Sürekli ışık

Öğrenme hedefi

Bir çekimde flaş mı yoksa sürekli yanan bir LED mi kullanacağına, ışığı önceden görmenin, hareketi dondurmanın, videonun ve gücün hangisinin o an daha önemli olduğuna bakarak karar verebileceksin. Sürekli ışığın ekranda ve gözde gördüğünü çekme kolaylığını, flaşın ise çok kısa sürede çok yüksek bir ışık vererek hareketi dondurma ve güneşle yarışma gücünü karşılaştıracaksın. Bir LED panelin renk geriverimini, renk sıcaklığı ayarını ve bazı ucuz lambalarda görülen titreşimi denetleyecek; stüdyo flaşlarındaki modelleme ışığının iki dünyanın arasında nasıl bir köprü kurduğunu göreceksin. Düşük renk geriverimli bir ışığın farklı tenlerde nasıl renk kaymalarına yol açtığını fark edip kaynağını buna göre seçeceksin.

Merak sorusu

Kuzenin kemanlı portreyi dosyasına koydu, şimdi de jüriye göndereceği iki dakikalık çalma videosu için yeniden çalışma odasındasınız. Bir arkadaşından ödünç aldığın dikdörtgen bir LED paneli ayağa takıp açıyorsun. İlk fark ettiğin şey, ışığın nereye düştüğünü artık deklanşöre basmadan görebilmen: paneli biraz sola çevirdiğinde yanağındaki gölgenin nasıl uzadığını gözünle izliyorsun. Video çekimi de sorunsuz başlıyor. Ama kuzen hızlı bir pasaja geçtiğinde, aynı ışıkla çektiğin fotoğraflarda yay ve parmaklar bulanık çıkıyor; enstantaneyi kısaltınca da kare kararıyor. Üstelik kuzenin gözlerini kısmaya başlıyor ve ekranda teni biraz yeşilimsi, soluk görünüyor.

Flaş mı, LED mi? Sürekli bir ışık flaşın yerini tutabilir mi, tutamıyorsa hangi işte hangisi seçilmeli?

Bağlam

Bu modül boyunca flaşı tanıdık: kısa bir patlama, ortam ışığından bağımsız bir pozlama, güneşle bile yarışabilen bir güç. Ama flaşın bir zayıflığı hep vardı: ışığı ancak çektikten sonra görebiliyordun ve kayıt süren bir çekimde karanlıkta kalıyordu. Sürekli ışık, adından da anlaşılacağı gibi, bu iki sorunu ortadan kaldırır.

Günümüzde sürekli ışık denince çoğu zaman LED'ler akla gelir; hafif, serin çalışan, pille beslenebilen ve renk sıcaklığı ayarlanabilen kaynaklardır. Ama her sürekli ışık aynı kalitede değildir ve flaşın yaptığı bazı işleri hiçbir zaman tam yapamaz. Bu ders, iki aracı birbirinin rakibi değil, farklı işler için tasarlanmış iki araç olarak karşılaştırıyor; seçimi de çekimin neye ihtiyaç duyduğuna bırakıyor.

Basit açıklama

Sürekli ışık neyi kolaylaştırır?

Sürekli ışık, çekim boyunca kesintisiz yanan ve konuyu aydınlatan yapay ışık kaynağıdır. LED panel ise çok sayıda küçük ışık yayan diyottan oluşan, genellikle düz ve dikdörtgen biçimli bir sürekli ışık kaynağıdır. Bazı paneller pille çalışır, bazılarının önüne dağıtıcı bir kumaş ya da bir softbox takılabilir.

Sürekli ışığın en büyük avantajı, gördüğünü çekmendir. Işığın yönünü, sertliğini, gölgenin nereye düştüğünü ve yüzdeki parlamayı deklanşöre basmadan önce gözünle ve makinenin ekranında görürsün. Işığı bir parmak kaydırıp sonucu hemen izleyebilirsin. Makinenin ekranı ve pozometre de bu ışığı doğrudan ölçer; flaşta olduğu gibi deneme karesi çekip tahmin yürütmen gerekmez. Bu, özellikle ışığı yeni öğrenenler için büyük bir kolaylıktır.

Video da sürekli ışığı ister. Flaş yalnızca bir an yanar; video ise saniyede birçok kare kaydeder ve her karenin ışığa ihtiyacı vardır. Fotoğraf ve videoyu aynı çekimde yapman gerekiyorsa sürekli ışık tek seçenektir.

Modelleme ışığı, bazı flaşlarda, özellikle stüdyo flaşlarında bulunan ve flaşın ışığının nereye düşeceğini önceden göstermek için sürekli yanan küçük bir lambadır. Bu lamba pozlamaya neredeyse hiç katkıda bulunmaz, ama flaş ile sürekli ışık arasında bir köprü kurar: ışığın yönünü önceden görürsün, sonra flaşın gücüyle çekersin.

Flaş hangi işte daha güçlüdür?

Flaş, ışığını saniyenin çok küçük bir kesrine sığdırır; bu yüzden o kısa anda ürettiği parlaklık, aynı boydaki bir sürekli ışığın ürettiğinden çok daha yüksektir. Bunun iki sonucu vardır. Flaş hareketi kendi kısa süresiyle dondurur; oysa sürekli ışıkla hareketi dondurmak için enstantaneyi kısaltman gerekir ve her kısaltma ışığı azaltır. Kuzeninin hızlı pasajında yay bulanık çıktı, çünkü LED panelin ışığı kısa bir enstantaneye yetmiyordu; ISO'yu yükseltmek ya da diyaframı açmak zorunda kalırsın.

Güç, açık havada daha da belirgin hâle gelir. Güneşin altında bir yüzü doldurmak ya da güneşi bastırmak için flaş çoğu zaman yeterlidir; aynı işi yapacak bir sürekli ışık çok büyük, ağır ve pahalı olur. Küçük bir LED panel, gün ışığında çoğu zaman fark edilmez bile.

Sürekli ışığın bir bedeli de insan üzerindedir. Parlak bir ışık sürekli yanınca göz rahatsız olur, kişi gözlerini kısar ve gözbebekleri küçülür. Flaş ise yalnızca bir an yanar; göz ondan önce ve sonra ortamın loşluğuna göre açık kalır. Uzun bir portre çekiminde sürekli ışığı biraz uzaklaştırmak, bir dağıtıcıdan geçirmek ya da aralarda kısmak, kişiyi rahatlatır.

LED'in rengi neden önemlidir?

Her LED aynı ışığı üretmez. Renk geriverimi, bir ışık kaynağının nesnelerin renklerini, gün ışığı gibi bir referans ışığa göre ne kadar doğru gösterdiğinin ölçüsüdür. Bu genellikle renk geriverim endeksi, İngilizce kısaltmasıyla CRI, adı verilen ve en fazla yüz olan bir sayıyla ifade edilir; referans ışık yüz kabul edilir ve değer yükseldikçe renkler daha sadık görünür. Ama bu sayı her rengi aynı ölçüde yansıtmaz; ucuz bir LED, yüksek bir değer taşısa bile belirli renklerde, özellikle derin kırmızılarda zayıf kalabilir.

Renk geriverimi düşük bir ışık, beyaz dengesiyle tam düzeltilemeyen kaymalar üretir. Tende bu kayma en çok göze batar, çünkü göz yüzün rengine son derece duyarlıdır. Koyu bir tende düşük kaliteli bir LED sıcak kahveyi yeşilimsi ya da küllü bir griye çekebilir, tenin kırmızı alt tonlarını silebilir. Açık bir tende ise yüz soluk, hastalıklı bir yeşile ya da tersine yapay bir pembeye kayabilir. Bunu denetlemenin en basit yolu, yüzün yanına bir gri kart koyup makineye onu nötr kabul ettirmek, sonra teni kişinin gün ışığındaki rengiyle karşılaştırmaktır. Kaymayı hâlâ görüyorsan, sorun beyaz dengesinde değil ışığın kendisindedir.

Ayarlanabilir renk sıcaklığı, bir LED'in ışığını sıcak akkor tonundan serin gün ışığı tonuna kadar kaydırabilmesidir. Bu, karışık ışıklı bir odada panelin rengini ortam ışığına uydurmayı kolaylaştırır. Bazı ucuz LED'ler ise elektrik akımını hızla açıp kapatarak kısılır; bu, gözün fark etmediği bir titreşime yol açar ve kısa enstantanelerde ya da videoda karede bantlar olarak görünebilir (Ders 8.4). Bir paneli kullanmadan önce birkaç farklı enstantaneyle deneme çekmek bu sorunu erkenden gösterir.

Görsel kanıt

Çalışma odasında önce kuzeninin yanağının yanına bir gri kart koyup beyaz dengesini ona göre ayarlıyorsun. Kart nötr görünüyor, ama kuzeninin koyu teni hâlâ hafif yeşilimsi; yanaklarındaki kırmızımsı sıcaklık kaybolmuş, dudakları solgun. Ödünç aldığın panelin renk geriverimi düşük. Paneli başka bir arkadaşının daha kaliteli paneliyle değiştirdiğinde, aynı beyaz dengesinde yanaklardaki sıcaklık geri geliyor, dudaklar kendi rengine dönüyor.

Videoyu bu panelle, dağıtıcı kumaş takılı ve kuzeninin biraz uzağında çekiyorsun; kuzen artık gözlerini kısmıyor. Hızlı pasajın fotoğrafı içinse paneli kapatıp aynı yere küçük bir softboxla flaşı koyuyorsun. Yay ve parmaklar keskin çıkıyor, ISO'yu da düşük tutabiliyorsun. Bir çekimde iki ışık: video için sürekli ışık, hareketi dondurmak için flaş.

Sık yapılan hata

Özet

Sürekli ışık, gördüğünü çekmeyi ve video çekmeyi mümkün kılar; ışığın yönünü ve gölgeyi deklanşöre basmadan görürsün. Flaş ise ışığını çok kısa bir ana sığdırdığı için hareketi kendiliğinden dondurur ve güneşle yarışabilecek kadar güçlüdür; stüdyo flaşlarındaki modelleme ışığı iki dünya arasında köprü kurar. Bir LED seçerken renk geriverimine, ayarlanabilir renk sıcaklığına ve titreşime bakılır; düşük renk geriverimli bir ışık teni beyaz dengesiyle düzelmeyen yeşil ya da pembe tonlara kaydırır, bu yüzden ten gri kartla ve kişinin gerçek rengiyle karşılaştırılarak denetlenir.

Mini ödev

Elindeki LED paneli ya da güçlü bir masa lambasını ve flaşını yan yana kullanarak şunları dene.

1. Aynı portreyi önce LED panelle, sonra flaşla, ışığı aynı yere koyarak çek; LED'de ışığı önceden görmenin ayarı ne kadar kolaylaştırdığını not et.
2. Hareket eden bir el ya da sallanan bir nesneyi önce LED'le, sonra flaşla çek; hareketin donup donmadığını karşılaştır.
3. Bir gri kartla beyaz dengesini kurup tenin rengini iki farklı LED ya da bir LED ve pencere ışığı altında karşılaştır.
4. LED'i kısıp birkaç farklı kısa enstantaneyle çekerek karede titreşim bantları olup olmadığını denetle.

Kendini değerlendir

• Bir çekimin flaş mı, sürekli ışık mı istediğini çekimin ne yapması gerektiğine bakarak söyleyebiliyor musun?
• Hareketin sürekli ışıkla neden bulanık kaldığını enstantane ve güç üzerinden açıklayabiliyor musun?
• Farklı ışıklar altında tenin rengini gri kartla ve kişinin gerçek rengiyle karşılaştırdın mı?

Sözlük

Mini test

1. Sürekli ışığın flaşa göre en belirgin avantajı nedir?

• A) Işığın nereye düştüğünü çekmeden görmek ve video çekebilmek
• B) Hareketi daha iyi dondurmak
• C) Güneşle daha kolay yarışmak
• D) Kırmızı gözü önlemek

2. Hızlı çalan bir kemancının yayını LED panelle keskin çekemiyorsan temel neden nedir?

• A) LED'in renk sıcaklığı
• B) Panelin dikdörtgen biçimi
• C) Sürekli ışığın kısa bir enstantaneye yetecek kadar güçlü olmaması
• D) Beyaz dengesinin yanlış olması

3. Gri kartla beyaz dengesini kurduğun hâlde koyu bir ten hâlâ yeşilimsi ve küllü görünüyor. Sorunun en olası kaynağı nedir?

• A) Diyaframın açık olması
• B) Makinenin dosya biçimi
• C) Enstantanenin uzun olması
• D) Işık kaynağının renk geriveriminin düşük olması

4. Stüdyo flaşlarındaki modelleme ışığı ne işe yarar?

• A) Flaşın gücünü artırır
• B) Flaşın ışığının nereye düşeceğini önceden gösterir
• C) Videoda ana ışık olarak kullanılır
• D) Kırmızı gözü azaltır

Cevaplar

1. A — Sürekli ışık ekranda ve gözde görülür; video da her karede ışığa ihtiyaç duyar.
2. C — Sürekli ışıkla hareketi enstantane dondurur ve kısa enstantane çok ışık ister.
3. D — Renk geriverimi düşük ışığın kayması beyaz dengesiyle tam düzelmez.
4. B — Sürekli yanan küçük lamba ışığın yönünü gösterir; pozlamaya neredeyse hiç katkı yapmaz.

Özet kartı

• Sürekli ışık: gördüğünü çek, video için tek seçenek.
• Flaş: çok kısa ve çok güçlü; hareketi dondurur, güneşle yarışır.
• Modelleme ışığı flaşın yönünü önceden gösterir.
• LED seçerken renk geriverimine, renk sıcaklığı ayarına ve titreşime bak.
• Teni gri kartla ve kişinin gerçek rengiyle karşılaştır.

Sonraki derse köprü

Çalışma odasında panelin renk sıcaklığını kaydırıp sıcak bir akşam havası yarattığında, kuzenin videoda bambaşka görünmeye başladı. Bir fotoğrafçı arkadaşın, flaşın önüne ince renkli bir tabaka takıp arka duvara mor bir ışık düşürmeyi ve flaşın beyaz ışığını odanın sıcak lambalarına uydurmayı önerdi. Işığın rengini değiştirmek, bir fotoğrafa atmosfer katmanın yanında karışık ışığı dengelemenin de bir yolu olabilir mi? Renkli ışık nasıl yapılır? Sonraki ders renkli jelleri, onlarla atmosfer yaratmayı ve karışık ışığı dengelemeyi anlatıyor; modülün projesiyle de flaşla çalışmayı tamamlıyor.