Fon seçimi ve aydınlatma

Öğrenme hedefi

Tek bir gri fonu, ışığını ana ışıktan ayrı yöneterek kömür rengine yakın bir koyuluktan neredeyse beyaza kadar farklı tonlara getirebileceksin. Fonun fotoğraftaki tonunun kâğıdın kendi renginden çok, üstüne düşen ışık ile konuya düşen ışık arasındaki farka bağlı olduğunu açıklayacak; bu farkı konunun fona uzaklığıyla, ana ışıktan fona olan ışık sızmasını keserek ve ayrı bir fon ışığı ekleyerek ayarlayacaksın. Fon ışığıyla düz ve eşit bir fon ya da konunun arkasında yavaşça kararan bir fon gradyanı kuracak, renkli bir jelle gri kâğıda renk verecek ve fotoğrafta yansıma bırakmayan mat bir fon seçeceksin. Fonun tonuyla tenin tonu arasındaki ilişkinin farklı tenlerde kenarı ve ayrımı nasıl etkilediğini denetleyeceksin.

Merak sorusu

Grubun gitaristi ile klavyecisi, bireysel portreleri için aynı gün stüdyoya geliyor. Stüdyoda yalnızca bir rulo orta gri kâğıt fon var. Gitarist, arkasında neredeyse kara, kömür rengi bir fon istiyor; klavyeci ise tam tersine, neredeyse beyaz, ferah bir fon hayal ediyor. Yeni bir kâğıt alacak zaman yok.

Gitaristi fonun hemen önüne oturtup çektiğinde fon orta gri çıkıyor, tam kâğıdın rengi gibi. Onu birkaç adım öne alınca fon koyulaşıyor ama ana ışık hâlâ fonun bir köşesine düşüp orada açık bir leke bırakıyor. Klavyeci için fonu açmak istediğinde ana ışığı güçlendirmek yalnızca yüzünü patlatıyor, fon ise aynı kalıyor. Fon rengi nasıl değişir? Aynı kâğıt, aynı ışıkta nasıl hem kara hem beyaz görünebilir?

Bağlam

Tek ışıklı portre dersinde konuyu fondan uzaklaştırarak fonu karartabildiğini görmüştük (Ders 20.1); çok ışıklı düzende de dördüncü bir ışığın fonu ayrı olarak aydınlatabileceğini not etmiştik. Bu ders bu iki fikri birleştirip fonu, konudan bağımsız yönetilen ayrı bir yüzey olarak ele alıyor.

Fon, portrenin sessiz ama güçlü bir parçasıdır: kişinin öne mi çıkacağını yoksa çevresine mi karışacağını, fotoğrafın ne kadar aydınlık ya da karanlık hissettireceğini ve kişinin çevresindeki havayı büyük ölçüde o belirler. Stüdyoda fonu kontrol etmek, çoğu zaman yeni bir fon almaktan çok daha ucuz ve esnek bir yoldur. Bir rulo orta gri kâğıt, doğru ışıkla bir düzine farklı fon gibi davranabilir.

Basit açıklama

Fonun tonu neye bağlıdır?

Fon tonu, fonun fotoğrafta görünen açıklığı ya da koyuluğudur. Kâğıdın kendi rengi bir başlangıç noktasıdır, ama fotoğraftaki ton asıl olarak fona düşen ışık ile pozlamanın kurulduğu konuya düşen ışık arasındaki farka bağlıdır. Pozlamayı konunun yüzüne göre kurduğunda, fon yüzle aynı miktarda ışık alırsa kendi rengini, yani orta griyi gösterir. Fon yüzden daha az ışık alırsa koyulaşır, daha fazla alırsa açılır.

Bu farkı değiştirmenin en basit yolu mesafedir: konuyu fondan uzaklaştırdığında fon ana kaynaktan uzaklaşır ve mesafenin karesiyle zayıflayan ışığı daha az alır; fon koyulaşır. Konuyu fona yaklaştırdığında fon açılır. Bu yol, ek ışık gerektirmez ama stüdyonun boyuyla sınırlıdır.

Ana ışığın fona düşen payını kesmek de tonu değiştirir. Işık sızması, bir ışığın hedeflenen konunun dışına, burada fona taşan kısmıdır. Ana ışık fona sızdığında, fonda istenmeyen açık lekeler ve düzensiz bir aydınlık oluşur; gitaristin portresindeki köşedeki leke buydu. Ana ışığın fona bakan kenarına bir bayrak dikmek ya da ona ızgara geçirmek, ışığı yalnızca konuya düşürür ve fonu koyu tutmanı sağlar.

En esnek yol ise fonu kendi ışığıyla aydınlatmaktır. Fon ışığı, yalnızca fonu aydınlatmak için kullanılan, konuya düşmeyen ayrı bir ışıktır. Gücü ana ışıktan bağımsız ayarlandığı için fonun tonunu yüzü etkilemeden değiştirir. Fon ışığı kapalıyken ve ana ışık sızmıyorken fon koyu kalır; fon ışığı açıldıkça fon yavaş yavaş griye, sonra açık griye, sonra neredeyse beyaza doğru açılır.

Fon ışığı nasıl kurulur?

Fon ışığının yerine göre iki farklı görünüm elde edilir. Düz ve eşit bir fon için ışık fonun iki yanına, fona yaklaşık kırk beş derecelik açıyla bakan iki kaynak olarak konur; fonun bütün yüzeyi birbirine yakın parlaklıkta aydınlanır. Bu düzen özellikle fonu beyaza yaklaştırmak istediğinde kullanılır; gri bir kâğıdı neredeyse beyaz göstermek için fona konudan birkaç stop fazla ışık düşürmek gerekir, tam değeri ise deneme karesi ve histogram söyler.

Fon gradyanı, fonun bir bölgesinin daha aydınlık, çevresinin giderek daha koyu olduğu yumuşak ışık geçişidir. Bunun en yaygın yolu, küçük bir fon ışığını konunun hemen arkasına, yere yakın bir yere, kadrajdan saklayarak koyup fona doğru çevirmektir. Işık fonun ortasında, konunun başının arkasında aydınlık bir alan oluşturur ve kenarlara doğru yavaşça kararır. Bu, konunun başını fonun en aydınlık bölgesine oturtur ve onu fondan kendiliğinden ayırır. Izgaralı bir kafa aydınlık alanı daraltır, çıplak kafa genişletir.

Gri bir fona renk vermek için fon ışığının önüne renkli bir jel takmak yeterlidir (Ders 19.9). Gri kâğıt jelin rengini alır: mavi bir jelle mavi, kırmızı bir jelle kırmızı bir fon elde edilir. Gri, beyaz bir fona göre renkleri daha doygun gösterir, çünkü beyaz kâğıt rengi açık bir pastele çevirme eğilimindedir. Aynı rulo, birkaç jelle birçok renkte fon olur.

Hangi fon, hangi yüzey?

Mat fon, üstüne düşen ışığı parlamadan her yöne dağıtan fondur. Stüdyo kâğıdı, boyalı kumaş ve boyalı tuval genellikle mattır ve fotoğrafta yansıma bırakmaz. Parlak bir yüzey, örneğin cilalı bir panel ya da parlak bir boya, ışığı ayna gibi geri yansıtır ve fonda parlak lekeler oluşturur. Kumaş fonlar kırışıklıklara açıktır; yandan gelen bir ışık bu kırışıklıkları belirginleştirir, bu yüzden kumaş fonu gergin tutmak ya da ışığı önden vermek gerekir. Konu fona çok yakın durduğunda fonun rengi de konuya yansır: yeşil bir kâğıt, dibinde duran kişinin boynuna ve saçının kenarına yeşil bir ton bırakabilir.

Fonun tonuyla tenin tonu arasındaki ilişki, konunun fondan ne kadar ayrılacağını belirler. Koyu ten ve kara saç, kömür rengine indirilmiş bir kâğıtla yan yana gelince yüzün kenarı ve saç ona karışabilir; fonu biraz açmak ya da başın arkasına bir fon gradyanı koymak kenarları geri getirir. Açık tenli bir kişi neredeyse beyaz bir fonun önünde durduğunda yüzün kenarları fonun içinde eriyebilir; fonu biraz karartmak ya da ana ışığın fona sızmasını kesmek ayrımı artırır. Bu bir kural değildir: kimi zaman kişinin fonla birleşmesi bilinçli bir tercih olabilir. Önemli olan, ayrımın ya da birleşmenin rastlantıyla değil, kararla ortaya çıkmasıdır; bunu deneme karesinde yüzün ve saçın kenarını büyüterek denetlersin.

Görsel kanıt

Gitarist için stüdyonun en uzak köşesini kullanıyorsun: gitaristi fondan üç adım öne alıyor, ana softboxun fona bakan kenarına siyah bir bayrak koyuyorsun. Fon ışığı kapalı. Deneme karesinde gri kâğıt kömür rengine inmiş; köşedeki açık leke kaybolmuş. Gitaristin koyu teni ve kara saçları koyu fona yaklaştığı için başının kenarı fonla birleşmeye başlıyor. Başının hemen arkasına, yere küçük bir ızgaralı fon ışığı koyup düşük güçte açıyorsun. Başının arkasında yumuşak bir aydınlık beliriyor, kenarlara doğru kararıyor; saçının kıvrımları bu aydınlığın önünde seçilmeye başlıyor.

Klavyeci için fonun iki yanına, fona çapraz bakan iki flaş kuruyor, çıkışlarını yüzdeki ışığın birkaç stop üstüne ayarlıyorsun. İlk karede fon açık gri; gücü bir stop daha artırdığında fon neredeyse beyaz. Klavyecinin açık teni ve açık kahve saçı bu beyazın içinde eriyor gibi. Fon ışıklarını yarım stop kısıyorsun; fon hâlâ ferah ve aydınlık, ama klavyecinin omzu ve saçının kenarı artık ondan ayrılıyor. Aynı gri rulo, iki portrede iki ayrı dünya olmuş.

Sık yapılan hata

Özet

Fonun fotoğraftaki tonu, kâğıdın renginden çok fona düşen ışık ile konuya düşen ışık arasındaki farka bağlıdır; bu fark konunun fona uzaklığıyla, ana ışığın fona sızmasını bayrak ya da ızgarayla keserek ve ayrı bir fon ışığıyla ayarlanır. Fonun iki yanından gelen iki ışık düz ve eşit bir fon verir, konunun arkasına saklanan küçük bir ışık başın arkasında aydınlanıp kenarlara doğru kararan bir fon gradyanı kurar, fon ışığına takılan bir jel gri kâğıda renk verir. Mat bir fon yansıma bırakmaz; fon ile ten arasındaki ton ilişkisi ayrımı belirler, bu ilişki kural değil karar olarak kurulur ve yüzün ve saçın kenarı her tende büyütülerek denetlenir.

Mini ödev

Bu ödevde tek bir gri ya da nötr renkli fonu, yeni bir fon almadan farklı tonlara getireceksin.

1. Bir kişiyi fona yakın, fondan iki adım ve fondan dört adım uzakta çekerek fonun tonunun mesafeyle nasıl değiştiğini gör.
2. Ana ışığın fona sızdığı bir kare çek, sonra ışığın fona bakan kenarına bir bayrak ya da karton koyup karelerini karşılaştır.
3. Bir fon ışığıyla fonu kapalı, düşük, orta ve yüksek güçte çekerek koyudan açığa dört ton oluştur; mümkünse bir kareyi başın arkasında gradyanla, bir kareyi renkli bir jelle kur.
4. Her düzenin üstten görünüşünü çiz; yüzün ve saçın kenarının fondan ne kadar ayrıldığını her karenin yanına yaz.

Kendini değerlendir

• Fonun tonunu değiştirmenin üç yolunu ve her birinin sınırını açıklayabiliyor musun?
• Ana ışığın fona sızdığını fark edip onu kesmeyi başarabildin mi?
• Fonun tonunu seçerken kişinin yüzünün ve saçının kenarının fondan ayrılıp ayrılmadığına baktın mı?

Sözlük

Mini test

1. Pozlama yüze göre kurulduğunda orta gri bir fon ne zaman kendi rengini gösterir?

• A) Fona hiç ışık düşmediğinde
• B) Fon yüzle aynı miktarda ışık aldığında
• C) Fon yüzden daha fazla ışık aldığında
• D) Fon parlak bir yüzey olduğunda

2. Fonu açmak için ana ışığı güçlendirmek neden işe yaramaz?

• A) Yüz de aynı oranda aydınlanır ve patlar; fon ile yüz arasındaki fark değişmez
• B) Ana ışık fona hiç ulaşmaz
• C) Fonun rengi değişir
• D) Beyaz dengesi bozulur

3. Konunun başının arkasında aydınlanıp kenarlara doğru kararan bir fon nasıl kurulur?

• A) Fonun iki yanına iki eşit güçte ışık koyarak
• B) Ana ışığı fona doğru çevirerek
• C) Konuyu fona yapıştırarak
• D) Konunun arkasına, yere yakın küçük bir fon ışığı saklayıp fona çevirerek

4. Açık tenli ve açık saçlı bir kişi neredeyse beyaz bir fonun önünde fonla birleşiyor. Ayrımı artırmanın yollarından biri hangisidir?

• A) Fon ışıklarını daha da güçlendirmek
• B) Konuyu fona yaklaştırmak
• C) Fon ışıklarını biraz kısmak ya da ana ışığın fona sızmasını kesmek
• D) Diyaframı açmak

Cevaplar

1. B — Fon yüzle aynı ışığı alırsa, yüze göre kurulan pozlamada kendi tonunu gösterir.
2. A — Ana ışık hem yüzü hem fonu birlikte aydınlatır; aradaki fark aynı kalır, yüz ise patlar.
3. D — Konunun arkasındaki küçük ışık fonun ortasında aydınlık bir alan oluşturur, kenarlar kararır.
4. C — Fonu biraz koyulaştırmak açık tenli yüzün ve saçın kenarını fondan ayırır.

Özet kartı

• Fonun tonu, fona ve konuya düşen ışığın farkıdır.
• Mesafe, sızmayı kesmek ve fon ışığı: tonu değiştirmenin üç yolu.
• İki yandan eşit fon, arkadan küçük ışıkla gradyan, jelle renk.
• Mat fon yansıma bırakmaz; kumaşı ger.
• Fon ile ten ilişkisini karar olarak kur; kenarı her tende büyüterek denetle.

Sonraki derse köprü

Gitaristin ve klavyecinin portreleri yan yana dururken bir şey dikkatini çekti: ikisinde de fonun tonunu ayarlarken, yüzün iki tarafındaki ışık farkını da gözle kestirip durmuştun. Bir kez dolguyu fazla açıp yüzü düzleştirdin, bir kez de gölge tarafını kör bıraktın. Işıklar arasındaki bu dengeyi gözle değil, bir sayıyla kurabilseydin, bir portreyi haftalar sonra da aynı biçimde yeniden kurabilirdin. Işıklar arasındaki denge nasıl ölçülür? Sonraki ders, ana ve dolgu ışığı arasındaki oranı ve bunu ölçmek için kullanılan ışık ölçeri anlatıyor.