Katmanlar ve ayar katmanları

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafı, özgün piksellerine dokunmadan, üst üste binen ayrı katmanlarla düzenleyebileceksin. Bir katmanın alttakilerin üstüne konan saydam bir yaprak gibi davrandığını, katmanların sırasının neyin neyi örttüğünü belirlediğini açıklayacak; piksel taşıyan bir katman ile yalnızca bir düzeltme talimatı taşıyan ayar katmanını ayıracaksın. Ton eğrisini ve renk ayarlarını ayar katmanı olarak ekleyecek, onlara bir önceki dersteki gibi maske verecek, etkilerini opaklıkla ölçülü tutacak ve her birini istediğin an açıp kapatarak ya da silerek geri alacaksın. Tahribatsız düzenleme ile özgün pikselleri kalıcı olarak değiştiren düzenleme arasındaki farkı, katmanları koruyan bir katmanlı dosya ile paylaşmak için dışa aktarılan düz bir dosya arasındaki farkla birlikte kavrayacak ve ten üzerinde yaptığın her değişikliği ayrı bir katmanda tutup açıp kapatarak denetleyeceksin.

Merak sorusu

Davulcu, bayram sabahı çektiği aile portresini bir davetiyenin kapağında kullanmak istiyor. Önce babasının yüzünü aydınlattığı düzenlemeyi fotoğrafa işleyip dosyayı kaydediyor, sonra dosyayı piksel düzenleyen bir programda açıyor. Annesinin yanındaki masada bir şarj kablosu sarkıyor; onu siliyor. Fotoğrafa biraz sıcaklık veriyor, üstüne bir yazı ekliyor ve her adımda dosyanın üstüne kaydediyor.

Ertesi gün annesi, babasının yüzünün biraz fazla açık, fotoğrafın da fazla sarı olduğunu söylüyor. Davulcu değişiklikleri geri almak istediğinde bunun mümkün olmadığını görüyor: yaptığı her şey fotoğrafın piksellerine işlenmiş, dosyanın üstüne kaydedilmiş. Tek yolu, en baştaki dosyadan yeniden başlamak. Orijinali bozmadan nasıl düzenlenir? Her değişikliği, sonradan fikrini değiştirebileceğin biçimde nasıl tutarsın?

Bağlam

Temel düzenleme modülünde kullandığın düzenleme programları zaten orijinali korur: yaptığın her ayar, fotoğrafın kendisine değil, onun yanında tutulan bir talimat listesine yazılır ve istediğin an geri alınabilir. Ama bir yüzü temizlemek, bir kabloyu silmek, iki fotoğrafı birleştirmek ya da bir yazı eklemek gibi işler için çoğu zaman pikselleri doğrudan değiştiren bir programa geçmek gerekir. Bu programlarda dikkatli olmazsan, yaptığın her değişiklik pikselleri kalıcı olarak değiştirir.

Katmanlar bu tehlikeye karşı geliştirilmiş en temel araçtır. Programların adları ve menüleri değişir; modülün başında belirtilen ücretli ve ücretsiz programların hepsinde katman ve ayar katmanı mantığı birbirine benzer. Bu ders, bu ortak mantığı ve sonraki derslerde temizlikten cilt rötuşuna kadar her işin neden ayrı bir katmanda yapılması gerektiğini anlatıyor.

Basit açıklama

Katman nedir?

Katman, fotoğrafın üstüne konan ve kendi içeriğini taşıyan saydam bir yaprak gibi düşünülebilecek düzenleme birimidir. En altta özgün fotoğraf durur. Üstüne konan her katman, altındakileri kendi içeriğiyle örter; saydam olan yerlerinden ise alttakiler görünür. Katmanların sırası bu yüzden önemlidir: üstteki katman alttakinin önündedir, sırayı değiştirmek neyin neyi örttüğünü değiştirir.

Bir yazı, bir silinmiş kablonun yerine boyanan yama ya da bir başka fotoğraftan alınmış parça, her biri kendi katmanında durabilir. Özgün fotoğrafa hiç dokunulmaz. Bir yamayı beğenmezsen yalnızca o katmanı silersin; yazının yerini değiştirmek istersen yalnızca yazı katmanını taşırsın. Temizlik ve rötuş gibi işlere başlamadan önce özgün fotoğrafın bir kopyasını ayrı bir katman olarak almak ya da düzeltmeleri boş bir katmanın üstüne yapmak, sonraki derslerde sık kullanacağın bir alışkanlıktır.

Ayar katmanı ne işe yarar?

Ayar katmanı, piksel taşımayan, yalnızca altındaki katmanlara uygulanacak bir düzeltme talimatı taşıyan katmandır. Ton eğrisini, renk ayarlarını ya da parlaklığı doğrudan fotoğrafa uygulamak yerine bir ayar katmanı olarak eklediğinde, düzeltme bir katman gibi yığının içinde durur. İstediğin an onu açıp kapatabilir, ayarını değiştirebilir ya da tamamen silebilirsin; alttaki fotoğraf her zaman bozulmadan kalır.

Her ayar katmanının kendi maskesi vardır. Bu, bir önceki dersteki maske mantığının katmanlara taşınmasıdır: maskenin beyaz yerlerinde ayar uygulanır, siyah yerlerinde uygulanmaz. Davulcunun babasının yüzünü aydınlatmak için bir eğri ayar katmanı ekleyip maskesini yalnızca yüzün üstünde beyaza boyarsın; fotoğrafın geri kalanı etkilenmez.

Opaklık, bir katmanın ne kadar görüneceğini ya da bir ayar katmanının etkisinin ne kadar güçlü olacağını belirleyen orandır. Yüzde yüz opaklık katmanı tam gösterir, yüzde elli yarı yarıya, sıfır ise hiç göstermez. Bir düzeltmenin fazla geldiğini düşündüğünde onu yeniden ayarlamak yerine opaklığını düşürmek, çoğu zaman en hızlı ve en ölçülü yoldur. Katmanların bir de karışım modu vardır; bir katmanın alttakiyle nasıl birleşeceğini belirler ve açma koyulaştırma gibi sonraki derslerde kullanılacaktır.

Tahribatsız düzenleme nasıl korunur?

Tahribatsız düzenleme, özgün fotoğrafın piksellerini hiç değiştirmeden, bütün düzeltmeleri geri alınabilir biçimde ayrı katmanlarda ya da talimatlarda tutmaktır. Bunun karşıtı, pikselleri doğrudan değiştiren ve kaydedildikten sonra geri alınamayan düzenlemedir. Programın geçmiş listesi yalnızca açık olan oturumda işe yarar; dosyayı kapattığında ya da düz bir biçimde kaydettiğinde geçmiş de kaybolur.

Katmanlı dosya, katmanları, maskeleri ve ayar katmanlarını ayrı ayrı saklayan dosya biçimidir. Katmanlarla çalıştığın bir fotoğrafı her zaman böyle bir biçimde, örneğin katmanları destekleyen bir TIFF dosyası olarak ya da programın kendi çalışma biçiminde kaydetmek gerekir. Bir JPEG gibi düz bir biçimde kaydettiğinde bütün katmanlar tek bir görüntüde birleşir ve ayrıştırılamaz. Bu yüzden iki dosya tutmak iyi bir alışkanlıktır: katmanları koruyan bir çalışma dosyası ve paylaşmak için dışa aktarılan düz bir kopya. Özgün RAW ya da JPEG dosyası ise hiç değiştirilmeden arşivde kalır.

Bazı programlar, bir RAW dosyasını düzenleme ayarlarıyla birlikte, sonradan yeniden açılıp değiştirilebilecek bir kap içinde katman olarak eklemeye de izin verir. Bu kap, piksel düzenleyiciye geçtikten sonra bile RAW ayarlarına geri dönmeyi mümkün kılar. Örneğin davetiyenin beyaz dengesini haftalar sonra yeniden ayarlamak istediğinde, üstündeki yamaya, maskelere ve yazıya dokunmadan kabın içindeki RAW ayarlarını açıp değiştirebilirsin; kap güncellenir, üstündeki katmanlar yerinde kalır. Bu esneklik dosyayı büyütür, ama sonradan değişmesi olası temel ayarlar için çoğu zaman bu bedele değer.

Katmanlar tenin korunmasında da önemlidir. Bir yüze yapılan her düzeltmeyi, aydınlatmayı, renk dengelemeyi ya da rötuşu, ayrı bir ayar katmanında ve yalnızca yüzü kapsayan bir maskeyle tutmak, onun fotoğrafın başka yerlerine taşmasını önler. Koyu bir teni aydınlatan bir eğri katmanı teni griye çekmeye başladığında, katmanın opaklığını düşürmek ya da ona küçük bir sıcaklık ayarı eklemek teni kendi rengine döndürür. Açık bir tende kızarıklığı azaltan bir renk katmanı fazla geldiğinde yüz solgunlaşabilir; opaklık onu ölçülü tutar. Her katmanı açıp kapatarak önce ve sonra hâllerini karşılaştırmak, tende neyin değiştiğini açıkça gösterir.

Görsel kanıt

Davulcu aile portresinin RAW dosyasına geri dönüyor ve bu kez babasının yüzünü aydınlatan ayarı fotoğrafa işlemek yerine piksel düzenleyiciye bir eğri ayar katmanı olarak ekliyor. Katmanın maskesini yalnızca babasının yüzünün üstünde beyaza boyuyor. Kablo için özgün katmanın üstüne boş bir katman açıp yamayı orada yapıyor; sıcaklık için ayrı bir renk ayar katmanı, yazı için de ayrı bir yazı katmanı ekliyor. Katmanlar paneli artık beş satır gösteriyor: en altta özgün fotoğraf, üstünde yama, eğri, renk ve yazı.

Annesi yine babasının yüzünün fazla açık olduğunu söylediğinde davulcu eğri katmanının opaklığını yüzde yetmişe indiriyor; babasının koyu teni hâlâ aydınlık ama artık pencereden uzak oturduğu belli. Fazla sarı bulunan renk katmanını kapatıp açarak farkı birlikte izliyorlar ve opaklığını yarıya indiriyorlar. Dosyayı katmanlarıyla birlikte bir çalışma dosyası olarak saklıyor, davetiye için düz bir kopya dışa aktarıyor. Bir ay sonra yazıyı değiştirmek gerektiğinde yalnızca yazı katmanını açıp düzeltiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Katman, fotoğrafın üstüne konan saydam bir yaprak gibidir; sırası neyin neyi örttüğünü belirler ve her yama, yazı ya da parça kendi katmanında tutularak özgün fotoğrafa dokunulmaz. Ayar katmanı piksel taşımaz, yalnızca bir düzeltme talimatı taşır; kendi maskesi vardır, istendiğinde açılıp kapatılır ya da silinir ve opaklıkla etkisi ölçülü tutulur. Tahribatsız düzenleme, katmanları koruyan bir katmanlı dosyada saklanır, paylaşım için ayrı bir düz kopya dışa aktarılır; tene yapılan her düzeltme ayrı bir katmanda ve yüzü kapsayan bir maskeyle tutulup açılıp kapatılarak denetlenir.

Mini ödev

Bu ödevde bir portreyi yalnızca katmanlarla, özgün fotoğrafa hiç dokunmadan düzenleyeceksin; ücretsiz bir piksel düzenleyici de iş görür.

1. Bir portreyi piksel düzenleyicide aç ve katmanlar panelini bul; özgün fotoğrafın kilitli bir katman olarak durduğunu gör.
2. Bir eğri ayar katmanı ekle, maskesini yalnızca yüzün üstünde beyaza boya ve yüzü aydınlat; opaklığını yüzde yüz, yetmiş ve kırk yaparak üç sonucu karşılaştır.
3. Boş bir katman açıp fotoğraftaki küçük bir lekeyi ya da kabloyu o katmanda temizle; sonra o katmanı kapatıp açarak özgün fotoğrafın değişmediğini gör.
4. Dosyayı katmanlı bir çalışma dosyası olarak kaydet, ayrıca düz bir kopya dışa aktar; ertesi gün çalışma dosyasını açıp yalnızca bir katmanı değiştir.

Kendini değerlendir

• Bir katmanla bir ayar katmanı arasındaki farkı açıklayabiliyor musun?
• Bir düzeltmenin fazla geldiğini düşündüğünde opaklığı kullanmayı denedin mi?
• Tene yaptığın her düzeltmeyi ayrı bir katmanda tutup açıp kapatarak kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Bir ayar katmanı ile piksel taşıyan bir katman arasındaki temel fark nedir?

• A) Ayar katmanı piksel taşımaz, yalnızca altındakilere uygulanacak bir düzeltme talimatı taşır
• B) Ayar katmanı her zaman en altta durur
• C) Ayar katmanının maskesi olmaz
• D) Ayar katmanı dosyayı küçültür

2. Katmanlarla çalışılan bir fotoğrafı yalnızca JPEG olarak kaydettiğinde ne olur?

• A) Katmanlar ayrı ayrı saklanır
• B) Maskeler korunur ama ayar katmanları kaybolur
• C) Bütün katmanlar tek bir görüntüde birleşir ve ayrıştırılamaz
• D) Hiçbir şey değişmez

3. Bir yüzü aydınlatan eğri katmanı fazla gelmişse en hızlı ve ölçülü düzeltme hangisidir?

• A) Katmanı silip baştan kurmak
• B) Katmanın opaklığını düşürmek
• C) Bütün fotoğrafın pozlamasını azaltmak
• D) Dosyayı düz bir biçimde kaydetmek

4. Koyu tenli bir kişinin yüzünü aydınlatan bir eğri katmanı teni griye çekmeye başladı. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Katmanı özgün fotoğrafla birleştirmek
• B) Doygunluğu bütün fotoğrafta artırmak
• C) Yüzü kapsayan maskeyi silmek
• D) Katmanın opaklığını düşürmek ya da aynı maskeye küçük bir sıcaklık ayarı eklemek

Cevaplar

1. A — Ayar katmanı yığında bir talimat olarak durur; alttaki pikseller değişmez.
2. C — Düz bir biçim katmanları tek bir görüntüye indirger; ayrı katmanlar kaybolur.
3. B — Opaklık, düzeltmeyi yeniden kurmadan etkisini azaltır.
4. D — Opaklık griye kaymayı hafifletir, maskeli küçük bir sıcaklık ayarı teni kendi rengine döndürür.

Özet kartı

• Katman saydam bir yapraktır; sırası neyin neyi örttüğünü belirler.
• Ayar katmanı talimattır: maskelenir, açılıp kapatılır, silinir.
• Fazla gelen düzeltmeyi opaklıkla ölçülü tut.
• Katmanlı çalışma dosyası sakla, paylaşmak için düz kopya dışa aktar.
• Tene yapılan her düzeltme ayrı katmanda ve maskeyle; açıp kapatarak denetle.

Sonraki derse köprü

Davetiyenin kapağı için davulcunun silmek istediği tek şey şarj kablosu değildi. Annesinin alnında küçük bir sivilce, babasının ceketinde birkaç toz lekesi, arkadaki duvarda da bir çivi deliği vardı. Boş bir katman açıp kabloyu kaba bir fırçayla boyadığında yerinde bulanık bir leke kalmıştı. Bu küçük kusurları, çevresindeki dokuyu bozmadan ve iz bırakmadan nasıl kaldırabilirdi? Sivilce, toz, kablo nasıl silinir? Sonraki ders leke giderme, klonlama ve içeriğe duyarlı dolgu araçlarını ve bunları ayrı bir katmanda kullanmayı anlatıyor.