Maskeler

Öğrenme hedefi

Bir düzenlemeyi fotoğrafın bütününe değil, yalnızca seçtiğin bir bölgesine uygulayabileceksin. Maskenin, bir ayarın nereye ne kadar uygulanacağını belirleyen bir harita olduğunu, beyaz bölgelerde ayarın tam, siyah bölgelerde hiç, gri bölgelerde kısmen uygulandığını açıklayacaksın. Bir yüzü ya da bir nesneyi fırça maskesiyle elle boyayacak, gökyüzünü ya da ön planı degrade maskesiyle yumuşak bir geçişle ayıracak, programın gökyüzünü ve konuyu kendisinin bulduğu otomatik maskeleri kullanacak ve renge ya da parlaklığa göre seçen aralık maskesiyle bir önceki derste HSL'nin yakalayamadığı bölgeleri ayıracaksın. Maskeleri birbirinden çıkararak ve kesiştirerek daraltacak, kenarlarda hale ve taşma olup olmadığını kontrol edecek ve otomatik maskelerin saç ve ten kenarlarında yaptığı hataları farklı tenlerde denetleyip elle düzelteceksin.

Merak sorusu

Davulcu, bayram sabahı salonda çektiği bir aile portresini gösteriyor. Annesi pencerenin hemen önünde oturuyor, yüzü yumuşak ve aydınlık. Babası ise onun yanında, biraz geride, annesinin gölgesinde kalmış; yüzü karanlık, gözleri zor seçiliyor. Pozlamayı artırdığında babasının yüzü açılıyor ama annesinin yüzü, pencere ve beyaz perde patlıyor. Gölgeleri açan sürgü de bütün karedeki gölgeleri birlikte açıyor; koltuğun ve halının derinliği kayboluyor.

Aynı akşam balkon manzarasındaki kız kardeşinin mavi tişörtünü de gökyüzüyle birlikte kararmaktan kurtarmak istiyor. İki fotoğrafta da istediği şey aynı: bir ayarı yalnızca bir yere yapmak. Sadece bir yüzü nasıl aydınlatırım? Programa «şurası» ve «burası değil» demenin yolu nedir?

Bağlam

Şimdiye kadar öğrendiğin düzenleme araçlarının hepsi, temel paneldeki sürgüler, ton eğrisi ve HSL, fotoğrafın bütününe uygulanıyordu. Ton eğrisi hangi tonları, HSL hangi renkleri değiştireceğini seçmene izin veriyordu, ama ikisi de konumu tanımıyordu: gökyüzünün mavisiyle tişörtün mavisini, bir yüzün tonuyla aynı tondaki bir duvarı ayırt edemiyordu. Karanlık odada fotoğrafçılar bunu bir kartonla ışığı kapatarak ya da elleriyle belirli bölgeleri tutarak yapardı.

Maskeler, bu konum seçimini dijital düzenlemeye getirir. Bu modülün sonraki derslerinin neredeyse hepsi, katmanlar, temizlik, açma koyulaştırma, cilt rötuşu ve renk, bir ölçüde maskelere dayanır. Bu ders, maskenin ne olduğunu, dört temel maske türünü ve her birinin güçlü ve zayıf yanlarını anlatıyor.

Basit açıklama

Maske nedir?

Maske, bir düzenleme ayarının fotoğrafın hangi bölgesine ne kadar uygulanacağını belirleyen bir haritadır. Maskeyi siyah ile beyaz arasında boyanmış bir tablo gibi düşünebilirsin: beyaz boyanan yerlerde ayar tam olarak uygulanır, siyah kalan yerlerde hiç uygulanmaz, gri yerlerde ise grinin açıklığı oranında kısmen uygulanır. Çoğu program maskeyi fotoğrafın üstünde yarı saydam renkli bir örtü olarak gösterir; örtünün olduğu yer, ayarın uygulandığı yerdir.

Maskenin en önemli özelliği, geçişlerinin yumuşak olabilmesidir. Bir yüzü aydınlatırken maskenin kenarı keskin olursa, aydınlatılmış bölge ile çevresi arasında bir çizgi görünür ve düzenleme hemen fark edilir. Kenarları griye doğru yavaşça yumuşayan bir maske ise ayarı çevresine sezdirmeden karıştırır. Bir maskeyi kurduktan sonra ona istediğin kadar ayar ekleyebilirsin: aynı maske ile hem pozlamayı artırıp hem sıcaklığı değiştirip hem de netliği azaltabilirsin.

Maske türleri nelerdir?

Fırça maskesi, maskenin fırçayla elle boyanarak oluşturulduğu türdür. Fırçanın boyutu, kenar yumuşaklığı ve akışı ayarlanır; yumuşak kenarlı bir fırça geçişleri doğal tutar, düşük akış ise maskeyi birkaç geçişte yavaş yavaş yoğunlaştırmanı sağlar. Fırça maskesi en esnek türdür, ama en çok emek isteyenidir; bir yüz, bir el ya da küçük bir nesne gibi belirli bölgeler için idealdir. Çoğu programda aynı fırçanın silme modu da vardır; taşan yerleri geri silebilirsin.

Degrade maskesi, bir çizgi boyunca yumuşak biçimde tam etkiden sıfır etkiye geçen maskedir. Doğrusal bir degrade, gökyüzünü karartmak ya da ön planı aydınlatmak için kullanılır; filtreler dersinde tanıdığın dereceli ND filtrenin düzenlemedeki karşılığıdır. Dairesel bir degrade ise bir yüzün ya da bir konunun çevresine yumuşak bir leke gibi yerleşir ve çevresini hafifçe karartarak ya da merkezini aydınlatarak bakışı oraya yönlendirir. Degrade maskesinin zorluğu, düz bir çizginin doğanın düz olmayan sınırlarına uymamasıdır: gökyüzünü karartan bir degrade, ufkun üstüne taşan bir ağacı ya da bir kuleyi de karartır.

Otomatik maske, programın gökyüzünü, konuyu, bir kişiyi ya da yüzün, saçın, dudakların gibi bölümlerini kendisinin bulup seçtiği maskedir. Bu maskeler saniyeler içinde, elle saatler sürebilecek karmaşık kenarları seçer. Ama yanılabilirler: saç tellerinin kenarı, yarı saydam bir perde, gökyüzüne karışan ince dallar ya da konu ile fonun aynı tonda olduğu sınırlar otomatik seçimin en sık yanıldığı yerlerdir. Otomatik maskeyi her zaman büyütüp kenarlarını kontrol etmek ve gerekirse fırçayla düzeltmek gerekir.

Aralık maskesi, bölgeyi konuma göre değil renge ya da parlaklığa göre seçen maskedir. Bir renk aralığı maskesi, örneğin yalnızca belirli bir maviyi; bir parlaklık aralığı maskesi ise yalnızca belirli açıklıktaki tonları seçer. Bu tür tek başına HSL gibi davranır; asıl gücü, konuma göre seçen bir maskeyle birleştirildiğinde ortaya çıkar.

Maskeler nasıl birleştirilir?

Maskeler birbirine eklenebilir, birbirinden çıkarılabilir ve kesiştirilebilir. Bir gökyüzü maskesinden bir fırçayla ağacın üstünü silebilir, bir degrade maskesinden bir konu maskesini çıkararak gökyüzünü karartırken önündeki kişiyi koruyabilirsin. Bir kişi maskesiyle bir renk aralığı maskesini kesiştirdiğinde ise yalnızca o kişinin üstündeki belirli bir rengi seçmiş olursun. Davulcunun kız kardeşinin mavi tişörtü böyle kurtarılır: gökyüzünü karartan ayar bir gökyüzü maskesine taşınır; tişört gökyüzünün dışında kaldığı için bir daha etkilenmez.

Maske kenarlarının en sık hatası haledir. Bir bölge çevresinden çok farklı biçimde aydınlatıldığında ya da karartıldığında, maskenin kenarının tam oturmadığı yerlerde ince, parlak ya da koyu bir çizgi belirir; gökyüzüne karşı duran bir başın ya da bir binanın çevresinde en çok görülür. Ayarı biraz yumuşatmak, maskenin kenar yumuşaklığını artırmak ya da kenarı fırçayla ince ince düzeltmek bu çizgiyi yok eder.

Otomatik maskeler farklı tenlerde farklı hatalar yapabilir. Kara saçlı, koyu tenli biri kömür rengi bir koltuğa ya da perdeye yaslandığında, konu maskesi yüzün ve saçın kenarını fonla karıştırabilir; yüzü aydınlatınca kulak, çene hattı ya da saç kenarı eksik kalır ya da fonun bir parçası da aydınlanır. Açık tenli bir kişi parlak bir pencerenin önünde durduğunda ise maske yüzün kenarını pencereyle karıştırabilir. Kıvırcık ve kabarık saçın kenarları da düz saça göre daha zor seçilir. Otomatik maskeyi her tende büyütüp kenarları kontrol etmek ve eksikleri fırçayla tamamlamak gerekir. Bir yüzü aydınlatırken de fotoğrafın ışık yönüyle uyumlu kalmak, yani gölge tarafını tamamen silmemek, yüzün doğal görünmesini sağlar.

Görsel kanıt

Davulcunun aile portresinde bir kişi maskesi açıyorsun; program annesini ve babasını ayrı ayrı buluyor. Babasının maskesini seçip pozlamayı bir stop artırıyorsun. Babasının koyu teninde yüzü açılıyor, gözleri ve bıyığının telleri seçiliyor; annesi, pencere ve perde hiç değişmiyor. Ama maskeyi büyüttüğünde babasının kulağının ve kısa kıvırcık saçının kenarının koyu koltukla karıştığını, kulağın yarısının karanlıkta kaldığını görüyorsun. Yumuşak kenarlı küçük bir fırçayla kulağı ve saç kenarını maskeye ekliyorsun. Son olarak pozlama artışını biraz geri çekip yüzünün pencereden uzak tarafında hafif bir gölge bırakıyorsun; babası artık aydınlık, ama hâlâ annesinin gölgesinde oturduğu belli.

Balkon manzarasında gökyüzünü karartan mavi parlaklık ayarını geri alıyor, aynı ayarı bir gökyüzü maskesine uyguluyorsun. Gök derinleşiyor; kız kardeşinin mavi tişörtü eski rengine dönüyor. Ufkun üstüne taşan bir çam ağacının tepesi de maskeye girmiş; fırçanın silme moduyla onu çıkarıyorsun. Ağacın kenarında ince, parlak bir hale kalmış; kenar yumuşaklığını artırınca o da kayboluyor.

Sık yapılan hata

Özet

Maske, bir ayarın fotoğrafın hangi bölgesine ne kadar uygulanacağını belirleyen haritadır: beyazda tam, siyahta hiç, griler arasında kısmen uygulanır ve yumuşak kenarlar düzenlemeyi sezdirmeden karıştırır. Fırça maskesi elle ve en esnek biçimde boyanır, degrade maskesi bir çizgi boyunca yumuşak geçiş kurar, otomatik maske gökyüzünü ve konuyu kendisi bulur, aralık maskesi renge ya da parlaklığa göre seçer; maskeler eklenip çıkarılıp kesiştirilerek HSL'nin yakalayamadığı bölgeler ayrılır. Kenarlarda hale ve taşma kontrol edilir, otomatik maskelerin koyu ten ve koyu fon, açık ten ve parlak pencere, kıvırcık saç kenarlarında yaptığı hatalar fırçayla düzeltilir ve aydınlatılan yüzde sahnenin ışık yönü korunur.

Mini ödev

Bu ödevde aynı fotoğraf üzerinde dört maske türünü de deneyeceksin; bir kişinin ve bir gökyüzünün birlikte bulunduğu bir fotoğraf seç.

1. Bir kişinin yüzünü önce fırça maskesiyle, sonra otomatik kişi maskesiyle seç ve pozlamayı yarım stop artır; iki maskenin kenarlarını büyüterek karşılaştır.
2. Gökyüzünü önce doğrusal bir degrade maskesiyle, sonra otomatik gökyüzü maskesiyle karart; ufkun üstüne taşan nesnelerin nasıl etkilendiğine bak.
3. Degrade maskesinden kişiyi çıkararak gökyüzünü karartırken kişiyi koru.
4. Bir renk aralığı maskesini bir kişi maskesiyle kesiştirerek yalnızca o kişinin giysisinin rengini değiştir; her adımda maske kenarlarında hale olup olmadığını kontrol et.

Kendini değerlendir

• Bir maskenin beyaz, siyah ve gri bölgelerinin ne anlama geldiğini açıklayabiliyor musun?
• Hangi durumda fırça, degrade, otomatik ya da aralık maskesi seçeceğine karar verebiliyor musun?
• Otomatik maskenin saç, kulak ve yüz kenarlarını farklı tenlerde büyütüp kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Bir maskenin gri bölgesinde ayar nasıl uygulanır?

• A) Tam olarak
• B) Grinin açıklığı oranında kısmen
• C) Hiç
• D) Ters yönde

2. Gökyüzünü doğrusal bir degrade maskesiyle karartırken ufkun üstüne taşan bir kule de kararıyorsa en uygun düzeltme nedir?

• A) Degrade maskesini kaldırmak
• B) Pozlamayı artırmak
• C) Kuleyi kırpmak
• D) Degrade maskesinden kuleyi fırçanın silme moduyla ya da bir konu maskesiyle çıkarmak

3. Otomatik maskeler en çok nerede yanılır?

• A) Düz ve tek renk yüzeylerde
• B) Fotoğrafın ortasında
• C) Saç teli kenarlarında, ince dallarda ve konu ile fonun aynı tonda olduğu sınırlarda
• D) Hiç yanılmazlar

4. Koyu tenli ve koyu saçlı bir kişinin otomatik kişi maskesiyle aydınlatılan yüzünde kulak ve saç kenarı karanlıkta kaldı. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Maskeyi büyütüp eksik kenarları yumuşak kenarlı bir fırçayla maskeye eklemek
• B) Pozlamayı daha da artırmak
• C) Bütün fotoğrafın gölgelerini açmak
• D) Maskeyi silip vazgeçmek

Cevaplar

1. B — Gri, beyaz ile siyah arasındaki bir oran gibi davranır; ayar o ölçüde uygulanır.
2. D — Maske çıkarma, degrade'nin düz çizgisinin doğal sınırlara uymamasını düzeltir.
3. C — İnce ve karışık kenarlar, konu ile fonun birbirine benzediği yerler seçimi zorlaştırır.
4. A — Otomatik seçimin eksik bıraktığı kenarlar elle tamamlanır; gerisi yerinde kalır.

Özet kartı

• Maske bir haritadır: beyazda tam, siyahta hiç, griler arasında kısmen.
• Fırça esnek, degrade yumuşak geçişli, otomatik hızlı, aralık renge göre.
• Maskeleri ekle, çıkar, kesiştir; HSL'nin yakalayamadığını ayır.
• Kenarlarda hale ve taşmayı kontrol et, yumuşaklığı ayarla.
• Otomatik maskeyi her tende büyüt; aydınlatırken ışık yönünü koru.

Sonraki derse köprü

Babasının yüzünü aydınlattığın maske, düzenleme programında fotoğrafın ayarlarının bir parçası olarak saklanıyordu. Davulcu aynı portreyi, bir yüzü temizleyip bir yazı eklemek için başka bir programa taşımak istediğinde, yaptığı değişikliklerin bir kısmının fotoğrafın kendisine işlendiğini, geri dönüşünün kalmadığını fark etti. Bir hata yaptığında baştan başlamak zorundaydı. Orijinali bozmadan nasıl düzenlenir? Sonraki ders, katmanlar ve ayar katmanlarıyla her değişikliği ayrı bir yaprakta tutan tahribatsız düzenlemeyi anlatıyor.