Flaş ve ortam ışığı

Öğrenme hedefi

Flaş kullanılan her karenin aslında aynı anda kaydedilen iki ayrı pozlamadan oluştuğunu görüp bu ikisini birbirinden bağımsız ayarlayabileceksin. Ortam ışığı pozlamasının enstantane, diyafram ve ISO'ya; flaş pozlamasının ise diyafram, ISO, flaş gücü ve mesafeye bağlı olduğunu, flaşın çok kısa bir patlama olduğu için senkron hızının altında enstantaneden etkilenmediğini açıklayacaksın. Arka planın parlaklığını enstantaneyle, konunun parlaklığını flaş gücüyle ayarlayacak, ikisi arasındaki ortam-flaş oranını bir anlatım kararı olarak kuracak, yavaş senkronla karanlık bir fonu geri getirecek ve iki ışığın rengi ayrıştığında bunu yüzde ve fonda ayrı ayrı denetleyeceksin. Karanlık bir fonun önünde farklı tenlerin kenarlarının nasıl kaybolabileceğini de hesaba katacaksın.

Merak sorusu

Akşam güneşi yeni batmış; eniştenle birlikte küçük bir balıkçı iskelesindesin. Eniştenin oltasını toplarken bir portresini çekmek istiyorsun. Arkasında koyu mavi bir gökyüzü, karşı kıyıda yanmaya başlamış şehir ışıkları var. Flaşı açıp çektiğinde yüzü düzgün biçimde aydınlanıyor ama arkası simsiyah: gökyüzü, kıyı, ışıklar yok olmuş, enişten karanlık bir boşlukta tek başına duruyor. Enstantaneyi yavaşlatıp yeniden çekiyorsun. Eniştenin yüzü neredeyse hiç değişmiyor, ama arkasında gökyüzünün mavisi ve kıyının ışıkları geri geliyor. Diyaframı kıstığında ise bu kez hem yüz hem gökyüzü birlikte kararıyor.

Bir fotoğrafta neden iki pozlama var? Enstantane neden yüzü değil de yalnızca arka planı değiştiriyor, diyafram ise neden ikisine birden dokunuyor?

Bağlam

Flaş gücüne kimin karar vermesi gerektiğini konuşurken (Ders 19.3) hep konunun kendisine bakmıştık: yüz doğru parlaklıkta mı? Ama flaşlı bir karede konunun arkasında da bir dünya vardır ve o dünya flaştan değil, ortamın kendi ışığından aydınlanır. Gün batımının gökyüzü, bir salonun avizeleri, şehir ışıkları flaşın erişemeyeceği kadar uzaktadır.

Bu yüzden flaşlı bir fotoğrafı ayarlamak, iki ayrı ışık kaynağını, iki ayrı pozlama olarak düşünmeyi gerektirir. Bu iki pozlamanın hangi ayarlara bağlı olduğunu bilen fotoğrafçı, konuyu ve arka planı birbirinden bağımsız biçimde aydınlatabilir. Bu dersin sonunda flaş artık sahneyi ezen bir ışık değil, ortam ışığıyla harmanlanan bir araç olacak.

Basit açıklama

İki pozlama nereden gelir?

Ortam ışığı pozlaması, karede flaşın değil sahnede zaten var olan ışığın, yani gökyüzünün, lambaların, pencerelerin kaydıdır. Bu ışık perde açık kaldığı sürece sensöre akmaya devam eder; bu yüzden enstantane, diyafram ve ISO'dan etkilenir. Enstantaneyi yarıya indirmek, ortam ışığını bir stop artırır, tıpkı flaşsız bir çekimde olduğu gibi.

Flaş pozlaması ise karenin flaştan gelen ışıkla aydınlanan kısmıdır. Flaş, perde açıkken çok kısa bir anda patlayıp söner. Bu patlama, senkron hızının altındaki bütün enstantanelerden çok daha kısa sürer; perde ne kadar uzun açık kalırsa kalsın, flaşın ışığının tamamı o kısa anda sensöre ulaşır. Bu yüzden enstantaneyi değiştirmek, flaş ışığını neredeyse hiç değiştirmez. Flaş pozlamasını ise diyafram, ISO, flaşın gücü ve flaşın konuya olan mesafesi belirler.

Bu iki listeyi yan yana koyduğunda sonuç netleşir. Enstantane yalnızca ortam ışığını, flaş gücü ve mesafe yalnızca flaş ışığını değiştirir. Diyafram ve ISO ise ikisini birlikte değiştirir. Eniştenin portresinde enstantaneyi yavaşlattığında yalnızca gökyüzü aydınlandı; diyaframı kıstığında hem yüz hem gökyüzü karardı.

Senkron hızı, flaşın bütün kareyi eşit biçimde aydınlatabildiği en kısa enstantanedir. Çoğu makinede perde iki parçalıdır ve çok kısa enstantanelerde sensörün tamamı hiçbir an tümüyle açık olmaz; perdeler dar bir yarık hâlinde sensörün üstünden geçer. Flaş bu durumda patlarsa, karenin bir kısmı perdenin gölgesinde kalır ve fotoğrafta kara bir şerit belirir. Senkron hızı makineden makineye değişir ve makinenin kılavuzunda yazar; birçok makinede saniyenin iki yüzde biri civarındadır. Flaşla çalışırken enstantane genellikle bu değerin altında tutulur.

İki pozlama nasıl ayarlanır?

Pratik bir sıra şudur. Önce flaşı kapat ve yalnızca arka plana göre bir ortam ışığı pozlaması kur: gökyüzünün ne kadar parlak ya da koyu görünmesini istediğine karar ver ve enstantaneyi buna göre seç. Sonra flaşı aç ve yüzün parlaklığını flaş gücüyle, TTL'de flaş pozlama telafisiyle ayarla. Bu sırada enstantaneye dokunmak arka planı, flaş gücüne dokunmak yüzü değiştirir; ikisi birbirini bozmaz.

Örneğin ISO 400 ve f/4'te, saniyenin iki yüzde birinde gökyüzü neredeyse siyah çıkıyorsa, enstantaneyi saniyenin elli birine indirmek arka planı iki stop aydınlatır; yüz ise aynı kalır. Diyaframı f/4'ten f/5,6'ya kısarsan hem arka plan hem yüz bir stop kararır; arka planı eski yerinde tutmak için enstantaneyi bir stop yavaşlatman, yüzü eski yerinde tutmak için de flaş gücünü iki katına çıkarman gerekir.

Ortam-flaş oranı, konudaki flaş ışığı ile arka plandaki ortam ışığı arasındaki parlaklık farkıdır. Arka planı konudan bir iki stop koyu tutmak, konunun öne çıkmasını ve sahnenin akşam havasını korumasını sağlar. Arka planı konuyla aynı parlaklıkta tutmak, flaşın varlığını neredeyse gizler; konu ortam ışığıyla doğal olarak aydınlanmış gibi görünür. Arka planı tamamen karartmak ise dramatik, stüdyoya benzer bir görünüm verir. Bu seçeneklerin hiçbiri tek başına doğru değildir; hangisinin seçileceği, fotoğrafın anlatmak istediğine bağlıdır.

Yavaş senkron neyi geri getirir, iki renk nasıl buluşur?

Yavaş senkron, flaşla birlikte uzun bir enstantane kullanarak karanlık bir ortamın ışığını da fotoğrafa katmaktır. Gece bir sokakta ya da bir salonda, flaşı normal enstantaneyle patlatmak arkayı karartır; enstantaneyi saniyenin onda birine ya da daha yavaşa indirmek arkadaki ışıkları geri getirir. Bedeli hareketle ilgilidir: flaş konuyu keskin biçimde dondurur, ama perde açık kalırken ortam ışığı hareket eden konunun etrafında hafif bir iz, bir hayalet bırakabilir. Bazen bu iz hareketi anlatmak için bilerek kullanılır; bazen de konuyu sabit tutmak ya da enstantaneyi biraz hızlandırmak gerekir.

İki ışığın rengi çoğu zaman farklıdır. Flaşın ışığı gün ışığına yakın, nötr bir renktedir; ampuller ve sokak lambaları ise çok daha sıcaktır. Beyaz dengesini flaşa göre ayarladığında konu nötr, arkadaki lambalar turuncu görünür; bu, karışık ışık dersinde (Ders 18.6) konuştuğumuz bilinçli renk ayrımının flaşlı biçimidir. Eğer arka planın turuncusu yüzün etrafına taşarsa ya da istediğin atmosferi bozarsa, flaşın rengini ortam ışığına yaklaştırmak gerekir; bunun araçlarına modülün sonunda döneceğiz.

Karanlık bir fon farklı tenlerde farklı sorunlar çıkarır. Arka planı koyu tuttuğunda, koyu tenli bir kişinin saçının, omzunun ve çenesinin kenarları karanlık fonla birleşebilir ve yüz boşlukta asılı gibi görünür; bu durumda ortam-flaş oranını biraz daraltmak ya da fonun daha aydınlık bir bölgesini arkaya almak kenarları geri getirir. Açık tenli bir kişi ise koyu fon önünde flaşla aşırı parlak ve tebeşir gibi görünebilir; flaş gücünü biraz kısmak teni yumuşatır. Her iki durumda da yüzü büyütüp hem teni hem kenarları denetlemek gerekir.

Görsel kanıt

İskelede ilk kareyi çektiğin ayarlarla, ISO 400, f/4 ve saniyenin iki yüzde birinde, eniştenin koyu teni flaşla sıcak ve canlı aydınlanmış, ama saçlarının ve omuzlarının kenarı arkasındaki simsiyah gökyüzüyle birleşmiş; yüzü boşlukta asılı gibi duruyor. Flaşı kapatıp yalnızca gökyüzüne göre ölçüm yapıyorsun ve enstantaneyi saniyenin elli birine indiriyorsun: gökyüzü derin, koyu bir maviye dönüyor, karşı kıyının ışıkları sıcak noktalar olarak beliriyor.

Flaşı yeniden açıyorsun. Yüz aynı parlaklıkta, ama artık arkasında yaşayan bir akşam var. Eniştenin omuzlarının çizgisi mavi gökyüzüne karşı açıkça ayrılıyor, saçlarının kenarı seçilebiliyor. Arka plan yüzden yaklaşık bir stop koyu; enişten öne çıkıyor ama akşamın havası kaybolmuyor. Olta ipini sallarken çektiğin bir karede ipin etrafında hafif bir iz var; bir sonraki karede ondan ipi bir an sabit tutmasını istiyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Flaşlı her kare iki pozlamanın toplamıdır: ortam ışığı pozlaması enstantane, diyafram ve ISO'ya bağlıdır; flaş pozlaması ise diyafram, ISO, flaş gücü ve mesafeye bağlıdır ve flaş çok kısa bir patlama olduğu için senkron hızının altında enstantaneden etkilenmez. Bu yüzden arka plan enstantaneyle, konu flaş gücüyle ayrı ayrı ayarlanır; aradaki ortam-flaş oranı konunun ne kadar öne çıkacağını ve sahnenin havasını belirleyen bir anlatım kararıdır. Yavaş senkron karanlık bir fonu geri getirir ama hareketli konuda iz bırakır, iki ışığın farklı renkleri ayrı ayrı denetlenir ve koyu fonun önünde tenin kenarlarının kaybolmamasına dikkat edilir.

Mini ödev

Akşam alacakaranlığında ya da lambaları yanan bir odada aşağıdaki denemeleri yap.

1. Bir kişiyi flaşla ve saniyenin iki yüzde birinde çek; sonra flaş gücüne dokunmadan enstantaneyi saniyenin elli birine ve saniyenin on beşte birine indirip iki kare daha al. Her karede yüzün parlaklığını ve gökyüzünün tonunu yan yana yaz.
2. Aynı kişiyi, enstantaneyi sabit tutup diyaframı bir stop kısarak çek; hem yüzün hem arka planın karardığını gör, sonra ikisini de geri getirmek için enstantaneyi ve flaş gücünü ayrı ayrı düzelt.
3. Arka planı yüzden iki stop koyu, bir stop koyu ve aynı parlaklıkta olmak üzere üç kare çek ve hangi oranın sahneye uyduğuna karar ver.
4. Enstantaneyi senkron hızının bir iki adım üstüne çıkarıp flaşla bir kare çek ve kara şeridi bul.

Kendini değerlendir

• Enstantaneyi değiştirdiğinde yüzün neredeyse aynı kaldığını kendi karelerinde gördün mü?
• Bir sahneye bakıp arka planı ve konuyu hangi ayarlarla ayrı ayrı yöneteceğini söyleyebiliyor musun?
• Koyu bir fon önünde yüzün ve saçın kenarlarının seçilip seçilmediğini denetledin mi?

Sözlük

Mini test

1. Flaşlı bir karede enstantaneyi yavaşlatmak neyi değiştirir?

• A) Yalnızca ortam ışığıyla aydınlanan arka planı
• B) Yalnızca flaşla aydınlanan yüzü
• C) Hem yüzü hem arka planı eşit ölçüde
• D) Hiçbirini

2. Diyaframı f/4'ten f/5,6'ya kıstığında yüzü ve arka planı eski parlaklığa döndürmek için ne yapmalısın?

• A) Yalnızca enstantaneyi bir stop yavaşlatmak
• B) Yalnızca flaş gücünü iki katına çıkarmak
• C) Enstantaneyi bir stop yavaşlatmak ve flaş gücünü iki katına çıkarmak
• D) Beyaz dengesini değiştirmek

3. Enstantaneyi senkron hızının üstüne çıkarıp flaşla çektiğinde ne olur?

• A) Flaş daha güçlü patlar
• B) Karenin bir kısmında kara bir şerit belirir
• C) Arka plan kararır ama yüz değişmez
• D) Kırmızı göz kaybolur

4. Koyu tenli bir kişiyi koyu bir fon önünde flaşla çektiğinde saçının ve omzunun kenarları fonla birleşiyor. En yerinde çözüm hangisidir?

• A) Flaş pozlama telafisini artıya almak
• B) Fotoğrafı sonradan kırpmak
• C) ISO'yu düşürmek
• D) Enstantaneyi yavaşlatıp ortam-flaş oranını daraltarak fonu biraz aydınlatmak

Cevaplar

1. A — Flaş çok kısa bir patlamadır; enstantane yalnızca sürekli akan ortam ışığını değiştirir.
2. C — Diyafram iki pozlamayı birden kısar; arka plan enstantaneyle, yüz flaş gücüyle ayrı ayrı geri getirilir.
3. B — Senkron hızının üstünde perdeler sensörü tümüyle açmaz ve bir kısmı flaş anında gölgede kalır.
4. D — Fonu aydınlatmak kenarları ondan ayırır; flaş gücünü artırmak yalnızca yüzü patlatır.

Özet kartı

• Flaşlı kare iki pozlamadır: ortam ışığı ve flaş.
• Enstantane yalnızca ortam ışığını, flaş gücü ve mesafe yalnızca flaşı değiştirir.
• Diyafram ve ISO ikisini birden değiştirir.
• Senkron hızının üstüne çıkma; kara şerit belirir.
• Arka planı enstantaneyle, konuyu flaşla kur; kenarları ve teni büyüterek denetle.

Sonraki derse köprü

İskeledeki akşam portresi, gökyüzü karardıkça kolaylaştı: enstantaneyi yavaşlatman yetti. Ertesi gün öğle saatinde aynı iskelede eniştenin yüzündeki sert gölgeleri flaşla doldurmak istediğinde ise tersine bir sorunla karşılaşıyorsun: güneşli gökyüzünü karartmak için enstantaneyi hızlandırman gerekiyor, ama senkron hızının üstüne çıktığın anda karede kara bir şerit beliriyor. Güneşin altında flaş nasıl kullanılır? Sonraki ders, flaşı senkron hızının üstünde de kullanmayı sağlayan yüksek hızda senkronu ve bunun bedelini ele alıyor.