Loop ve split ışık

Öğrenme hedefi

Ana ışığı yüzün önünden yanına doğru yürüterek dört klasik düzeni bir sıra hâlinde görebilecek, bu sıranın iki durağı olan loop ve split ışığı kurup birbirinden ayırabileceksin. Loop ışığında burun gölgesinin yanağa doğru küçük bir halka gibi indiğini ama yanak gölgesine değmediğini, split ışığında ise ışığın tam yandan gelip yüzü burun hattından ikiye böldüğünü açıklayacaksın. İki düzenin yüze, yüz ifadesine ve fotoğrafın havasına neler kattığını tartışacak, bu çağrışımların birer kural değil, yaygın yorumlar olduğunu ayırt edeceksin. Split ışığında gölge yarısının farklı tenlerde fonla nasıl birleştiğini, loop ışığında halkanın yüz yapısına göre nasıl değiştiğini denetleyecek ve iki düzenin de üstten görünüşünü çizerek kaydını tutacaksın.

Merak sorusu

Üniversiteden bir arkadaşın müzisyen ve senden aynı gün iki portre istiyor. Biri bir müzik okuluna yapacağı öğretmenlik başvurusu için: sıcak, açık, güven veren bir yüz. Öteki grubunun yeni albümünün kapağı için: karanlık, içe dönük, biraz gizemli bir yüz. Aynı oda, aynı softbox, aynı kişi.

Önce ışığı arkadaşının önüne, biraz yana ve yukarıya koyuyorsun. Burnunun gölgesi yanağına doğru kısa bir halka gibi iniyor, yüzün iki yarısı da aydınlık ve yumuşak; başvuru dosyası için tam aradığın yüz. Sonra softboxu tam yanına, omzunun hizasına taşıyorsun. Yüzün sol tarafı ışıl ışıl, sağ tarafı karanlığa gömülmüş; ışık burnun sırtından geçen bir çizgiyle yüzü tam ortadan bölüyor. Arkadaşın ekrana bakınca «işte kapak bu» diyor.

Yüzü ikiye bölen ışık ne anlatır? Işığı yalnızca birkaç adım yana taşımak, aynı yüzün söylediklerini neden bu kadar değiştiriyor?

Bağlam

Rembrandt ve butterfly ışığıyla iki adlandırılmış düzeni tanıdın: biri gölge yanakta bir üçgen bırakıyor, öteki dudağın üstünde iki yana açılan küçük bir gölge. Bu düzenler birbirinden kopuk tarifler değildir; aynı ışığın yüzün çevresinde farklı yerlere taşınmasıyla birbirine dönüşürler. Bu dersin iki yeni düzeni, loop ve split, bu yolculuğun iki ayrı durağıdır.

Düzenlerin adlarını bilmek bir ezber değil, bir iletişim aracıdır. Bir fotoğrafçıya, bir asistana ya da kendine kısa bir not düşerken «loop, reflektörlü» demek, bütün bir ışık şemasını tek cümlede anlatır. Ama her düzenin taşıdığı duygu, adından değil, yüzde bıraktığı gölgeden ve fotoğrafın geri kalanından gelir.

Basit açıklama

Işık yüzün çevresinde nasıl dolaşır?

Işık düzeni sırası, ana ışığın yüzün tam önünden tam yanına doğru taşındıkça ortaya çıkan klasik düzenlerin art arda gelişidir. Işık tam önde ve yukarıdayken burun gölgesi dümdüz aşağı düşer: butterfly. Işık biraz yana kaydıkça gölge de yana kayar ve burun kanadının dibinde kısa bir halka çizer: loop. Işık daha da yana ve yukarı gittikçe halka uzar ve yanak gölgesine değer; aralarında gözün altında bir üçgen kalır: Rembrandt. Işık tam yana, doksan dereceye vardığında yüzün bir yarısı tamamen gölgeye girer: split.

Bu sıra, bir düzeni kurarken nerede olduğunu ve bir sonrakine nasıl geçeceğini anlamayı kolaylaştırır. Işığı yerinde bırakıp kişinin başını çevirmek de aynı sırayı gezdirir: başını ışığa döndükçe sıra butterflye doğru, ışıktan uzağa döndükçe splite doğru ilerler. Pratikte ışık ile yüz açısı birlikte ayarlanır.

Loop ışığı nasıl kurulur?

Loop ışığı, kaynağın yüzün önünden biraz yana ve göz seviyesinin üstüne konduğu, burun gölgesinin yanağa doğru küçük bir halka gibi indiği ama yanak gölgesine değmediği düzendir. Halka gölge, burnun ucundan yanağa doğru aşağı ve çapraz uzanan bu küçük, kapanmamış gölgedir. Rembrandt ışığında bu gölge yanak gölgesine bağlanıp üçgeni kapatıyordu; loop ışığında ikisi arasında aydınlık bir boşluk kalır.

Loop ışığı, yüzün iki yarısını da büyük ölçüde aydınlık tutar ama butterfly ışığı kadar simetrik değildir; yüze hafif bir derinlik ve yön verir. Birçok portre fotoğrafçısı onu bir başlangıç düzeni olarak kullanır, çünkü çoğu yüzde kolay kurulur ve yüzü tanıdık, doğal bir ışıkta gösterir. Pencereden gelen öğleden sonra ışığında da bu düzeni sık görürsün. Bu yüzden loop ışığı sıklıkla yumuşak, açık ve doğal bir havayla ilişkilendirilir; ama bu, fotoğrafın geri kalanıyla birlikte oluşan bir çağrışımdır, ışığın tek başına dayattığı bir anlam değil.

Halkanın uzunluğu ışığın açısına ve yüksekliğine, biçimi de burnun yapısına bağlıdır. Belirgin bir burunda halka kolayca uzar ve Rembrandt'a dönüşmeye yaklaşır; küçük bir burunda kısa kalır ve butterflye yaklaşır. Halkanın dudağa değmemesi ve iki gözde de parıltı görülmesi, çoğu yüzde okunur bir sonuç verir.

Split ışığı nasıl kurulur?

Split ışığı, kaynağın yüzün tam yanına, yaklaşık doksan dereceye konduğu ve yüzü burun hattından iki yarıya böldüğü düzendir. Aydınlık yarı, yüzün ışığa bakan ve tamamen aydınlanan tarafıdır; öteki taraf çoğu zaman tamamen gölgede kalır. Işığın yüksekliği genellikle göz hizasına yakındır; ışık fazla yukarı çıkarsa gölgedeki yarıda küçük bir ışık lekesi belirebilir.

Split ışığı yüzün yarısını gizler. Güçlü bir karşıtlık, keskin bir biçim ve belirgin bir doku verir; aydınlık yarıdaki cilt dokusu, kırışıklıklar ve sakal yandan gelen ışıkta belirginleşir. Bu yüzden sıklıkla dramatik, gizemli ya da içe dönük bir havayla ilişkilendirilir; albüm kapakları, sanatçı portreleri ve karakter çalışmaları için sık seçilir. Ama bu çağrışım da bir kural değildir; aynı ışık yumuşak bir kaynak ve biraz dolguyla sakin bir portre de verebilir.

Split ışığının iki yarısı arasındaki fark, reflektörle ya da dolguyla kontrol edilir. Reflektör kullanmadan gölge yarısı çoğu zaman tamamen kararır; gölge tarafına bir reflektör koymak o yarının ayrıntısını biraz geri getirir ve fotoğrafı daha az sert yapar.

Split ışığı farklı tenlerde farklı sonuç verir. Koyu tende karanlık yarı çabucak kömür rengine iner ve arkadaki koyu kâğıtla kaynaşır; yüzün yarısı tamamen kaybolabilir, kişinin yüzünün biçimi okunmaz hâle gelir. Karanlık tarafa yakın duran bir yansıtıcı ya da biraz aydınlatılmış bir fon, yüzün kenarını geri getirir. Aydınlık yarıda ise yandan gelen ışık koyu tende parlamayı elmacık kemiği ve alın boyunca bir çizgi gibi taşır; ışığı biraz tüylemek bu parlamayı yumuşatır. Açık bir tende aydınlık yarı kolayca beyaza patlayabilir ve cilt dokusu, kızarıklıklar belirginleşebilir; pozlamayı aydınlık yarıya göre kurmak ve büyük bir kaynak kullanmak dokuyu yumuşatır. Loop ışığında ise halka gölge açık tende soluk ve yumuşak, koyu tende daha derin görünür; iki durumda da halkanın dudağa değip değmediğine yakından bakmak gerekir.

Görsel kanıt

Arkadaşının başvuru portresinde softbox yüzünün önünden hafifçe sola, başının biraz üstünde duruyor. Burnunun gölgesi sağ yanağına doğru kısa bir halka çiziyor, dudağına varmadan bitiyor; yanak gölgesiyle arasında aydınlık bir şerit var. İki gözünde de küçük parıltılar, koyu teninde yumuşak bir geçiş. Sağ yanağının yanına beyaz bir yansıtıcı yerleştirdiğinde halka biraz daha hafifliyor, yüz açık ve sakin.

Albüm kapağı için softboxu tam sola, omuz hizasına taşıyorsun. Yüzün sol yarısı aydınlık: elmacık kemiği boyunca parlak bir çizgi, sakalının telleri ve alnındaki ince çizgiler seçiliyor. Sağ yarı karanlık fonla birleşmiş; burnunun sırtından çenesine kadar uzanan net bir sınır var. Arkadaşın yüzünün kaybolmasını istemiyor; sağ tarafına, yüzüne bir metre kadar uzağa gümüş bir reflektör koyuyorsun. Gölge yarısında yanağın ve kulağın kenarı hafifçe beliriyor, gözün ancak parıltısı seçiliyor. Yüz hâlâ ikiye bölünmüş, ama artık iki yarısı da ona ait.

Sık yapılan hata

Özet

Ana ışık yüzün önünden yanına taşındıkça butterfly, loop, Rembrandt ve split düzenleri sırayla ortaya çıkar; ışık sabit kalıp kişinin başı dönse de aynı sıra gezilir. Loop ışığında burun gölgesi yanağa doğru kısa bir halka çizer ve yanağın karanlığına ulaşmadan biter ve yüz büyük ölçüde aydınlık kalır; split ışığında kaynak doksan derecededir ve yüzü burun hattından aydınlık ve karanlık iki yarıya böler. Loop sıklıkla yumuşak ve doğal, split dramatik ve gizemli bir havayla ilişkilendirilir, ama bu çağrışımlar kural değildir; split'te gölge yarısının koyu tende fonla birleşmemesi, açık tende aydınlık yarının patlamaması için reflektör ve pozlama birlikte ayarlanır.

Mini ödev

Bu ödevde ışığı ve yüzü, dört klasik düzenin hepsini tek oturumda gezecek biçimde oynatacaksın.

1. Işığı yüzün tam önünden tam yanına doğru dört adımda taşıyarak butterfly, loop, Rembrandt ve split düzenlerini sırayla çek.
2. Işığı yerinde bırakıp kişinin başını yavaşça çevirmesini isteyerek aynı sırayı yeniden bul.
3. Split ışığında gölge tarafına reflektörsüz, beyaz reflektörle ve gümüş reflektörle üç kare çek; gölge yarısının ayrıntısını karşılaştır.
4. Loop ve split için birer ışık şeması çiz ve her karenin yanına fotoğrafın sende uyandırdığı havayı tek kelimeyle yaz; aynı kareyi başka birine gösterip onun kelimesiyle karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Bir portreye bakıp burun gölgesinden düzenin adını ve ışığın yaklaşık yerini söyleyebiliyor musun?
• Loop ile Rembrandt arasındaki farkı halkanın yanak gölgesine değip değmediğiyle ayırabiliyor musun?
• Split ışığında gölge yarısının fonla birleşip birleşmediğini ve aydınlık yarının patlayıp patlamadığını farklı tenlerde kontrol ettin mi?

Sözlük

Mini test

1. Loop ışığını Rembrandt ışığından ayıran temel fark nedir?

• A) Loop'ta burun gölgesi yanak gölgesine değmez
• B) Loop'ta ışık tam yandadır
• C) Loop'ta ışık göz hizasının altındadır
• D) Loop'ta yüzün yarısı tamamen karanlıktır

2. Split ışığında ana ışık yaklaşık nerededir?

• A) Yüzün tam önünde ve yukarısında
• B) Konunun arkasında
• C) Kameranın hemen altında
• D) Yüzün tam yanında, yaklaşık doksan derecede

3. Işığı yerinde bırakıp kişinin başını ışıktan uzağa çevirmesini istediğinde düzen hangi yöne ilerler?

• A) Butterflye doğru
• B) Splite doğru
• C) Değişmez
• D) Rastgele değişir

4. Koyu tenli bir kişinin split ışıklı portresinde gölge yarısı koyu fonla birleşip yüzün kenarı kayboluyor. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Işığı daha da arkaya almak
• B) Pozlamayı biraz daha kısmak
• C) Gölge tarafına bir reflektör koymak ya da fonu biraz aydınlatmak
• D) Softboxu çıkarıp çıplak flaş kullanmak

Cevaplar

1. A — Rembrandt'ta burun gölgesi yanak gölgesine bağlanıp üçgeni kapatır; loop'ta arada aydınlık bir boşluk kalır.
2. D — Kaynak doksan derecede durunca sınır burun sırtından geçer ve yüz iki yarıya ayrılır.
3. B — Yüz ışıktan uzaklaştıkça gölge tarafı büyür ve düzen split'e doğru ilerler.
4. C — Reflektör gölge yarısına ışık döndürür, aydınlatılan fon da kenarı ondan ayırır.

Özet kartı

• Işık önden yana: butterfly, loop, Rembrandt, split.
• Loop: halka yanağa doğru iner ama değmez; yüz büyük ölçüde aydınlık.
• Split: ışık tam yanda; yüz burun hattından ikiye bölünür.
• Çağrışımlar kural değildir; dolgu ve fon anlamı değiştirir.
• Split'te koyu tende gölge yarısını fondan ayır, açık tende aydınlık yarıyı patlatma.

Sonraki derse köprü

Arkadaşının albüm kapağından sonra, grubun vokalisti bir kozmetik markasının tanıtımı için başka bir portre istedi: hiç derin gölge olmayan, parlak ve pürüzsüz bir yüz. Softboxu butterfly konumunda, yüzün tam önünde ve yukarısında bırakıp göğsünün önüne büyük bir reflektör koydun; ama gözlerinin altındaki koyuluk ve çenesinin altındaki gölge hâlâ duruyordu. Reflektörü ikinci bir ışıkla değiştirdiğinde yüz bambaşka parladı. Güzellik fotoğrafları neden pürüzsüz? Sonraki ders, üstten ana ışık ve alttan dolgu ile kurulan, yüzü bir istiridye kabuğu gibi saran düzeni anlatıyor.