Çok ışıklı kurulum

Öğrenme hedefi

Bir portreye ana ışığın yanında ikinci ve üçüncü bir ışık ekleyerek her birinin fotoğrafa ayrı bir iş kattığı üç nokta aydınlatmayı kurabileceksin. Ana ışığın biçimi ve pozlamayı belirlediğini, dolgu ışığının gölge tarafını açtığını, arka ışığın ise konuyu fondan ayırdığını açıklayacak; bu üç ışığı katman katman, her birini tek başına açıp kapatarak kuracaksın. Dolgu ışığını yanlış yere koyduğunda yüzde oluşan çift gölgeyi tanıyıp önleyecek, arka ışığın objektife parlamasını bir bayrakla ya da petek ızgarayla engelleyeceksin. Aynı mantığı dört kişilik bir gruba uygulayarak grup aydınlatmasında ana ışığı herkese eşit ulaştırmayı öğrenecek, farklı tenlerden oluşan bir grupta her yüzün ve her kenarın okunur kalmasını denetleyeceksin.

Merak sorusu

Grubun dört üyesi, yeni albümün iç kapağı için birlikte bir kare istiyor. Stüdyonun koyu gri fonunun önüne yan yana diziliyorlar; hepsi siyah ve lacivert giyinmiş. Tek bir büyük softboxu grubun önüne, soldan kuruyorsun. Deneme karesinde dört yüz de aydınlık, ama saçlar, omuzlar ve kollar arkadaki fonla birleşmiş. Dört kişi değil, karanlığın içinde yüzen dört yüz var. Sağdakilerin yüzleri de soldakilerden belirgin biçimde daha karanlık.

Stüdyonun köşesinde iki küçük flaş ve bir şemsiye daha duruyor. Birini grubun arkasına, ötekini kameranın yanına koymak aklına geliyor ama nereye, ne güçte koyacağını bilmiyorsun. Her yeni ışık yeni bir gölge demek. İkinci ve üçüncü ışık ne katar? Hangi durumda bir soruna çözüm olur, ne zaman yeni bir sorun yaratır?

Bağlam

Tek ışıkla ve bir reflektörle bir portrenin büyük kısmını kurabildiğini gördük; tek ışığın çözemediği somut sorunların da olduğunu not etmiştik (Ders 20.1). Siyah saçla siyah kâğıdın kaynaşması, reflektörün yetmediği derin bir gölge tarafı, birden fazla kişinin eşit aydınlatılması bu sorunların en yaygınlarıdır. Ek ışık, bu sorunların her birine ayrı bir cevap verir.

Stüdyo aydınlatmasının en çok öğretilen düzeni, bu cevapları üç ayrı ışığa dağıtır. Bu düzen bir tarif değil, bir iş bölümüdür: her ışığın tek bir görevi vardır ve hangi ışığın neyi yaptığını bildiğin sürece düzeni istediğin gibi değiştirebilirsin. Bu ders, bu iş bölümünü kurmayı ve bir grup fotoğrafına uygulamayı anlatıyor; saç ve kenar ışığının ve fonun ayrıntıları sonraki derslerde ele alınacak.

Basit açıklama

Her ışığın görevi nedir?

Üç nokta aydınlatma, biçimi kuran, gölgeyi açan ve kenarı çizen üç kaynağın her birine ayrı bir görev verildiği klasik aydınlatma düzenidir. Ana ışık, önceki derslerde tanıdığın gibi yüze biçim verir ve pozlamayı belirler; bütün düzen onun etrafında kurulur. Dolgu ışığı ise (Ders 18.3) ana ışıktan zayıf tutulan ve karanlıkta kalan yarıyı açan ikinci kaynaktır; reflektörün yaptığı işi kendi gücüyle ve istenen ölçüde yapar.

Arka ışık, konunun arkasından, genellikle ana ışığın karşı tarafından ve yukarıdan gelen, saçın, başın ve omuzların kenarını aydınlatarak konuyu fondan ayıran ışıktır. Yüzü aydınlatmaz; konunun çevresine ince, parlak bir çizgi çizer. Siyah bir ceket ya da kara saçlar koyu bir kâğıdın önüne geçtiğinde, onları birbirinden ayıran şey çoğu zaman bu çizgidir. Birçok düzene dördüncü bir ışık, fonu ayrı olarak aydınlatan bir fon ışığı da eklenir.

Her ışığın gücü diğerlerinden bağımsız ayarlanır. Ana ışık ile dolgu arasındaki fark yüzün ne kadar biçimli ya da düz görüneceğini, arka ışığın gücü ise kenar çizgisinin ne kadar belirgin olacağını belirler. Arka ışık genellikle ana ışıkla benzer ya da biraz daha güçlü bir ayarda kullanılır, çünkü saç ve giysi çoğu zaman ışığı yüzden daha az yansıtır; ama doğru güç her zaman deneme karesinde belirlenir.

Işıklar nasıl kurulur?

Katman katman kurma, ışıkları aynı anda değil, birer birer açarak ve her birini tek başına değerlendirerek kurmaktır. Önce yalnızca ana ışığı açarsın ve yüzün biçimini, gölge düzenini ve pozlamayı onunla doğru hâle getirirsin. Sonra ana ışığı kapatıp yalnızca dolguyu açar, onun yüze ne yaptığına bakar, ardından ikisini birlikte açarsın. Arka ışığı da aynı biçimde önce tek başına, sonra diğerleriyle birlikte denersin.

Bu yöntem, hangi ışığın hangi gölgeyi, hangi parlamayı ürettiğini açıkça gösterir. Işıkların hepsini birlikte açıp sonucu düzeltmeye çalışmak, bir sorunun kaynağını bulmayı zorlaştırır; bir gölgenin ya da parlamanın hangi ışıktan geldiğini bilmeden onu düzeltemezsin.

Çift gölge, iki ayrı ışığın yüzde ya da fonda iki ayrı gölge düşürmesidir; en tipik biçimi burnun iki yana düşen iki gölgesidir. Dolgu ışığı ana ışığın karşı tarafına ve ona yakın bir güçte konursa kendi gölgesini üretir ve yüzde iki gölge sistemi çakışır. Bunu önlemenin yolu, dolguyu kameranın yakınına, objektif eksenine yakın ve büyük bir kaynak olarak yerleştirmektir. Bu konumda dolgunun gölgesi büyük ölçüde konunun arkasına düşer ve objektif onu görmez. Dolgunun gücünü ana ışığın birkaç stop gerisinde tutmak da onun gölgesini görünmez kılar.

Arka ışık objektife doğru baktığı için bir tehlike taşır: ışığı doğrudan objektife girerse fotoğrafta parlama ve kontrast kaybı oluşur. Arka ışığın önüne bir petek ızgara takmak ya da objektif ile arka ışık arasına küçük siyah bir bayrak koymak, ışığın yalnızca konunun kenarına düşmesini sağlar.

Bir grup nasıl aydınlatılır?

Grup aydınlatması, birden fazla kişinin aynı karede birbirine yakın parlaklıkta aydınlatılmasıdır. Tek bir kişiyi aydınlatırken ana ışığı yüze yakın koymak yumuşak bir ışık verirdi; ama bir grupta ana ışığa yakın duran kişi, ters kare kanunu yüzünden uzaktakinden çok daha parlak çıkar. Ana ışığı gruptan uzaklaştırmak, kişiler arasındaki mesafe farkını küçültür ve parlaklıkları eşitler; bunun için de ışığın yumuşaklığını korumak adına daha büyük bir kaynak gerekir.

Işığı tüylemek de gruplarda işe yarar. Softboxun merkezini grubun en uzak kişisine yöneltmek, ışığın yakındaki kişilere daha çok kenar bölgesiyle ulaşmasını sağlar; merkezden gelen fazla ışık uzaktakine, kenardan gelen daha az ışık yakındakine düşer ve parlaklıklar dengelenir. Grubu ana ışıktan yaklaşık aynı uzaklıkta, hafif bir yay biçiminde dizmek de aynı işi görür. Arka ışık ise gruplarda çoğu zaman iki taneye çıkar; biri sağdan, biri soldan, bütün başların kenarını çizer.

Karışık tenli bir grupta ana ışığın pozlaması her yüzü aynı anda okunur kılmalıdır. Açık tenli bir kişinin yüzündeki parlak alanlar patlamamalı, koyu tenli bir kişinin yüzündeki ara tonlar ve gölge tarafı kaybolmamalıdır. Tüyleme ve dolgu burada birlikte çalışır: dolgu bütün gölge taraflarını biraz açarak koyu tenlerde ayrıntıyı korur, tüyleme de ana ışığın en parlak bölgesini açık tenli yüzlerin üstünden kaydırabilir. Koyu tenli, kara saçlı bir müzisyen gri fona karşı durduğunda arka ışığın çizdiği kenar, onun fondan ayrılmasını sağlayan asıl araçtır. Deneme karesinde her yüzü tek tek büyüterek ayrıntıyı ve kenarı denetlemek gerekir.

Görsel kanıt

Stüdyoda ana softboxu gruptan iki adım geri çekip yükseltiyor, merkezini en sağdaki basçıya doğru çeviriyorsun. Yalnızca ana ışık açıkken çektiğin karede dört yüz artık birbirine yakın parlaklıkta; soldaki davulcunun açık teninde alnı patlamıyor, sağdaki basçının koyu teninde yanakları ve gözleri seçiliyor. Ama gölge tarafları derin ve saçlar hâlâ fonla birleşik.

Ana ışığı kapatıp kameranın hemen yanına şemsiyeli bir flaşı dolgu olarak koyuyor, gücünü ana ışığın iki stop altına ayarlıyorsun. Birlikte açtığında gölge tarafları hafifçe açılıyor; ilk denemede dolguyu sağa, ana ışığın karşısına koyduğunda burunların iki yana iki gölge düşürdüğünü görmüştün, şimdi o ikinci gölge yok. Son olarak iki küçük flaşı grubun arkasına, sağa ve sola, yukarıdan başlara doğru yerleştirip önlerine petek ızgara takıyorsun. Dört başın ve omzun çevresinde ince, parlak bir çizgi beliriyor; basçının koyu saçları ve lacivert ceketi artık gri fondan ayrılıyor. Dört kişi karanlıkta yüzen yüzler değil, bir aradaki dört insan.

Sık yapılan hata

Özet

Üç nokta aydınlatmada ana ışık biçimi ve pozlamayı belirler, dolgu ışığı gölge tarafını açar, arka ışık konunun kenarını çizerek onu fondan ayırır; her ışığın gücü ayrı ayarlanır ve düzen katman katman, her ışık tek başına açılıp değerlendirilerek kurulur. Dolgu ana ışığın karşısına ve ona yakın güçte konursa çift gölge oluşur; kameranın yakınında büyük ve zayıf bir dolgu bunu önler, arka ışığın objektife parlaması da petek ızgara ya da bayrakla engellenir. Gruplarda ana ışık uzaklaştırılıp tüylenerek herkese eşit ulaştırılır, arka ışıklar bütün başların kenarını çizer ve karışık tenli bir grupta her yüzün ayrıntısı ve kenarı tek tek denetlenir.

Mini ödev

Üç ışığın yoksa, dolgu için bir reflektör ve arka ışık için bir masa lambası ya da pencere ışığı kullanarak aynı iş bölümünü kurabilirsin.

1. Bir kişiyi yalnızca ana ışıkla çek; sonra ana ışığı kapatıp yalnızca dolguyla, sonra yalnızca arka ışıkla çek; son olarak üçünü birlikte aç.
2. Dolguyu önce ana ışığın karşısına, sonra kameranın yanına koyarak iki kare çek ve çift gölgeyi bul.
3. Arka ışığı önce ızgarasız ve bayraksız, sonra bir bayrakla çek; objektife giren parlamanın farkını gör.
4. İki ya da üç kişilik bir grubu, ana ışığı önce yakından, sonra uzaktan ve tüyleyerek çek; kişiler arasındaki parlaklık farkını karşılaştır ve kurulumu bir ışık şemasıyla kaydet.

Kendini değerlendir

• Bir fotoğrafa bakıp hangi parlamanın ve gölgenin hangi ışıktan geldiğini ayırabiliyor musun?
• Çift gölgenin nedenini ve önlemenin iki yolunu söyleyebiliyor musun?
• Grup karesinde her yüzün ve her kenarın okunur kaldığını tek tek büyüterek kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Üç nokta aydınlatmada arka ışığın temel görevi nedir?

• A) Yüzün gölge tarafını açmak
• B) Pozlamayı belirlemek
• C) Fonun rengini değiştirmek
• D) Konunun kenarını çizerek onu fondan ayırmak

2. Dolgu ışığını ana ışığın tam karşısına ve ona yakın güçte koyduğunda ne olur?

• A) Yüzün gölgeleri silinip bembeyaz bir düzlüğe döner
• B) Yüzde çift gölge oluşur
• C) Arka plan aydınlanır
• D) Kırmızı göz belirir

3. Bir grupta ana ışığa yakın duran kişinin daha parlak çıkmasını azaltmanın yolu nedir?

• A) Ana ışığı gruptan uzaklaştırıp daha büyük bir kaynak kullanmak ya da tüylemek
• B) Ana ışığı gruba daha da yaklaştırmak
• C) Diyaframı açmak
• D) Arka ışığı kaldırmak

4. Koyu tenli ve koyu saçlı bir kişi koyu bir fonun önünde durduğunda saçı ve omzu fonla birleşiyor. En yerinde çözüm hangisidir?

• A) Ana ışığı gruba bir adım yaklaştırmak
• B) Dolgu ışığını kaldırmak
• C) Petek ızgaralı bir arka ışıkla başın ve omzun kenarını çizmek
• D) Beyaz dengesini değiştirmek

Cevaplar

1. D — Arka ışık yüzü değil, konunun çevresini aydınlatır ve onu fondan ayırır.
2. B — Karşıdan gelen güçlü bir dolgu kendi gölgesini üretir ve ana ışığın gölgesiyle çakışır.
3. A — Uzaklaşan ışıkta kişiler arasındaki mesafe farkı küçülür; tüyleme de yakındakine daha az ışık verir.
4. C — Arka ışığın çizdiği kenar, koyu saçı ve giysiyi koyu fondan ayıran asıl araçtır.

Özet kartı

• Ana ışık biçim ve pozlama, dolgu gölge tarafı, arka ışık kenar ve ayrım.
• Işıkları katman katman kur; her birini tek başına değerlendir.
• Dolguyu kameranın yakınına al ve zayıf tut; çift gölgeyi önle.
• Arka ışığa ızgara ya da bayrak; objektife parlamasın.
• Grupta ana ışığı uzaklaştır ve tüyle; her yüzü ve kenarı tek tek denetle.

Sonraki derse köprü

Grubun karesinde arka ışıklar başların çevresine ince bir çizgi çizdiğinde, en çok göze batan şey basçının saçları oldu: kıvırcık, koyu saçlarının her teli parlak bir halka gibi ışıyordu. Ama arka ışığı biraz fazla açtığında o halka bembeyaz bir taca döndü ve yüzünün yanına kadar taşıp yanağını da parlattı. Saçlar neden parlıyor? Sonraki ders, saç ve kenar ışığının açısını, gücünü ve farklı saç yapılarında nasıl davrandığını anlatıyor.