Ton eğrisi

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafın bütün tonlarını tek bir çizgi üzerinden yönetebileceğin ton eğrisini okuyup ona istediğin biçimi verebileceksin. Eğrinin yatay ekseninin fotoğraftaki özgün tonları, dikey ekseninin bu tonların alacağı yeni değerleri gösterdiğini, köşegen düz çizginin hiçbir şeyi değiştirmediğini açıklayacaksın. Kontrol noktalarıyla eğriyi bükerek belirli bir ton aralığını aydınlatıp karartacak, eğrinin eğiminin o aralıktaki kontrastı belirlediğini gösterecek ve S biçimli bir ton eğrisiyle ara tonlarda kontrast kazanırken uçlarda neyi kaybettiğini hesaplayacaksın. Siyah ucunu kaldırarak soluk siyahlar elde edecek, kanal eğrileriyle gölgelere ve ışıklara renk verecek ya da bir renk kaymasını düzeltecek; eğrinin koyu ve açık tenlerin bulunduğu ton aralıklarında ayrıntıyı nasıl etkilediğini denetleyeceksin.

Merak sorusu

Davulcunun küçük odasında çektiğin portreler bilgisayarda açıldığında hepsi biraz sönük görünüyor. Beyaz duvarlar gölgeleri doldurmuş, siyahlar hafif griye kaçmış, ışıklar tam parlamıyor. Temel paneldeki kontrast sürgüsünü artırdığında fotoğraf canlanıyor ama davulcunun kardeşinin koyu teninde gölge yanağı kapkaraya iniyor, alnı da neredeyse patlıyor. Sürgüyü geri çektiğinde fotoğraf yine sönükleşiyor.

Düzenleme programının bir köşesinde, bir kutunun içinde köşeden köşeye uzanan düz bir çizgi duruyor. Çizginin ortasına tıklayıp biraz yukarı çektiğinde bütün fotoğraf aydınlanıyor; alt ucuna yakın bir noktayı aşağı, üst ucuna yakın bir noktayı yukarı çektiğinde çizgi bir S harfine dönüşüyor ve fotoğraf birden derinleşiyor. Ama bu kez yüzün ayrıntısı korunmuş. Tek bir eğri nasıl kontrast yaratır? Ve kontrast sürgüsünün beceremediği şeyi nasıl beceriyor?

Bağlam

Temel panelde beyaz ve siyah noktalarını, pozlamayı ve kontrastı birer sürgüyle ayarlamayı öğrenmiştin (Ders 17.4). Sürgüler hızlı ve anlaşılırdır ama her biri fotoğrafın geniş bir bölümünü birlikte değiştirir; kontrast sürgüsü, örneğin, gölgeleri ve ışıkları hep aynı biçimde birbirinden uzaklaştırır. Hangi tonun ne kadar değişeceğine sen karar veremezsin.

Ton eğrisi bu kararı sana bırakır. Bütün tonları tek bir çizgi üzerinde gösterir ve o çizginin herhangi bir yerini bükerek yalnızca istediğin ton aralığını değiştirmeni sağlar. İleri düzenleme ve rötuş modülü bu araçla açılıyor, çünkü sonraki derslerin çoğu, maskeler, ayar katmanları, renk ve siyah-beyaz, aynı mantığın üzerine kurulur: hangi tonları, hangi bölgede, ne kadar değiştireceğine bilerek karar vermek.

Basit açıklama

Ton eğrisi nasıl okunur?

Ton eğrisi, bir fotoğraftaki her tonun düzenlemeden sonra hangi tona dönüşeceğini gösteren çizgidir. Kutunun yatay ekseni fotoğrafın özgün tonlarını soldan sağa, en koyudan en açığa doğru sıralar; dikey ekseni ise bu tonların alacağı yeni değeri aşağıdan yukarıya, en koyudan en açığa doğru gösterir. Hiçbir şey değişmediğinde çizgi sol alt köşeden sağ üst köşeye uzanan düz bir köşegendir: her ton, kendisiyle aynı değere eşlenir.

Çizginin bir noktasını yukarı çekmek, o noktadaki tonu daha açık bir değere eşler; aşağı çekmek daha koyu bir değere. Çoğu programda kutunun arkasında fotoğrafın histogramı da görünür (Ders 9.4); bu sayede hangi tonların fotoğrafta çok, hangilerinin az olduğunu görerek eğriyi bükersin.

Kontrol noktası, eğrinin üzerine konan ve sürüklenerek eğriyi büken işarettir. Bir noktayı hareket ettirdiğinde eğri yalnızca o noktada değil, çevresinde de yumuşakça bükülür; ton geçişleri kırılmaz. Bir ton aralığını değiştirirken diğerlerini korumak için oraya ayrıca bir nokta koyup yerinde bırakabilirsin; bu nokta eğriyi o bölgede sabitler. Birçok program, fotoğrafın üstünde bir yere tıklayıp fareyi yukarı aşağı sürükleyerek o yerin tonuna ait noktayı doğrudan hareket ettirmeye de izin verir; bu, yüz gibi belirli bir bölgenin tonunu bulmanın en hızlı yoludur.

Eğri neden kontrast yaratır?

Eğrinin en önemli sırrı eğimindedir. Eğim, bir ton aralığında eğrinin ne kadar dik ya da yatık olduğudur. Eğri bir bölgede köşegenden dik olduğunda, o bölgedeki birbirine yakın tonlar birbirinden uzaklaşır; kontrast artar. Eğri bir bölgede köşegenden yatık olduğunda, o bölgedeki tonlar birbirine yaklaşır; kontrast azalır. Eğriyi bükerek yaptığın her şey, aslında hangi ton aralığına daha çok, hangisine daha az yer vereceğine karar vermektir.

S biçimli ton eğrisi, gölge bölgesine yakın bir noktanın aşağı, ışık bölgesine yakın bir noktanın yukarı çekilmesiyle oluşan ve ortası dikleşen eğridir. Ortası dik olduğu için ara tonlarda, yani fotoğrafın çoğu zaman en önemli bölgesinde, kontrast artar ve fotoğraf canlanır. Ama eğrinin toplam yüksekliği değişmez: ortada dikleşen eğri, iki ucunda yatıklaşmak zorundadır. Bu yüzden S eğrisi en koyu ve en açık tonlarda kontrastı azaltır; bu bölgelerdeki ayrıntı birbirine yaklaşır, aşırı bir S de onları tamamen siyaha ya da beyaza iter. Tersine, ortası yatık bir ters S, ara tonlarda kontrastı düşürüp uçlara yer açar ve sert bir fotoğrafı yumuşatır.

Kontrast sürgüsü de çoğu zaman bir S eğrisi uygular, ama onu ortadan ve simetrik olarak uygular. Ton eğrisinde ise S'nin nerede dikleşeceğini sen seçersin: dik bölgeyi yüzün bulunduğu ton aralığına yerleştirip gölgelerdeki ve ışıklardaki kaybı yüzün olmadığı bölgelere itebilirsin. Davulcunun kardeşinin portresinde sürgünün başaramadığı şey buydu.

Soluk siyah ve kanal eğrileri ne işe yarar?

Soluk siyah, eğrinin sol alt ucunu yukarı kaldırarak fotoğraftaki en koyu tonların tam siyaha inmesini engellemektir. Eğrinin başlangıcı artık köşede değil, biraz yukarıda olduğu için en koyu gölge bile koyu bir gri olur. Bu, fotoğrafa mat, puslu, eski bir baskıyı andıran bir hava verir. Bir hata değil, bilinçli bir üslup tercihidir; ama kullanıldığında fotoğrafın en derin tonunun ne olacağına sen karar vermiş olursun. Aynı mantıkla sağ üst ucu aşağı indirmek, ışıkların tam beyaza ulaşmasını engeller.

Kanal eğrisi, bir fotoğrafın kırmızı, yeşil ve mavi kanallarından yalnızca birinin tonlarını değiştiren eğridir. Işık üç kanaldan oluştuğu için bir kanalın eğrisini bükmek o rengi değiştirir: mavi kanalda gölge bölgesini yukarı çekmek gölgelere mavi, ışık bölgesini aşağı çekmek ışıklara sarımsı bir ton verir. Bu araç iki iş görür: bir renk kaymasını yalnızca belirli bir ton aralığında düzeltmek, örneğin gölgelere sızmış bir yeşili gidermek; ya da gölgelere ve ışıklara farklı renkler vererek bir hava kurmak. Bu ikinci kullanım, modülün ilerleyen derslerinde renk düzenlemesinin temelini oluşturacak.

Eğri tenleri nasıl etkiler?

Tenler ton eğrisinde farklı yerlerde durur ve bir S eğrisi onları farklı biçimde etkiler. Koyu bir ten çoğu zaman eğrinin alt-orta bölgesinde yer alır. Gölge noktası fazla aşağı çekildiğinde eğri bu bölgede yatıklaşır; yanağın, göz çevresinin ve saç diplerinin ince ton farkları birbirine yaklaşır ve ten tek düze bir koyuluğa iner. Koyu teni korumak için S'nin gölge noktasını tenin daha altına, fotoğrafın gerçekten en koyu bölgelerine yerleştirmek ve ten aralığında eğriyi dik tutmak gerekir. Açık bir ten ise çoğu zaman üst-orta bölgededir; ışık noktası fazla yukarı çekildiğinde alın, burun ucu ve yanaklar beyaza doğru sıkışır. Bu durumda S'nin ışık noktasını tenin üstüne taşımak yardımcı olur.

Kanal eğrileri tenin rengini de doğrudan değiştirir. Kırmızı kanaldaki küçük bir değişiklik bile teni kızartır ya da soldurur; bu yüzden kanal eğrileriyle çalışırken yüzü büyütüp tenin, kişinin gerçek rengine yakın durup durmadığını kontrol etmek gerekir. Her durumda hedef, tenin kendi ayrıntısını ve rengini korurken fotoğrafın geri kalanına istediğin kontrastı vermektir.

Görsel kanıt

Davulcunun kardeşinin portresini açıyor, ton eğrisinin kutusuna bakıyorsun. Histogram ortada toplanmış; ne tam siyah var, ne tam beyaz. Fotoğrafın üstünde önce kardeşin yanağının koyu tenine tıklıyorsun; eğride o tonun yeri alt-orta bölgede bir noktayla işaretleniyor. Bu noktayı yerinde bırakıp çok daha aşağıda, arkadaki battaniyenin en koyu kıvrımının tonuna bir nokta koyuyor ve onu biraz aşağı çekiyorsun. Sonra alnının üstündeki en parlak bölgenin biraz yukarısına bir nokta koyup hafifçe yukarı kaldırıyorsun.

Eğri, dik bölgesi tam kardeşin teninin bulunduğu aralığa denk gelen yumuşak bir S'ye dönüşüyor. Battaniye derinleşiyor, pencereden gelen ışığın parladığı alanlar canlanıyor; kardeşin yanağının gölge tarafında hâlâ ince ton geçişleri ve göz altındaki doku seçiliyor. Alnı parlıyor ama patlamıyor. Son olarak mavi kanalda gölge ucunu çok hafif kaldırıyor, duvarlardan sızan sarımsı rengi gölgelerden temizliyorsun. Fotoğraf artık sönük değil, ama kardeşin yüzü de hâlâ kendi.

Sık yapılan hata

Özet

Ton eğrisi, fotoğraftaki her tonun yeni değerini gösteren çizgidir; düz köşegen hiçbir şeyi değiştirmez, bir noktayı yukarı çekmek o tonu açar, aşağı çekmek koyulaştırır ve kontrol noktaları eğriyi yumuşakça büker. Eğrinin eğimi kontrastı belirler: dik bölgede tonlar ayrılır, yatık bölgede birbirine yaklaşır; S biçimli bir eğri ara tonlarda kontrast kazandırırken gölgelerde ve ışıklarda ayrıntıyı sıkıştırır ve dik bölgesi sürgüden farklı olarak istenen ton aralığına yerleştirilebilir. Siyah ucunu kaldırmak soluk siyahlar verir, kanal eğrileri gölgelere ve ışıklara renk verir ya da kaymaları düzeltir; eğri, koyu ve açık tenlerin bulunduğu aralıklarda dik tutularak ten ayrıntısı korunur ve her değişiklik yüz büyütülerek denetlenir.

Mini ödev

Bu ödevde aynı fotoğrafı yalnızca ton eğrisiyle düzenleyeceksin; temel paneldeki kontrast sürgüsüne dokunma.

1. Sönük görünen bir portreyi aç ve önce hiçbir şey yapmadan ton eğrisinin arkasındaki histograma bak; tonların nerede toplandığını not et.
2. Aynı fotoğrafa bir kez hafif, bir kez güçlü bir S eğrisi uygula; iki karede gölgelerdeki ve ışıklardaki ayrıntıyı karşılaştır.
3. Fotoğrafın üstünde yüze tıklayıp o tonun eğrideki yerini bul; S'nin dik bölgesini bu tonun çevresine yerleştirerek bir kare daha hazırla.
4. Bir kopyada siyah ucunu kaldırarak soluk siyah, başka bir kopyada mavi kanal eğrisiyle gölgelere serin bir ton ver; teni her seferinde büyüterek kontrol et.

Kendini değerlendir

• Bir ton eğrisine bakıp hangi ton aralığında kontrastın arttığını, hangisinde azaldığını söyleyebiliyor musun?
• S eğrisinin uçlarda neyi kaybettirdiğini kendi karelerinde gördün mü?
• Eğriyi bükerken tenin ayrıntısının ve renginin korunup korunmadığını yüzü büyüterek denetledin mi?

Sözlük

Mini test

1. Ton eğrisi düz bir köşegenken fotoğrafa ne olur?

• A) Fotoğraf kararır
• B) Hiçbir ton değişmez
• C) Kontrast artar
• D) Renkler soluklaşır

2. Eğrinin bir ton aralığında köşegenden daha dik olması o aralıkta neye yol açar?

• A) Tonlar birbirine yaklaşır
• B) Renkler kayar
• C) Tonlar kararır
• D) Tonlar birbirinden uzaklaşır ve kontrast artar

3. S biçimli bir ton eğrisi ara tonlarda kontrastı artırırken en koyu ve en açık tonlarda ne olur?

• A) Eğri uçlarda yatıklaştığı için bu tonlar birbirine yaklaşır ve ayrıntı sıkışır
• B) Uçlarda da kontrast artar
• C) Uçlar hiç etkilenmez
• D) Renkler doygunlaşır

4. Koyu tenli bir kişinin portresine güçlü bir S eğrisi uygulandıktan sonra yanağın gölge tarafı tek düze bir koyuluğa iniyor. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Kırmızı kanalı yükseltmek
• B) Kontrast sürgüsünü de artırmak
• C) S'nin gölge noktasını tenin altına taşıyıp ten aralığında eğriyi dik tutmak
• D) Siyah ucunu aşağı çekmek

Cevaplar

1. B — Düz köşegen her tonu kendi değerine eşler.
2. D — Dik eğim, yakın tonları birbirinden uzaklaştırır; bu kontrastın ta kendisidir.
3. A — Eğrinin toplam yüksekliği değişmez; ortası dikleşince uçları yatıklaşır.
4. C — Ten aralığında dik kalan eğri, yanağın ince ton farklarını korur.

Özet kartı

• Yatay eksen özgün ton, dikey eksen yeni ton; düz köşegen hiçbir şeyi değiştirmez.
• Eğim kontrasttır: dik bölgede ayrılır, yatık bölgede yaklaşır.
• S eğrisi ara tonları canlandırır, uçları sıkıştırır; dik bölgeyi yüze yerleştir.
• Siyah ucunu kaldır, soluk siyah; kanal eğrisiyle gölgeye ve ışığa renk ver.
• Koyu ve açık tende ten aralığını dik tut; her değişiklikte yüzü büyüt.

Sonraki derse köprü

Kardeşin portresinden sonra davulcu, balkonda çektiği bir manzara fotoğrafını açtı: masmavi bir gökyüzü, yemyeşil bir tepe, turuncu kiremitli çatılar. Gökyüzünün mavisini biraz koyulaştırmak istiyordu ama ton eğrisinin mavi kanalıyla her denediğinde kiremitlerin de, yeşil tepenin de rengi kayıyordu. Eğri, tonlara göre çalışıyordu; renklere göre değil. Sadece mavi gökyüzü nasıl değişir? Sonraki ders, her rengin tonunu, doygunluğunu ve parlaklığını ayrı ayrı yönetmeyi anlatıyor.