Butterfly ışığı

Öğrenme hedefi

Ana ışığı yüzün tam önüne ve yukarısına koyarak burnun altında simetrik bir kelebek gölge bırakan butterfly ışığını kurabileceksin. Işık tam önden geldiği için burun gölgesinin neden yana değil dümdüz aşağı düştüğünü, aynı ışığın elmacık kemiklerinin altında ve çenenin altında nasıl ikincil gölgeler oluşturduğunu açıklayacaksın. Işık yüksekliğini değiştirerek kelebeğin boyunu, göz çukurlarının derinliğini ve boyun gölgesinin keskinliğini ayarlayacak; kişi başını çevirdiğinde düzenin nasıl bozulduğunu, gözlükte ve alında nasıl parlamalar belirdiğini fark edeceksin. Aşağıdan gelen bir dolgunun gözleri nasıl açtığını görecek ve tam önden gelen ışığın farklı tenlerde alında, burun sırtında ve göz çukurlarında neler bıraktığını denetleyeceksin.

Merak sorusu

Saatçinin çırağı, ustasının portresini görünce kendisi için de bir tane istiyor; yeni açacağı internet sayfasında kullanacakmış. Arka odadaki softboxu bu kez kaldırıp tam karşısına, yüzünün hizasından bir kol boyu kadar yukarıya asıyorsun ve makineyi de softboxun hemen altına, çırağın yüzüne bakan bir yere yerleştiriyorsun. Çekilen karede çırağın yüzünün iki yarısı da eşit aydınlık; ne yanağında üçgen var, ne de yüzünü ikiye bölen bir gölge. Ama burnunun hemen altında, üst dudağının ortasına doğru küçük, simetrik bir gölge duruyor. İki yana açılmış kanatları olan küçük bir kelebeği andırıyor. Elmacık kemiklerinin altında da yumuşak iki gölge belirmiş, çenesinin altı ise boynuna doğru koyulaşıyor.

Burnun altındaki kelebek gölge nereden gelir? Işığı tam önden vermek, yüzü düzleştirmesi gerekirken neden ona bir biçim kazandırıyor?

Bağlam

Rembrandt ışığında ana ışık yüzün bir yanındaydı ve gölgeler yüzün öteki tarafına düşüyordu. Önceki modülde de tam önden gelen ışığın yüzü düzleştirdiğini görmüştük; ama o ışık objektifle aynı yükseklikten geliyordu. Işığı yine tam önde tutup belirgin biçimde yukarı kaldırdığında gölgeler yana değil aşağı düşer. Yüz yana doğru düz kalır ama yukarıdan aşağıya doğru biçim kazanır.

Bu düzen, simetrik ve temiz bir görünüm verdiği için güzellik, moda ve tanıtım portrelerinde sık kullanılır. Rembrandt ışığının yüzü iki farklı yarıya ayıran karakterinin aksine, butterfly ışığı yüzün iki yarısını birbirine eşit tutar. Bu ders, bu düzeni kurmayı, yüksekliğini ayarlamayı ve hangi yüzlerde nasıl davrandığını anlatıyor.

Basit açıklama

Kelebek gölge nasıl oluşur?

Butterfly ışığı, ana ışığın yüzün tam önüne ve göz seviyesinin epeyce yukarısına konduğu, burnun altında simetrik bir gölge bırakan portre aydınlatmasıdır. Adını, bu gölgenin kanatlarını açmış bir kelebeğe benzeyen biçiminden alır. Kelebek gölge, burnun ucunun tam altında, üst dudağa doğru uzanan ve iki yana simetrik olarak açılan bu küçük gölgedir.

Işık yüzün tam önünden geldiği için burnun gölgesi ne sağa ne sola kayar; yalnızca aşağı düşer. Işık ne kadar yukarıdaysa gölge o kadar aşağı uzanır. Işık yüzün tam önünde durduğu için yüzün iki yarısı eşit aydınlanır ve gölgeler de simetriktir. Uygulamada bu, ışığı çoğu zaman kameranın hemen üstüne, bir ışık ayağının koluyla yüzün önüne uzatarak kurmak demektir; fotoğrafçı ışığın altından çeker.

Aynı ışık yüzde başka gölgeler de bırakır. Elmacık altı gölgesi, yukarıdan gelen ışığın elmacık kemiklerinin çıkıntısına çarpıp altındaki çukurda bıraktığı yumuşak gölgedir; yüzün kemik yapısını belirginleştirir. Boyun gölgesi ise çenenin boyna düşürdüğü gölgedir; çene hattını boyundan ayırır ve yüzü daha net bir çerçeveye oturtur. Bu ikincil gölgeler, önden gelen ışığın yüzü düzleştirmek yerine ona biçim vermesinin nedenidir.

Işık yüksekliği neyi değiştirir?

Işık yüksekliği, ana ışığın konunun göz hizasına göre ne kadar yukarıda durduğudur ve butterfly ışığının en önemli ayarıdır. Işık alçaldıkça kelebek kısalır, elmacık altı ve boyun gölgeleri zayıflar ve yüz düzleşmeye başlar. Işık yükseldikçe kelebek uzar, elmacık gölgeleri derinleşir ve boyun gölgesi koyulaşır.

Işığı fazla yukarı almanın bir bedeli vardır. Kaşlar gözlerin üstünde bir saçak gibi davranır ve ışık çok yukarıdan geldiğinde göz çukurları gölgeye girer; gözler karanlıkta kalır, bakış kaybolur. Kelebek de uzayıp üst dudağa değer ve ağzın biçimini bozar. Birçok fotoğrafçı, kelebeğin burnun ucu ile üst dudak arasında bir yerde bitmesini ve iki gözde de bir parıltı görülmesini başlangıç ölçüsü olarak kullanır. Bu bir kural değil, gözlerin ve ağzın okunur kalmasını sağlayan bir denetim noktasıdır.

Göz çukurlarındaki gölgeyi hafifletmenin yaygın bir yolu, kişinin göğüs hizasına, yüzün altına bir reflektör koymaktır. Yukarıdan gelen ışığın bir kısmı aşağıdan geri yansır, göz çukurlarını, çene altını ve burun altını hafifçe doldurur. Reflektör ne kadar yakın ve parlaksa bu dolgu o kadar güçlüdür. Bu alttan dolgunun ayrı bir ışıkla kurulan biçimi, modülün ilerleyen bir dersinde kendi adıyla ele alınacak.

Hangi yüzlerde ve tenlerde nasıl davranır?

Butterfly ışığı, kişinin yüzünü kameraya doğru, düz tuttuğu durumlarda en belirgin hâlini alır. Kişi başını yana çevirdikçe burun gölgesi de yana kayar ve simetri bozulur; gölge yanağa doğru uzamaya başlar. Bu yüzden butterfly ışığıyla çalışırken ya ışığı kişinin yüzünün yönüyle birlikte hareket ettirmen ya da kişiden yüzünü ışığa doğru tutmasını istemen gerekir.

Tam önden gelen ışık gözlükler için zorludur. Işık gözlük camından yansıyıp doğrudan objektife dönebilir ve gözlerin önünde parlak lekeler oluşur. Işığı bir parça yükseltmek ya da kişiden başını çok hafifçe öne eğmesini istemek, yansımayı kadrajın dışına çıkarır. Uzun perçemler ve şapka siperlikleri de yukarıdan gelen ışığın altında alnına ve gözlere gölge düşürür.

Tam önden ve yukarıdan gelen ışık, yüzün en çıkıntılı bölgelerinde, yani alında, burun sırtında ve elmacık kemiklerinin üstünde parlamalar toplar. Koyu bir tende bu parlamalar yüzün ortasından aşağı inen parlak bir şerit gibi görünebilir; aynı zamanda derin göz çukurları hızla kararır ve gözler kaybolabilir. Işığı biraz alçaltmak ya da altına bir reflektör koymak gözleri açar, softboxu tüylemek parlamaları yumuşatır. Açık bir tende ise alın ve burun ucu kolayca beyaza patlayabilir, gölgeler ise soğuk ve grimsi görünebilir; pozlamayı parlak alanlara göre kurmak ve ekranda aşırı pozlama uyarısına bakmak alındaki ayrıntıyı korur. Her kurulumda gözlerin, alnın ve kelebeğin boyunu yüzü büyüterek birlikte kontrol etmek gerekir.

Görsel kanıt

Arka odada softbox çırağın yüzünün tam önünde, göz hizasından yaklaşık yarım metre yukarıda; makine softboxun hemen altında. İlk karede kelebek gölge üst dudağına kadar inmiş ve gözleri kaşlarının altında karanlığa gömülmüş. Çırağın koyu teninde alnından burnunun ucuna doğru parlak bir şerit uzanıyor. Softboxu bir karış aşağı indirdiğinde kelebek kısalıp burun ucu ile dudak arasında bitiyor, gözlerde küçük parıltılar beliriyor.

Sonra çırağın göğsünün önüne, kucağına beyaz bir reflektör koyuyorsun. Göz çukurlarındaki gölge hafifçe açılıyor, çenesinin altı biraz aydınlanıyor ama boyun gölgesi hâlâ çene hattını belirginleştiriyor. Softboxu biraz öne doğru tüylediğinde alnındaki parlak şerit yumuşak bir parıltıya dönüşüyor. Çırak gözlüğünü takıp bir kare daha istediğinde gözlük camlarında iki beyaz leke beliriyor; başını çok hafifçe öne eğmesini istediğinde lekeler kadrajdan kayboluyor.

Sık yapılan hata

Özet

Butterfly ışığı, ana ışık yüzün tam önünde ve gözlerden epey yukarıda durduğunda kurulur; burun gölgesi yana değil aşağı düşer ve burnun altında simetrik bir kelebek gölge bırakır, elmacık altı ve boyun gölgeleri de yüze biçim verir. Işık yüksekliği kelebeğin boyunu ve göz çukurlarının derinliğini belirler; ışık fazla yüksekse gözler kararır ve kelebek dudağa değer, alttan bir reflektör bu gölgeleri hafifletir. Düzen, yüz kameraya dönükken belirgindir; gözlüklerde yansımaya dikkat edilir, alında ve burun sırtında toplanan parlamalar ile göz çukurları koyu ve açık tende ayrı ayrı yakından kontrol edilir.

Mini ödev

Bu ödevde ışığı kişinin tam önünde tutacak ve yalnızca yüksekliğini oynatacaksın.

1. Işığı yüzün tam önüne, göz hizasının biraz, orta ve çok yukarısına koyarak üç kare çek; kelebeğin boyunu ve gözlerin durumunu karşılaştır.
2. Orta yükseklikte göğüs hizasına bir reflektör yerleştir; reflektörlü ve reflektörsüz iki kareyi yan yana koyup göz çukurlarındaki değişimi not et.
3. Kişiden başını yavaşça yana çevirmesini isteyerek üç kare çek; simetrinin bozulduğu anı bul.
4. Gözlüklü biriyle ya da bir gözlükle, camdaki yansımayı ışığı yükselterek ve başı hafifçe eğerek kadrajdan çıkar.

Kendini değerlendir

• Kelebeğin boyuna bakıp ışığın ne kadar yukarıda olduğunu tahmin edebiliyor musun?
• Gözler kararmaya başladığında ışığı alçaltmakla alttan dolgu eklemek arasında seçim yapabildin mi?
• Alın ve burun sırtındaki parlamayı ve göz çukurlarını farklı tenlerde karşılaştırdın mı?

Sözlük

Mini test

1. Butterfly ışığında burun gölgesi neden yana değil aşağı düşer?

• A) Işık yüzün arkasından geldiği için
• B) Işık yüzün tam önünden ve yukarısından geldiği için
• C) Işık göz hizasının altında olduğu için
• D) Softbox kullanıldığı için

2. Butterfly ışığında gözler kaşların altında karanlığa gömülüyorsa ışık büyük olasılıkla nasıldır?

• A) Çok alçaktadır
• B) Yüzün yanındadır
• C) Çok büyüktür
• D) Çok yukarıdadır

3. Göz çukurlarındaki gölgeyi ışığı hareket ettirmeden hafifletmenin yaygın yolu nedir?

• A) Göğüs hizasına, yüzün altına bir reflektör koymak
• B) Diyaframı kısmak
• C) Kişinin başını yana çevirmek
• D) Makineyi dikey tutmak

4. Koyu tenli bir kişinin yüzünde alından burun ucuna parlak bir şerit iniyor ve gözler kararıyor. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Işığı daha da yükseltmek
• B) Softboxu çıplak flaşla değiştirmek
• C) Işığı biraz alçaltıp altına reflektör koymak ve softboxu tüylemek
• D) Kişinin başını yana çevirmesini istemek

Cevaplar

1. B — Tam önden gelen ışık gölgeyi yana kaydırmaz; yukarıdan geldiği için aşağı düşürür.
2. D — Işık çok yukarıdayken kaşlar gözlerin üstünde saçak gibi davranır ve göz çukurları gölgeye girer.
3. A — Alttaki reflektör yukarıdan gelen ışığın bir kısmını göz çukurlarına ve çene altına geri yansıtır.
4. C — Alçalan ışık ve alttan dolgu gözleri açar, tüyleme parlak şeridi yumuşatır.

Özet kartı

• Işık tam önde, gözlerden epey yukarıda; fotoğrafçı ışığın altından çeker.
• Burun gölgesi aşağı düşer: burnun altında simetrik kelebek.
• Elmacık altı ve boyun gölgeleri yüze biçim verir.
• Işık yüksekliği kelebeğin boyunu ve göz çukurlarını belirler; alttan reflektör gözleri açar.
• Gözlük yansımasına, alındaki parlamaya ve göz çukurlarına her tende dikkat et.

Sonraki derse köprü

Çırağın portresinden sonra, ışığı tam önden yavaş yavaş yana doğru kaydırarak bir deneme yaptın. Kelebek bir yana kaydı ve burnun yanında küçük bir halka gibi yanağa doğru indi; ışığı daha da yana, tam doksan dereceye aldığında ise yüzün bir yarısı aydınlık, öteki yarısı tamamen karanlık kaldı. İki ara durak, iki ayrı ruh hâli verdi. Yüzü ikiye bölen ışık ne anlatır? Sonraki ders, butterfly ile Rembrandt arasındaki halka biçimli gölgeyi ve yüzü tam ortadan bölen ışığı karşılaştırıyor.