Işık oranları ve ışık ölçer

Öğrenme hedefi

Bir portrede aydınlık taraf ile gölge tarafı arasındaki farkı gözle kestirmek yerine bir ışık ölçerle ölçüp bir oran olarak yazabileceksin. Işık oranını aydınlık tarafın okuması ile gölge tarafının okuması arasındaki bölüm olarak tanımlayacak, bu oranı stop farkına çevirecek ve 2:1, 4:1 ve 8:1 gibi oranların her birinin kaç stop olduğunu hesaplayacaksın. Sektörde iki farklı oran tanımının dolaştığını bilip hangisini kullandığını belirteceksin. El tipi bir ışık ölçerin ölçüm kubbesini konunun yüzüne koyup kameraya ya da tek tek ışıklara çevirerek gelen ışığı okuyacak, flaş ölçüm modunda her ışığı ayrı ölçecek ve kurduğun düzeni bir ışık reçetesi olarak kaydedeceksin. Gelen ışık ölçümünün tenin renginden bağımsız olduğunu ama aynı oranın farklı tenlerde gölge tarafını tonal ölçekte farklı yerlere yerleştirdiğini denetleyeceksin.

Merak sorusu

Grup, dört üyesinin her biri için birbirine benzeyen bir portre dizisi istiyor; albümün dört sayfasında yan yana duracaklar. Basçıyı, gitaristi ve klavyeciyi farklı günlerde çektin. Şimdi davulcunun sırası, ama bir sorun var: ekrana bakınca önceki üç portrenin birbirini tam tutmadığını fark ediyorsun. Birinde yüzün gölge tarafı yumuşak ve açık, ötekinde neredeyse kara, üçüncüsünde ikisinin arasında. Her seferinde dolguyu gözle ayarlamış, «iyi görünüyor» deyip çekmiştin.

Stüdyonun çekmecesinde küçük, beyaz bir yarım küresi olan bir el aleti buluyorsun; üzerinde bir ekran ve birkaç düğme var. Davulcunun portresini öncekilerle aynı yapmak için ışıkları nasıl kuracaksın? Işıklar arasındaki denge nasıl ölçülür?

Bağlam

Kelebek ve clamshell düzenlerinde dolgunun ana ışıktan kaç stop zayıf tutulduğunu konuşmuş, bu farkı stop cinsinden tanımlamıştık. Ama o farkı hep gözle, ekrandaki görüntüye bakarak kurduk. Göz, aynı sahneye farklı günlerde farklı tepki verir; ekranın parlaklığı, odanın ışığı ve yorgunluk bu kararı değiştirir. Bir düzeni yeniden kurmak ya da bir diziyi tutarlı tutmak için bu farkı bir sayıya dönüştürmek gerekir.

Bu sayının adı ışık oranıdır ve onu ölçmenin en doğru aracı el tipi ışık ölçerdir. Makinenin kendi pozometresi sahneden yansıyan ışığı ölçer; ışık ölçer ise konuya gelen ışığı ölçer. Bu ders, ışık oranını tanımlamayı, ölçmeyi ve bir düzeni sayılarla kaydetmeyi anlatıyor.

Basit açıklama

Işık oranı nedir?

Işık oranı, bir yüzün aydınlık tarafına düşen ışığın gölge tarafına düşen ışığa bölümüdür. Aydınlık taraf hem ana ışığı hem dolguyu alır; gölge tarafı yalnızca dolguyu alır. Bu dersin tanımında oran, ışık ölçerin iki taraftan aldığı iki okumanın doğrudan bölümüdür. Sektörde ikinci bir tanım da dolaşır: bazı kaynaklar oranı yalnızca ana ışığın gücünü dolgunun gücüne bölerek hesaplar. İki tanım aynı ışığa farklı sayılar verir, bu yüzden bir oranı yazarken ya da okurken hangi tanımın kullanıldığını belirtmek gerekir. Işık ölçer iki tarafı doğrudan ölçtüğü için, bu dersteki tanım ölçerle en kolay uyuşandır.

Oranı stopa çevirmek, pozlamanın ikiye katlanma mantığını izler. Bir stop, ışığın iki katıdır; bu yüzden 2:1 bir stop, 4:1 iki stop, 8:1 üç stop, 16:1 dört stop farktır. Genel olarak stop farkı, oranın iki tabanında logaritmasıdır. Ölçer iki taraftan f sayısı cinsinden okuma verdiğinde bu hesap kolaylaşır: aydınlık taraf f/8, gölge tarafı f/4 okunuyorsa aradaki fark iki stoptur ve oran 4:1'dir. Aydınlık taraf f/8, gölge tarafı f/5,6 ise fark bir stop, oran 2:1'dir.

Oranlar yüzün görünümünü değiştirir ve belirli havalarla ilişkilendirilir. Düşük bir oran, örneğin 2:1, gölge tarafını açık ve yumuşak tutar; yüz aydınlık ve açık görünür. Orta bir oran, örneğin 4:1, yüze belirgin bir biçim verir. Yüksek bir oran, örneğin 8:1 ve üstü, gölge tarafını derinleştirir ve güçlü bir karşıtlık kurar. Bu çağrışımlar yaygın yorumlardır, kural değildir; aynı oran fonun, giysinin ve ifadenin etkisiyle başka bir şey de söyleyebilir.

Işık ölçer nasıl kullanılır?

Işık ölçer, konuya gelen ışığı ölçüp belirli bir ISO ve enstantane için gereken diyaframı gösteren el tipi alettir. Gelen ışık ölçümünü önceki derslerden tanıyorsun (Ders 9.1): ölçer, konunun yansıtma özelliğinden bağımsız olarak ona düşen ışığı okur. Ölçüm kubbesi, ölçerin üstündeki beyaz, yarı saydam yarım küredir; farklı açılardan gelen ışığı toplayıp yüzün üç boyutlu biçimine düşen ışığı taklit eder.

Temel kullanım basittir. Ölçeri konunun yüzünün hemen önüne, yüzün olduğu yere koyarsın ve kubbeyi kameraya doğru çevirirsin. Okunan diyafram, o ışıkta yüzün doğru pozlanması için gereken değerdir. Oranı ölçmek için ise iki okuma gerekir: kubbeyi önce aydınlık tarafa, ana ışığa doğru, sonra gölge tarafına, dolguya doğru çevirir ya da her ışığı tek başına açıp ayrı ayrı ölçersin. Çok ışıklı düzeni katman katman kurduğun gibi, ölçümü de katman katman yapmak her ışığın katkısını açıkça gösterir. Arka ışığı ölçmek için de kubbeyi o ışığa doğru, konunun arkasına çevirirsin.

Flaş ölçüm modu, ışık ölçerin çok kısa bir flaş patlamasını yakalayıp ölçebildiği çalışma biçimidir. Ölçer bu modda beklemeye geçer; flaşı bir tetikleyiciyle ya da ölçerin kendi bağlantısıyla patlattığında o patlamanın gerektirdiği diyaframı gösterir. Sürekli ışıklarda ise ölçer ışığı doğrudan okur.

Bir düzen nasıl kaydedilir?

Işık reçetesi, bir aydınlatma düzeninin ışıkların yerini, gücünü, ölçülen okumaları ve oranları içeren yazılı kaydıdır. Bir ışık şemasının yanına her ışığın okumasını, aydınlık ve gölge tarafının okumalarını, oranı, ISO'yu, enstantaneyi ve diyaframı yazarsın. Haftalar sonra aynı düzeni kurmak istediğinde ışıkları şemaya göre yerleştirir, ölçerle her ışığı reçetedeki değere getirirsin. Bir portre dizisinin tutarlı olmasını sağlayan şey budur.

Gelen ışık ölçümü tenin renginden bağımsızdır. Makinenin pozometresi yüzden yansıyan ışığı ölçtüğü için koyu bir teni aydınlatmaya, açık bir teni karartmaya eğilimlidir; ışık ölçer ise yüze düşen ışığı okuduğu için her tende aynı doğru pozlamayı verir. Bu, farklı tenlerden oluşan bir dizide büyük bir avantajdır. Ama aynı oran, farklı tenlerde gölge tarafını tonal ölçekte farklı yerlere yerleştirir. Koyu bir tende 4:1'lik bir oran, gölge tarafını tonların alt ucuna, siyaha yakın bir bölgeye indirebilir ve ayrıntı kaybolabilir; bu durumda oranı biraz düşürmek ya da gölge tarafını histogramda kontrol etmek gerekir. Açık bir tende ise yüksek bir oranda aydınlık taraf, tonların üst ucuna yaklaşabilir ve patlayabilir. Oran bir başlangıç noktasıdır; son kararı yüzü büyütüp gölge ve ışık tarafının ayrıntısına bakarak verirsin.

Görsel kanıt

Stüdyoda ana softboxu davulcunun soluna, kırk beş derece yana ve biraz yukarıya, dolgu şemsiyesini kameranın yanına koyuyorsun. Işık ölçeri ISO 100 ve saniyenin yüz yirmi beşte birine ayarlıyor, davulcunun çenesinin önüne tutuyorsun. Önce yalnızca ana ışığı açıp kubbeyi ona çeviriyorsun; sonra yalnızca dolguyu açıp kubbeyi dolguya çeviriyorsun. İkisi birlikte açıkken aydınlık taraf f/8, gölge tarafı f/4 okunuyor: iki stop fark, 4:1'lik bir oran. Önceki üç portrenin şemasına bakınca hangisinin buna en yakın olduğunu tahmin ediyorsun.

Davulcunun koyu teninde gölge tarafı bu oranda neredeyse kara görünüyor; histogramda gölge tarafının tonları sol duvara yaslanmış. Dolguyu üçte bir stop açıp gölge tarafını f/4,5'e getiriyorsun; oran 4:1'in biraz altına iniyor, yanağının kıvrımı ve göz kapağının çizgisi yeniden seçiliyor. Bütün okumaları, ışıkların yerini ve oranı bir kâğıda yazıyorsun. Grubun öteki üç üyesini de bu reçeteyle yeniden çektiğinde dört portre, dört farklı yüzle, aynı ışığın içinde yan yana duruyor.

Sık yapılan hata

Özet

Işık oranı, yüzün aydınlık tarafının okumasının gölge tarafının okumasına bölümüdür; 2:1 bir, 4:1 iki, 8:1 üç stop farktır ve sektörde dolaşan ikinci tanım nedeniyle hangi tanımın kullanıldığı belirtilmelidir. El tipi ışık ölçer, ölçüm kubbesiyle konuya gelen ışığı okur; kubbe kameraya çevrilince pozlamayı, tek tek ışıklara çevrilince her ışığın katkısını verir, flaş ölçüm modunda da kısa patlamaları yakalar. Bir düzen ışık reçetesine yazıldığında haftalar sonra yeniden kurulabilir; gelen ışık ölçümü tenden bağımsızdır ama aynı oran her tende gölge ve ışık tarafını farklı yerlere yerleştirdiği için son karar yüzün kendisine bakılarak verilir.

Mini ödev

Bir ışık ölçerin yoksa, makinenin pozometresini gri bir kartla kullanarak aynı ölçümü yaklaşık olarak yapabilirsin; kartı yüzün önüne tutup önce aydınlık, sonra gölge tarafına çevir.

1. Bir kişiyi ana ışık ve dolguyla aydınlat; aydınlık ve gölge tarafının okumalarını al ve oranı hesapla.
2. Dolguyu değiştirerek 2:1, 4:1 ve 8:1 oranlarını kur ve her birini aynı kişiyle çek.
3. Üç kareyi yan yana koy, hangisinin portrenin amacına uyduğunu gerekçesiyle yaz ve bir arkadaşının seçimiyle kıyasla.
4. En sevdiğin düzeni ışık reçetesi olarak kaydet: ışıkların yeri, her okuma, oran, ISO, enstantane ve diyafram. Bir hafta sonra yalnızca reçeteye bakarak düzeni yeniden kur ve iki kareyi karşılaştır.

Kendini değerlendir

• İki okuma arasındaki farkı stopa ve orana çevirebiliyor musun?
• Işık ölçerin kubbesini ne zaman kameraya, ne zaman tek bir ışığa çevireceğini biliyor musun?
• Aynı oranın farklı tenlerde gölge tarafını nereye yerleştirdiğini histogramla ve yüzü büyüterek kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Aydınlık taraf f/8, gölge tarafı f/4 okunuyorsa bu dersteki tanıma göre ışık oranı kaçtır?

• A) 4:1
• B) 2:1
• C) 8:1
• D) 16:1

2. Işık ölçer ile makinenin pozometresi arasındaki temel fark nedir?

• A) Işık ölçer yalnızca flaşı ölçer
• B) Işık ölçer daha az hassastır
• C) Işık ölçer konuya gelen ışığı, pozometre yansıyan ışığı ölçer
• D) Pozometre yalnızca sürekli ışığı ölçer

3. 8:1'lik bir oran kaç stop farka karşılık gelir?

• A) 2 stop
• B) 3 stop
• C) 4 stop
• D) 6 stop

4. Koyu tenli bir kişinin 4:1 oranlı portresinde gölge tarafı neredeyse kara ve histogramda sol duvara yaslanmış. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Ana ışığı güçlendirmek
• B) Pozlamayı iki stop kısmak
• C) Işık ölçeri kameraya çevirip yeniden ölçmek
• D) Dolguyu biraz açıp oranı düşürmek ve gölge tarafının ayrıntısını kontrol etmek

Cevaplar

1. A — f/4 ile f/8 arası iki stoptur; iki stop dört kat ışık demektir.
2. C — Gelen ışık ölçümü konunun yansıtma özelliğinden bağımsızdır; pozometre yansıyan ışığa göre karar verir.
3. B — Her stop ışığı ikiye katlar; iki üzeri üç sekizdir.
4. D — Dolguyu açmak gölge tarafını tonal ölçekte yukarı taşır ve ayrıntıyı geri getirir.

Özet kartı

• Işık oranı: aydınlık tarafın okuması bölü gölge tarafının okuması.
• 2:1 bir, 4:1 iki, 8:1 üç stop; tanımı her zaman belirt.
• Işık ölçer gelen ışığı okur; kubbeyi kameraya ya da tek bir ışığa çevir.
• Her ışığı ayrı ölç; düzeni ışık reçetesine yaz.
• Ölçüm tenden bağımsızdır, görünüm değildir; gölge ve ışık tarafını histogramla ve yüzü büyüterek denetle.

Sonraki derse köprü

Davulcunun dizisini bitirdiğinde, grup kapak için iki ayrı fikir arasında kaldı: biri, üyelerin simsiyah bir fonda, yüksek bir oranla, yüzlerinin yarısı gölgede durduğu karanlık bir kare; öteki, bembeyaz bir fonda, çok düşük bir oranla, neredeyse gölgesiz, ferah bir kare. İkisi de aynı dört kişi, ama bambaşka iki dünya. Karanlık ve dramatik mi, aydınlık ve temiz mi? Sonraki ders, fonun ve ışık oranının birlikte kurduğu bu iki uç atmosferi anlatıyor.