyleri sor; yalnızca silinmesini istediklerini temizle ve temizlik katmanını açıp kapatarak birlikte bakın.

Kendini değerlendir

• Bir kusuru silmek için iyileştirme fırçası, klonlama damgası ya da içeriğe duyarlı dolgu arasında seçim yapabiliyor musun?
• Temizlenen bölgeyi hem yakından hem uzaktan kontrol edip tekrar desenini fark edebildin mi?
• Geçici kusurlarla kalıcı özellikleri ayırıp ikincisi için kişinin kararını aldın mı?

Sözlük

Mini test

1. İyileştirme fırçası ile klonlama damgası arasındaki temel fark nedir?

• A) Klonlama damgası daha hızlıdır
• B) İyileştirme fırçası yalnızca gökyüzünde çalışır
• C) Klonlama damgası rengi karıştırır
• D) İyileştirme fırçası dokuyu hedefin rengine ve ışığına karıştırır, klonlama damgası olduğu gibi kopyalar

2. Bir masanın keskin kenarı üstündeki kablo izini silmek için hangi araç daha uygundur?

• A) Klonlama damgası
• B) İyileştirme fırçası
• C) Bulanıklaştırma aracı
• D) Doygunluk sürgüsü

3. İçeriğe duyarlı dolgunun sonucunu neden her zaman büyütüp kontrol etmek gerekir?

• A) Renkleri soldurduğu için
• B) Dosyayı küçülttüğü için
• C) Çevreden tahmin yürüttüğü için bazen gerçekte olmayan bir ayrıntı uydurabildiği için
• D) Katmanları birleştirdiği için

4. Koyu tenli bir kişinin yanağındaki bir sivilceyi iyileştirme fırçasıyla sildikten sonra yerinde gri, küllü bir yama kaldı. En olası neden ve çözüm hangisidir?

• A) Fırça çok küçüktür; daha büyük bir fırça kullanmak
• B) Kaynak farklı bir ışıktaki bölgeden alınmıştır; kaynağı aynı ton ve aynı ışık yönündeki bir bölgeden seçmek
• C) Katman opaklığı yüksektir; yüzde sıfıra indirmek
• D) Klonlama damgası kullanılmalıydı; damgayla gölge tarafından kopyalamak

Cevaplar

1. D — İyileştirme rengi ve ışığı hedefin çevresinden alır; klonlama hiç karıştırmaz.
2. A — Karıştırma yapmayan damga çizgiyi çizgiyle değiştirir ve kenarı keskin tutar.
3. C — Algoritma çevreye bakarak doldurur; tahmini yanlış olduğunda anlamsız bir ayrıntı üretir.
4. B — Farklı ışıktan alınan doku yamaya uymayan bir ton taşır; aynı ton ve ışıktaki kaynak uyumu sağlar.

Özet kartı

• İyileştirme fırçası dokuyu karıştırır; cilt, gök, düz duvar için.
• Klonlama damgası olduğu gibi kopyalar; kenar ve çizgi için.
• İçeriğe duyarlı dolgu büyük bölgeler için; uydurduğunu kontrol et.
• Boş katmanda çalış, kaynağı sık değiştir, yakından ve uzaktan bak.
• Geçici kusuru sil, kalıcı özelliği sor; tende yamanın rengini ve ışığını denetle.

Sonraki derse köprü

Temizlik bittiğinde aile portresi pürüzsüzdü, ama davulcu yine de bir şeyin eksik olduğunu hissetti. Profesyonel portrelerde bakışı yüzlere çeken, gözleri parlatan, yanakların ve alının biçimini hafifçe belirginleştiren bir şey vardı; onun fotoğrafında ise ışık her yere eşit yayılmış gibiydi. Bir dergide okuduğu bir yazı, bunun çoğu zaman rötuşçuların tek tek açıp koyulaştırarak yaptığı sabırlı bir işten geldiğini söylüyordu. Profesyonel rötuşçuların gizli silahı ne? Sonraki ders, açma ve koyulaştırmayla bakışı yönlendirmeyi anlatıyor.