Saç ve kenar ışığı

Öğrenme hedefi

Konunun arkasından gelen ışığı, saçı ve omuzları fondan ayıracak ama yüze taşmayacak biçimde ayarlayabileceksin. Saçın ve cildin neden yalnızca belirli bir açıda parladığını, ışığın geliş ve yansıma açılarının eşitliğiyle, yani parlama açısıyla açıklayacak; bir tepe koluyla yukarıdan gelen saç ışığını ve yandan-arkadan gelen kenar ışığını ayrı ayrı kuracaksın. Işığın ne kadar yana ya da arkaya alındığıyla kenar kalınlığını, gücüyle de çizginin parlaklığını ayarlayacak, ışık fazla yana kaydığında ortaya çıkan yanak taşmasını fark edip önleyeceksin. Düz, dalgalı, kıvırcık ve beyaz saçın, kel bir başın aynı ışığa nasıl farklı tepki verdiğini karşılaştıracak ve kenar ışığının farklı tenlerde yanakta ve çene hattında bıraktığı izi denetleyeceksin.

Merak sorusu

Grubun basçısı, albümün iç kapağındaki karesini beğenmiş ama kendi için ayrı bir portre istiyor: yalnızca kendisi, koyu gri fon, sıkı kıvırcık saçları çevresinde parlayan bir ışık. Önceki çekimde arka ışığın gücü fazla kaçınca o ışık başının çevresinde bembeyaz bir taca dönüşmüş, kulağından yanağına kadar taşmıştı. Bu kez arka ışığı yavaşça hareket ettirerek deniyorsun. Işığı başının tam arkasına aldığında saçlarının kenarında ince, sıcak bir çizgi beliriyor; biraz yana kaydırdığında çizgi kalınlaşıp yanağına iniyor; biraz yukarı kaldırdığında saçın tepesindeki her kıvrım küçük bir ışık noktası gibi parlıyor.

Saçlar neden parlıyor? Aynı ışık birkaç santimetre yer değiştirince neden bir kez ince bir halka, bir kez de yüze taşan bir parlaklık oluyor?

Bağlam

Çok ışıklı düzende arka ışığın görevini tanıdın: konuyu arkasındaki yüzeyden koparmak. Arka ışık belki de stüdyodaki en az affedici ışıktır: birkaç santimetrelik bir kayma, bir stopluk bir güç farkı, zarif bir çizgiyi yüze yayılan parlak bir lekeye dönüştürebilir. Üstelik saçın yapısı ve rengi, ışığın ona nasıl tepki vereceğini büyük ölçüde değiştirir.

Bu ders arka ışığı iki ayrı biçimde ele alıyor: yukarıdan saçın tepesine inen saç ışığı ve yandan-arkadan konunun çevresini çizen kenar ışığı. İkisi aynı işi farklı yerlerde yapar; ikisinin de ayarı, ışığın saça ve cilde hangi açıdan çarptığını anlamaya bağlıdır.

Basit açıklama

Saç neden yalnızca bir açıda parlar?

Parlak bir yüzey ışığı ayna gibi yansıtır: ışık yüzeye hangi açıyla gelirse, o açıyla ama karşı yöne doğru geri döner. Parlama açısı, ışığın yüzeye gelişi ile objektife dönüşünün bu eşitliği sağladığı açıdır; yüzeyde parlak bir leke ancak bu koşul sağlandığında görünür. Yağlı bir alında, cilalı bir masada, ıslak bir yolda ya da bir saç telinde parlama bu yüzden yalnızca belirli bir ışık-yüzey-kamera dizilişinde ortaya çıkar.

Saç telleri, milyonlarca küçük ve parlak silindirdir. Işık saça arkadan ve sıyırarak geldiğinde, kameraya dönük kenardaki tellerin bir kısmı parlama açısını yakalar ve ışığı doğrudan objektife gönderir; saçın kenarında parlak bir çizgi ya da bir hale belirir. Işık önden geldiğinde bu açı çoğu zaman sağlanmaz, çünkü yansıma kameradan uzağa gider; saç aynı ışıkta mat ve düz görünür. Arkadan gelen ışığın saçı bu kadar parlatmasının nedeni budur.

Saç ışığı ile kenar ışığı nasıl ayrılır?

Saç ışığı, konunun yukarısından ve biraz arkasından saçın tepesine inen, başın üstünü ve omuzların üst kenarını aydınlatan ışıktır. Genellikle bir tepe koluyla kurulur. Tepe kolu, bir ışık ayağına takılan ve ışığı konunun başının yukarısına uzatan yatay koldur; ışığın ayağı kadrajın dışında kalırken ışığın kendisi başın hemen üstüne gelir. Saç ışığı, özellikle koyu saçlı bir kişinin başının koyu bir fonla birleşmesini önler ve saçın dokusunu gösterir.

Kenar ışığı ise, erken derslerde tanıdığın gibi, konunun kenarında beliren ve onu fondan ayıran parlak çizgiyi üreten, arkadan ve yandan gelen ışıktır. Genellikle konunun bir ya da iki yanına, biraz arkasına ve baş hizasına ya da biraz üstüne konur. Kenar kalınlığı, bu parlak çizginin ne kadar geniş olduğudur ve büyük ölçüde ışığın açısına bağlıdır. Işık konunun tam arkasına yaklaştıkça çizgi incelir, yalnızca saçın ve omzun en dış kenarında kalır; ışık yana doğru kaydıkça çizgi kalınlaşır ve yüze doğru ilerler.

Yanak taşması, kenar ışığının fazla yana kaymasıyla yüzün kenarına, yanağa, kulağa ve çene hattına yayılan parlaklıktır. Biraz taşma yüzün biçimini belirginleştirebilir; fazlası ise ana ışıkla çakışır, yüzün kenarını patlatır ve yüzde iki ayrı ışık kaynağı olduğunu açıkça belli eder. Işığı biraz daha arkaya almak, gücünü kısmak ya da önüne bir bayrak koymak taşmayı kontrol eder.

Güç, kaynak ve saç yapısı neyi değiştirir?

Arka ışığın gücü çizginin parlaklığını belirler. Kenar ışığı çoğu zaman ana ışık düzeyinde, hatta onun biraz üstünde ayarlanır; ama ne kadar güç gerektiği, saçın ve giysinin ışığı ne kadar yansıttığına bağlıdır. Fazla güç, halkayı bembeyaz bir taca çevirir ve saçın dokusu kaybolur. Deneme karesinde aşırı pozlama uyarısına bakmak, taşan ve patlayan bölgeleri gösterir.

Kaynağın boyu çizginin karakterini belirler. Önüne petek ızgara takılmış küçük bir flaş, ince, keskin ve dar bir çizgi çizer ve ışığın objektife ya da fona taşmasını da önler. Uzun ve dar bir şerit kutu ise daha geniş, yumuşak ve boydan boya uzanan bir kenar verir.

Saçın yapısı ışığa farklı tepki verir. Düz ve parlak bir saç, ışığı neredeyse bir ayna gibi yansıtır ve kenarında sürekli, parlak bir şerit oluşturur; çok az güç bile yeterli olabilir. Dalgalı bir saçta parlama dalgaların tepelerinde toplanır. Sıkı kıvırcık saç ise ışığı her yöne dağıtır; tek bir parlak şerit yerine her kıvrımda küçük bir ışık noktası oluşur ve başın çevresinde yumuşak bir hale belirir. Bu saç yapısı çoğu zaman ek güç ister ya da kaynağın büyütülmesini gerektirir, çünkü ışığın objektife dönen kısmı daha azdır. Beyaz ya da gri saç ışığı kolayca yansıtır ve çabuk patlar; gücü kısmak gerekir. Kel bir başta ise kafa derisinin üstünde parlak bir leke oluşabilir; ışığı biraz daha arkaya almak ya da yumuşak bir kaynak kullanmak onu yumuşatır.

Kenar ışığı tende de iz bırakır. Koyu bir tende yanağa ya da çene hattına taşan kenar ışığı, parlama açısına bağlı olarak parlak bir çizgi oluşturur; bu çizgi yüzün biçimini zarif biçimde belirginleştirebilir ya da yağlı bir parlaklık gibi görünebilir. Işığı biraz arkaya almak ya da gücünü kısmak onu inceltir. Açık bir tende ise taşan ışık kulağı ve yanağın kenarını kolayca beyaza patlatır; ayrıca ışığın arkadan kulak ve burun kanadı gibi ince dokulardan geçmesi, bu bölgeleri kırmızımsı bir renkte parlatabilir. Her iki durumda da yüzün kenarını ve saçın dokusunu yakından kontrol etmek gerekir.

Görsel kanıt

Stüdyoda basçıyı gri fonun bir buçuk metre önüne oturtuyorsun. Ana ışık solda, önde bir softbox; arkada, sağ tarafta, önüne petek ızgara takılmış küçük bir flaş. Işık başının tam arkasına yakınken kıvırcık saçlarının sağ kenarında ince, sıcak bir halka var; her kıvrım küçük bir ışık noktası gibi parlıyor, kara saçları ve koyu ceketi gri kâğıttan kopuyor. Işığı yarım adım yana kaydırdığında çizgi kalınlaşıyor ve sağ yanağına iniyor; koyu teninde çene hattı boyunca parlak bir şerit beliriyor. Işığı geri alıp çizgiyi yalnızca saçta ve omzunun kenarında bırakıyorsun.

Sonra bir tepe koluyla ikinci bir ızgaralı flaşı başının yukarısına, biraz arkasına uzatıyorsun. Saçının tepesindeki kıvrımlar hafifçe aydınlanıyor, başın üst çizgisi fondan ayrılıyor. Saç ışığının gücünü bir stop kısıyorsun; tepe artık parlamıyor, yalnızca dokusunu gösteriyor. İki arka ışık birlikte, basçının başını ve omzunu karanlık fondan yumuşak ve ince bir çizgiyle ayırıyor, yüzü ise ana ışığın biçiminde kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Saç ve cilt, ışığın geliş ve dönüş açısının eşit olduğu parlama açısında parlar; ışık arkadan ve sıyırarak geldiğinde saçın kenarındaki teller ışığı objektife gönderir ve saç parlak bir halkayla çevrelenir. Saç ışığı bir tepe koluyla yukarıdan saçın tepesine iner, kenar ışığı yandan ve arkadan konunun çevresini çizer; ışık arkaya yaklaştıkça kenar kalınlığı incelir, yana kaydıkça kalınlaşır ve yanak taşmasına yol açar. Güç çizginin parlaklığını, kaynağın boyu karakterini belirler; düz, kıvırcık ve beyaz saç ile kel baş farklı ayar ister, taşan ışık da koyu tende çene hattında bir çizgi, açık tende patlayan bir kenar olarak yakından denetlenir.

Mini ödev

Bu ödevde arka ışığı birkaç santimetrelik adımlarla hareket ettirip sonucu kare kare izleyeceksin.

1. Bir kişiyi koyu bir fonun önüne oturt; arka ışığı başının tam arkasından başlayıp yana doğru dört adımda kaydırarak dört kare çek ve kenar kalınlığının nasıl değiştiğini not et.
2. Yanak taşmasının başladığı kareyi bul, sonra ışığı biraz geri alıp ya da önüne bir karton koyup taşmayı engelle.
3. Bir ışık ayağına ya da uzun bir sopaya bağladığın bir kaynakla başın yukarısından bir saç ışığı kur ve gücünü üç farklı düzeyde dene.
4. Mümkünse farklı saç yapısında iki kişiyi aynı arka ışıkla çek ve her birinde parlamanın nasıl göründüğünü karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Saçın neden önden gelen ışıkta mat, arkadan gelen ışıkta parlak göründüğünü parlama açısıyla açıklayabiliyor musun?
• Kenar kalınlığını ışığın açısıyla bilerek ayarlayabildin mi?
• Taşan kenar ışığının yanakta ve çene hattında bıraktığı izi ekranda büyütüp ten rengine göre nasıl değiştiğine baktın mı?

Sözlük

Mini test

1. Saç arkadan gelen ışıkta neden önden gelen ışıktan daha parlak görünür?

• A) Arkadan sıyırarak gelen ışıkta tellerin bir kısmı parlama açısını yakalar ve ışığı objektife gönderir
• B) Arkadan gelen ışık daha sıcak renklidir
• C) Arka ışık her zaman daha güçlüdür
• D) Saç önden gelen ışığı yutar

2. Kenar ışığını konunun tam arkasından yana doğru kaydırdığında kenar çizgisi nasıl değişir?

• A) İncelir
• B) Rengi değişir
• C) Kalınlaşır ve yüze doğru ilerler
• D) Değişmez

3. Beyaz saçlı bir kişide arka ışığın başın çevresinde bembeyaz bir taç oluşturmasını önlemenin yolu nedir?

• A) Işığı daha da yana almak
• B) Diyaframı açmak
• C) Daha büyük bir kaynak kullanıp gücü artırmak
• D) Arka ışığın gücünü kısmak

4. Koyu tenli bir kişinin portresinde kenar ışığı çene hattı boyunca yağlı görünen parlak bir şerit bırakıyor. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Ana ışığı kapatmak
• B) Kenar ışığını biraz daha arkaya almak ya da gücünü kısmak
• C) Kenar ışığını daha da yana kaydırmak
• D) Fonu aydınlatmak

Cevaplar

1. A — Parlama ancak ışığın geliş ve dönüş açısı eşit olduğunda görülür; arkadan sıyıran ışık bu koşulu saçın kenarında sağlar.
2. C — Işık yana kaydıkça yüzün daha büyük bir bölümünü sıyırır; çizgi kalınlaşır ve yanağa taşar.
3. D — Beyaz saç ışığı kolayca yansıtır; gücü kısmak dokuyu geri getirir.
4. B — Arkaya alınan ışık çizgiyi inceltir, kısılan güç şeridin parlaklığını azaltır.

Özet kartı

• Parlama, geliş ve dönüş açısının eşitlendiği yerde görünür; arka ışık saçın kenarında bunu sağlar.
• Saç ışığı tepe koluyla yukarıdan, kenar ışığı yandan ve arkadan gelir.
• Işık arkaya yaklaştıkça çizgi incelir, yana kaydıkça kalınlaşır ve yanağa taşar.
• Güç ve kaynağın boyu çizginin parlaklığını ve karakterini belirler.
• Saç yapısına göre ayarla; taşan ışığı her tende yanakta ve çenede denetle.

Sonraki derse köprü

Basçının portresinde arka ışıklar saçını fondan ayırdı, ama gri fonun kendisi hep aynı gri kaldı. Grubun gitaristi kendi portresi için aynı fonu istedi, ama bu kez arkasında kömür gibi koyu bir ton; klavyeci ise neredeyse beyaz, aydınlık bir fon hayal ediyordu. Yeni bir kâğıt almadan, aynı gri fonla ikisini de yapabilir misin? Fon rengi nasıl değişir? Sonraki ders, fonun ışığını ana ışıktan ayrı kontrol ederek tonunu değiştirmeyi anlatıyor.