Güçlü siyah-beyaz

Öğrenme hedefi

Renkli bir fotoğrafı, rengi yalnızca silerek değil, her renge düşeceği griyi tek tek seçerek güçlü bir siyah-beyaza çevirebileceksin. Doygunluğu sıfırlamanın neden çoğu zaman düz bir sonuç verdiğini, farklı renklerin aynı parlaklıkta olduğunda aynı griye düştüğü eşparlaklık tuzağıyla açıklayacaksın. Siyah-beyaz dönüşümünde renk kaydırıcılarının ve üç renk kanalını farklı oranlarda harmanlayan kanal karıştırıcının nasıl çalıştığını, kanal ağırlığının gri değerleri ve genel parlaklığı nasıl değiştirdiğini göreceksin. Kaydırıcıları zorladığında renk sınırlarında beliren sınır yırtılmasını fark edecek, dönüşümden sonra ton eğrisi ve açma koyulaştırmayla kontrastı kuracak ve isteğe bağlı olarak tek renk tonlamasıyla sıcak ya da serin bir hava vereceksin. Kanal seçiminin tenin dokusunu ve açıklığını nasıl değiştirdiğini farklı tenlerde denetleyeceksin.

Merak sorusu

Albümün iç kitapçığı renksiz basılacak. Davulcu avlu karesini açıp doygunluğu sıfıra çekiyor. Sonuç, beklediği gibi güçlü bir siyah-beyaz değil; soluk, düz ve bulanık bir gri yığını. Duvarın kiremit rengi ile öğleden sonranın mavisi neredeyse aynı gri tona inmiş, aralarındaki sınır kaybolmuş. Yüzler de arkadaki beton duvarla birleşmiş.

Programın siyah-beyaz panelini açtığında sekiz ayrı renk kaydırıcısı görüyor. Maviyi aşağı çektiğinde gökyüzü koyulaşıyor ve tuğlalardan ayrılıyor; turuncuyu yukarı çektiğinde yüzler aydınlanıyor. Ama maviyi fazla çektiğinde bu kez tuğla duvarın gökyüzüne değdiği çizgide tuhaf, parlak bir şerit beliriyor. İyi bir siyah-beyaz nasıl yapılır? Rengi silmek ile rengi griye çevirmek arasındaki fark nedir?

Bağlam

Siyah-beyaz düşünmeyi, bir sahnede renk kalkınca geriye ışık, gölge, biçim ve dokunun kaldığını, film döneminde renkli filtrelerin grileri nasıl yönettiğini ve düzenlemede renk kaydırıcılarının bu işi nasıl üstlendiğini daha önce görmüştün (Ders 11.7). Bu ders, o temel üzerine düzenleme tarafını derinleştiriyor: renk kaydırıcılarının arkasındaki mantığı, kanal karıştırıcıyı, dönüşümün sınırlarını ve dönüşümden sonra gelen kontrast ve ton işlerini.

Güçlü bir siyah-beyaz, bir renkli fotoğrafın renksiz bir kopyası değildir; renklerin taşıdığı ayrımları gri tonlarla yeniden kurmaktır. Renkli fotoğrafta iki nesneyi ayıran şey renkleriydi; siyah-beyazda aynı ayrımı ancak farklı gri değerler kurabilir. Bu yüzden siyah-beyaza çevirmek, fotoğrafı yeniden düşünmek demektir.

Basit açıklama

Rengi silmek neden yetmez?

Doygunluğu sıfırlamak ya da bir fotoğrafı hazır bir gri tona çevirmek, her rengi yalnızca kendi parlaklığına göre griye dönüştürür. Eşparlaklık tuzağı, renkleri birbirinden çok farklı ama parlaklıkları birbirine yakın iki bölgenin bu dönüşümde aynı griye düşmesi ve aralarındaki ayrımın kaybolmasıdır. Kiremit rengi bir duvar ile mavi bir gök renkli fotoğrafta birbirinden keskin biçimde ayrılır, çünkü göz renk farkını görür. Ama ikisinin parlaklığı yakınsa, renk silindiğinde geriye aynı tonda iki bölge kalır ve fotoğraf düzleşir.

Bu tuzaktan kurtulmanın yolu, her rengin griye nasıl dönüşeceğine kendin karar vermektir. Siyah-beyaz panelindeki renk kaydırıcıları tam olarak bunu yapar: her kaydırıcı, o renkteki bölgelerin hangi açıklıkta bir griye düşeceğini belirler. Bu, HSL dersinde gördüğün parlaklık kaydırıcılarının siyah-beyazdaki karşılığıdır; tek fark, burada rengin kendisinin sonuçta görünmemesidir.

Kanal karıştırıcı nasıl çalışır?

Kanal karıştırıcı, siyah-beyaz görüntüyü fotoğrafın üç renk kanalını farklı oranlarda harmanlayarak oluşturan araçtır. Renkli bir fotoğrafın her kanalı, o renkte ne kadar ışık olduğunu gösteren ayrı bir siyah-beyaz görüntü gibidir. Kırmızı kanalda kırmızı ve turuncu nesneler açık, mavi gökyüzü koyu görünür; mavi kanalda ise tersine. Kanal karıştırıcı bu üç görüntüyü istediğin oranlarda karıştırarak tek bir siyah-beyaz görüntü üretir.

Kanal ağırlığı, bir kanalın bu karışıma yüzde kaç oranında katıldığıdır. Kırmızı kanalın ağırlığını artırmak, film dönemindeki kırmızı filtreye benzer bir sonuç verir: gökyüzü koyulaşır, tenler ve kırmızı nesneler açılır. Mavi kanalın ağırlığını artırmak ise gökyüzünü açar ve sisi, pusu belirginleştirir. Üç kanalın toplam ağırlığı yaklaşık yüzde yüzde tutulduğunda fotoğrafın genel parlaklığı korunur; toplam yüzde yüzün üstüne çıktığında fotoğraf aydınlanır, altına indiğinde kararır. Renk kaydırıcıları çoğu zaman daha kolay kullanılır; kanal karıştırıcı ise film dönemindeki filtrelerin mantığını daha doğrudan gösterir.

Kaydırıcılar nerede bozulur?

Sınır yırtılması, bir renk kaydırıcısı ya da bir kanal ağırlığı çok zorlandığında, iki farklı rengin birbirine değdiği sınırlarda beliren parlak ya da koyu şeritler, halkalar ve kumlanmadır. Mavi kaydırıcıyı fazla aşağı çektiğinde gökyüzü koyulaşır, ama gökyüzü ile bir ağacın, bir binanın ya da bir tuğla duvarın sınırında renkler tam ayrılmadığı için ince bir hale ya da bir yırtık belirir. Aynı zorlama, gökyüzü gibi geniş bölgelerde bantlaşmayı ve kumlanmayı da artırır. Kaydırıcıları uçlara götürmemek, zorlanması gereken bir bölgeyi bir maskeyle ayrıca koyulaştırmak ve sonucu kenarlarda büyütüp kontrol etmek bu sorunu önler. Sorun yalnızca gökyüzüne özgü değildir; kırmızı bir tabelanın yeşil yapraklara, turuncu bir giysinin mavi bir duvara değdiği her sınırda aynı yırtılma belirebilir, bu yüzden dönüşüm bittiğinde fotoğrafı renk sınırları boyunca bir kez gezmek iyi bir alışkanlıktır.

Dönüşümden sonra ne yapılır?

Renk kaydırıcıları grilerin birbirine göre yerini belirler; fotoğrafın asıl gücü ise dönüşümden sonra kurulur. Ton eğrisiyle siyahların gerçekten siyah, beyazların gerçekten beyaz olmasını sağlar ve ara tonlarda kontrastı istediğin yere yerleştirirsin. Açma ve koyulaştırmayla, renkli fotoğrafta renk farkıyla öne çıkan ama siyah-beyazda kaybolan bir yüzü, bir nesneyi yeniden öne çıkarırsın. Bütün bu işleri, özgün renkli fotoğrafı koruyan ayar katmanlarıyla yapmak, istediğinde renkliye geri dönmeni sağlar.

Tek renk tonlaması, siyah-beyaz bir fotoğrafa bütününde tek bir hafif renk vermektir; eski baskıları andıran sıcak kahverengi bir ton ya da serin mavimsi bir ton en bilinenleridir. Renk düzenlemesi dersindeki bölünmüş tonlamayla karanlık ve aydınlık tonları iki ayrı renge boyamak da mümkündür. Tonlama bir estetik tercihtir; hafif tutulduğunda fotoğrafa bir sıcaklık ya da bir serinlik katar, güçlü tutulduğunda fotoğrafı bir renk filtresinin arkasına saklar.

Kanal seçimi tenin görünümünü doğrudan değiştirir. Kırmızı kanal tenleri açar ve kızarıklıkları, lekeleri yumuşatır, çünkü bu işaretler kırmızı ışıkta çevresindeki ciltten az ayrılır. Mavi kanal ise tendeki lekeleri, gözenekleri ve düzensizlikleri belirginleştirir. Açık bir tende kırmızı ağırlığı yüksek bir dönüşüm yüzü kolayca bembeyaz ve dokusuz bir yüzeye çevirebilir; ayrıntıyı korumak için turuncu ve kırmızıyı ölçülü açmak gerekir. Koyu bir tende ise turuncu ve kırmızıyı fazla karartmak yüzü ayrıntısız bir siyaha indirir, fazla açmak da teni griye ve düzlüğe iter; hedef, tenin kendi tonal yerinde ve dokusuyla kalmasıdır. Farklı tenlerden insanlar aynı karedeyse, bir kaydırıcı birini korurken ötekini bozabilir; o zaman bir kişi maskesiyle her yüzü ayrı ayrı ayarlamak gerekir. Siyah-beyaz, tenler arasındaki farkı silmenin ya da değiştirmenin bir aracı değildir.

Görsel kanıt

Davulcu fabrika avlusu fotoğrafını renkli ana dosyaya dokunmadan bir siyah-beyaz ayar katmanıyla çeviriyor. İlk anda kaydırıcılar ortada; tuğla ile gökyüzü aynı griye inmiş. Mavi kaydırıcısını orta bir adımla aşağı çekiyor; gökyüzü koyu bir griye iniyor ve tuğla duvardan ayrılıyor. Kırmızı kaydırıcısını biraz yukarı alıyor; tuğlalar açılıyor ve dokuları belirginleşiyor. Mavi kaydırıcısını bir adım daha zorladığında duvarın gökyüzüne değdiği çizgide parlak bir şerit beliriyor; adımı geri alıp gökyüzünü bir degrade maskesiyle ayrıca koyulaştırıyor, şerit kayboluyor.

Sonra yüzlere geçiyor. Turuncu kaydırıcıyı yukarı çektiğinde klavyecinin açık teni neredeyse bembeyaz ve dokusuz; basçının koyu teni ise hâlâ duvarla birleşiyor. Turuncuyu ölçülü bir yere getirip basçının yüzünü bir kişi maskesiyle ayrıca yarım stop açıyor; yüzünün gölge tarafında elmacık kemiğinin biçimi ve sakalının dokusu seçiliyor. Bir ton eğrisiyle siyahları ve beyazları yerine oturtuyor, çok hafif bir sıcak tonlama ekliyor. Fotoğraf artık renkli fotoğrafın soluk bir kopyası değil; tuğla, gök ve dört yüz, her biri kendi grisinde ayrılıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Doygunluğu sıfırlamak her rengi yalnızca kendi parlaklığına göre griye çevirir; eşparlaklık tuzağında farklı renkler aynı griye düşer ve fotoğraf düzleşir. Siyah-beyaz panelinin renk kaydırıcıları ve üç renk kanalını oranlarla harmanlayan kanal karıştırıcı her rengin grisine ayrı karar vermeyi sağlar; kanal ağırlıkları gri değerleri ve genel parlaklığı değiştirir, kaydırıcılar zorlanırsa renk sınırlarında sınır yırtılması belirir. Dönüşümden sonra ton eğrisi, açma koyulaştırma ve isteğe bağlı tek renk tonlamasıyla fotoğrafın gücü kurulur; kanal seçimi tenin açıklığını ve dokusunu değiştirir, bu yüzden her ten ayrı ayrı denetlenir ve siyah-beyaz tenler arasındaki farkı değiştirmek için kullanılmaz.

Mini ödev

Bu ödevde renkli bir fotoğrafı üç farklı yolla siyah-beyaza çevirip karşılaştıracaksın; içinde gökyüzü, farklı renkte nesneler ve en az bir insan olan bir fotoğraf seç.

1. Fotoğrafı önce yalnızca doygunluğu sıfırlayarak çevir; renkli fotoğrafta ayrı olan ama siyah-beyazda aynı griye düşen iki bölgeyi bul.
2. Aynı fotoğrafı siyah-beyaz panelinin renk kaydırıcılarıyla çevir; gökyüzünü, nesneleri ve yüzü birbirinden ayıracak biçimde her rengin grisini ayarla.
3. Bir kanal karıştırıcıyla bir kez kırmızı ağırlıklı, bir kez mavi ağırlıklı bir dönüşüm yap; gökyüzünün ve tenin nasıl değiştiğini not et ve toplam ağırlığı yüzde yüze yakın tut.
4. En iyi sürüme bir ton eğrisi ve hafif bir tek renk tonlaması ekle; kaydırıcıları zorladığın yerlerin kenarlarını büyüterek sınır yırtılması olup olmadığını kontrol et.

Kendini değerlendir

• Bir renkli fotoğrafta hangi renklerin siyah-beyazda aynı griye düşeceğini önceden tahmin edebiliyor musun?
• Renk kaydırıcıları ile kanal karıştırıcı arasındaki farkı açıklayabiliyor musun?
• Siyah-beyaz dönüşümünün karedeki her tenin açıklığını ve dokusunu nasıl etkilediğini ayrı ayrı kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Kırmızı tuğlalar ile mavi gökyüzü doygunluk sıfırlanınca neden aynı griye düşebilir?

• A) Parlaklıkları birbirine yakın olduğu için
• B) Tuğlalar gökyüzünü yansıttığı için
• C) Beyaz dengesi yanlış olduğu için
• D) Kırmızı ve mavi aynı renk olduğu için

2. Kanal karıştırıcıda üç kanalın toplam ağırlığı yüzde yüzün çok üstüne çıkarsa ne olur?

• A) Fotoğraf kararır
• B) Renkler geri gelir
• C) Fotoğrafın genel parlaklığı artar
• D) Yalnızca gökyüzü değişir

3. Siyah-beyaz dönüşümünde mavi kaydırıcıyı çok zorladığında gökyüzü ile bir binanın sınırında parlak bir şerit belirdi. Bunun adı ve çözümü nedir?

• A) Eşparlaklık tuzağı; doygunluğu sıfırlamak
• B) Sınır yırtılması; kaydırıcıyı geri alıp gökyüzünü bir maskeyle ayrıca koyulaştırmak
• C) Bantlaşma; beyaz dengesini değiştirmek
• D) Kanal ağırlığı; kırmızıyı artırmak

4. Siyah-beyaz bir grup fotoğrafında turuncu kaydırıcı açık tenli bir kişinin yüzünü bembeyaz yaparken koyu tenli bir kişinin yüzü duvarla birleşiyor. En yerinde çözüm hangisidir?

• A) Turuncu kaydırıcıyı daha da açmak
• B) Fotoğrafı yeniden renkliye çevirmek
• C) Bütün fotoğrafın kontrastını azaltmak
• D) Turuncuyu ölçülü bir yere getirip koyu tenli kişinin yüzünü bir kişi maskesiyle ayrıca ayarlamak

Cevaplar

1. A — Renk silindiğinde yalnızca parlaklık kalır; parlaklıkları yakın bölgeler aynı griye düşer.
2. C — Toplam ağırlık yüzde yüzü aşınca kanallardan fazla ışık toplanır ve fotoğraf aydınlanır.
3. B — Zorlanan kaydırıcı renk sınırında yırtılma yaratır; bölgeyi maskeyle ayrı ayarlamak onu önler.
4. D — Tek bir kaydırıcı iki teni birlikte değiştirir; maske her yüzü kendi tonunda tutar.

Özet kartı

• Doygunluğu sıfırlamak yetmez; eşparlaklık tuzağına dikkat.
• Renk kaydırıcıları ve kanal karıştırıcıyla her rengin grisine ayrı karar ver.
• Kanal ağırlıklarının toplamı genel parlaklığı değiştirir.
• Kaydırıcıları zorlama; renk sınırlarında yırtılmaya bak.
• Dönüşümden sonra eğri, açma koyulaştırma ve tonlama; her teni ayrı denetle.

Sonraki derse köprü

Siyah-beyaz iç sayfalar bittiğinde grup son bir istekte bulundu: kapağın bir versiyonunda dört üyenin arkasında, avludaki beton duvar yerine grubun sahnede çalındığı bir konser salonunun ışıkları görünsün. Davulcunun elinde avlu fotoğrafı ve ayrı bir günde çektiği boş bir konser salonu fotoğrafı vardı. İkisini birleştirmek bir maske işi gibi görünüyordu, ama ışığın geldiği yönler, renkler ve perspektif tutmazsa sonuç bir kolaja dönerdi. Birden fazla fotoğraf tek sahnede nasıl birleşir? Sonraki ders, maskeleri, ışık yönü uyumunu ve birleştirilmiş bir görüntüyü dürüstçe etiketlemeyi anlatıyor.