TTL ve manuel

Öğrenme hedefi

Flaşın gücünü makineye mi bırakacağına, yoksa kendin mi sabitleyeceğine sahneye bakarak karar verebileceksin. TTL'in bir ön flaşla konudan dönen ışığı objektiften ölçüp asıl patlamanın gücünü nasıl seçtiğini, bu ölçümün de pozometre gibi orta gri varsayımına dayandığı için koyu ve açık giysilerde, koyu ve açık tenlerde nasıl şaştığını açıklayacaksın. TTL'in kararını flaş pozlama telafisiyle düzeltecek; manuel flaşta gücü kesirlerle ayarlayıp her yarıya inişin bir stop olduğunu kullanacak, mesafe değişince gücü ters kare kanununa göre yeniden kuracaksın. Düşük güçte kısalan şarj süresini ve iki yöntemin hız ile tutarlılık arasındaki takasını, hareketli bir etkinlikle sabit bir portre kurulumu üzerinden karşılaştıracaksın.

Merak sorusu

Bir halk dansları topluluğu ilçenin kültür merkezinde yıl sonu gösterisine hazırlanıyor ve kuliste dansçıları çekmeni istemişler. Yarısı koyu lacivert, neredeyse siyah yelekler giymiş; öteki yarısı bembeyaz gömlekli. Flaşı tavana sektirip makinenin otomatik flaş ayarıyla çekmeye başlıyorsun. Lacivert yelekli bir dansçıyı yakından çektiğinde yüzü beklediğinden çok daha parlak, neredeyse soluk çıkıyor. Hemen ardından beyaz gömlekli arkadaşını aynı yerden çektiğinde bu kez yüz karanlık ve bulanık. Aradaki tek fark giysiler. Flaş aynı, mesafe aynı, tavan aynı.

Flaşın gücüne kim karar vermeli? Makine her karede kendince doğru bir karar veriyorsa, sonuçlar neden bu kadar farklı çıkıyor ve bu kararı elinden almanın bedeli ne?

Bağlam

Sektirme dersinde flaşın başını çevirdikçe ışığın yolu uzadı, yüzey değişti, ama sen hiç güç ayarına dokunmadın. Bunu mümkün kılan şey, flaşın her patlamada ne kadar ışık vereceğini hesaplayan otomatik bir sistemdi. Bu ders o sistemin nasıl çalıştığını, nerede yanıldığını ve gücü elle sabitlemenin ne zaman daha iyi olduğunu anlatıyor.

İki yöntem arasında seçim bir beceri göstergesi ya da bir üstünlük meselesi değildir. Deneyimli fotoğrafçılar ikisini de kullanır; hangisini seçtikleri, çektikleri şeyin ne kadar hareket ettiğine ve karelerin birbirine ne kadar benzemesi gerektiğine bağlıdır.

Basit açıklama

TTL gücü nasıl seçer?

TTL, İngilizcede objektifin içinden anlamına gelen kısaltmadır ve flaş gücünün, konudan dönen ışığın objektiften ölçülmesiyle otomatik olarak belirlendiği flaş ölçüm yöntemidir. Deklanşöre bastığında flaş iki kez patlar. Ön flaş, asıl pozlamadan hemen önce yakılan, gücü bilinen küçük bir ölçüm patlamasıdır; makine bu patlamanın konudan dönüp objektiften giren kısmını ölçer ve asıl patlamanın ne kadar güçlü olması gerektiğini hesaplar. İki patlama arasındaki süre o kadar kısadır ki çoğu insan tek bir ışık görür.

Bu yöntemin büyük gücü, mesafe ve yüzey değiştikçe kendini ayarlamasıdır. Konu yaklaşırsa ön flaştan daha çok ışık döner ve asıl patlama kısılır; flaşı yüksek bir tavana çevirirsen daha az ışık döner ve patlama güçlenir. Hareket eden bir etkinlikte, bir düğün salonunda ya da kalabalık bir kuliste her kare için hesap yapmana gerek kalmaz.

Ama TTL, makinenin pozometresiyle aynı temel varsayımı paylaşır: ölçtüğü alanın orta gri olduğunu kabul eder (Ders 9.1). Kareyi koyu bir yelek dolduruyorsa ön flaştan az ışık döner, makine konunun karanlık olduğunu sanıp gücü artırır ve yüz fazla pozlanır. Beyaz bir gömlek çok ışık yansıtır, makine gücü kısar ve yüz eksik pozlanır. Kulisteki iki dansçının farkı buradan gelir.

TTL'in kararı nasıl düzeltilir?

Flaş pozlama telafisi, TTL'in hesapladığı gücü istediğin kadar stop artırıp azaltmaya yarayan ayardır. Pozlama telafisinin (Ders 9.3) flaşa özgü karşılığıdır: makinenin kararını silmez, yalnızca onu belirli bir miktar kaydırır. Koyu giysili bir kişide yüz parlak çıkıyorsa flaş pozlama telafisini eksiye, beyaz giysili birinde yüz kararıyorsa artıya alırsın.

Bu düzeltme tenler için de geçerlidir. Kareyi dolduran koyu tenli bir yüzde TTL az ışık döndüğünü görür ve gücü artırır; ten gerçekte olduğundan açık, grimsi ve derinliğini yitirmiş görünebilir. Kareyi dolduran açık tenli bir yüz ise çok ışık yansıttığı için gücün kısılmasına ve tenin bulanık, grileşmiş çıkmasına yol açabilir. Aynı karede farklı tenler varsa TTL hepsinin ortalamasına göre karar verir ve kimseyi tam doğru göstermeyebilir. Çözüm, deneme karesinde her yüzü büyütmek ve telafiyi yüze göre ayarlamaktır; tenin açık ya da koyu olması değil, gerçek rengine sadık kalması hedeftir.

TTL'in bir sorunu daha vardır: her kare yeniden ölçüldüğü için, kadrajdaki küçük değişiklikler de sonucu değiştirir. Kişi biraz dönerse, arkadan beyaz bir duvar kadraja girerse, eline siyah bir çanta alırsa güç de değişir. Bir dizi kareyi yan yana koyduğunda parlaklıkların birbirini tutmadığını görürsün.

Manuel flaş ne zaman daha iyidir?

Manuel flaş, gücü makinenin değil senin belirlediğin ve her patlamada aynı kalan flaş kullanımıdır. Güç kesirlerle ayarlanır: tam güç, yarım, dörtte bir, sekizde bir ve böyle aşağı iner. Her yarıya iniş ışığı yarıya indirir, yani bir stopluk azalmadır. Tam güçten sekizde bire inmek üç stoptur.

Manuel flaşın gücü tutarlılıktır. Giysinin rengi, tenin tonu, arkadaki duvar hiçbir şeyi değiştirmez; flaş her karede aynı ışığı verir. Konu ile flaş arasındaki mesafe aynı kaldığı sürece her kare aynı parlaklıkta çıkar. Bu yüzden sabit bir portre kurulumu, ürün çekimi ya da birbirine benzemesi gereken bir dizi kare için genellikle manuel seçilir.

Bedeli ise mesafeye bağımlılıktır. Konu yaklaşıp uzaklaştıkça yüze düşen ışık da değişir (Ders 18.2): mesafe iki katına çıkarsa iki stop kaybedersin ve gücü dört katına çıkarman gerekir. Hareket eden bir etkinlikte her adımda gücü yeniden ayarlamak zordur. Manuel flaşta başlangıç noktasını bulmanın pratik yolu bir deneme karesi çekmek, yüzü büyütmek, histograma bakmak ve gücü birer stopla düzeltmektir. Birçok fotoğrafçı önce TTL ile bir deneme çekip bulduğu gücü not eder, sonra manuele geçip o değerden başlar.

Şarj süresi, flaşın bir patlamadan sonra yeniden patlamaya hazır olması için geçen süredir. Tam güçte bu süre uzar ve art arda hızlı çekimde bazı kareler flaşsız ya da eksik ışıkla çıkabilir. Düşük güçte flaş daha çabuk dolar. Manuel çalışırken ihtiyacın olandan fazla güç kullanmamak, hem şarj süresini kısaltır hem de pilleri daha uzun ömürlü kılar.

Görsel kanıt

Kulisteki ilk karelerini yan yana koyduğunda farkı açıkça görüyorsun: lacivert yelekli dansçıların yüzleri soluk ve parlak, beyaz gömleklilerin yüzleri karanlık. Koyu tenli bir dansçının yüzü, lacivert yeleğin de etkisiyle olduğundan çok daha açık ve grimsi çıkmış; açık tenli arkadaşı beyaz gömleğin yanında bulanık bir gri tona inmiş. Flaş pozlama telafisini lacivert yelekliler için eksiye, beyaz gömlekliler için artıya alıyorsun; yüzler kendi renklerine dönüyor. Ama kalabalık kuliste kim nereye dönerse sonuç yine biraz değişiyor.

Sonra topluluk seni her dansçının tek tek portresini çekmek için bir köşeye çağırıyor. Flaşı sabit bir yere koyuyor, dansçıların duracağı yeri yere bir bantla işaretliyorsun. Bir deneme karesiyle gücü dörtte bir olarak buluyor ve manuele geçiyorsun. Artık lacivert yelekli de beyaz gömlekli de aynı ışığı alıyor; yirmi portrenin hepsi aynı parlaklıkta, yan yana dizildiğinde bir bütün gibi duruyor. Bir dansçı işaretten bir adım geri çekildiğinde yüzün karardığını görüyor ve onu yeniden banta çağırıyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

TTL, bir ön flaşla konudan dönen ışığı objektiften ölçer ve asıl patlamanın gücünü kendi seçer; mesafe ve yüzey değiştikçe uyum sağladığı için hareketli etkinliklerde hızlıdır, ama orta gri varsayımı yüzünden koyu ve açık giysilerde, koyu ve açık tenlerde şaşar ve kareden kareye tutarsız sonuç verebilir. Flaş pozlama telafisi TTL'in kararını stop stop kaydırır; manuel flaş ise gücü kesirlerle sabitler, her yarıya iniş bir stoptur ve konu yerinde durdukça her kare aynı çıkar. Hız gereken yerde TTL, tutarlılık gereken yerde manuel seçilir; ikisinde de sonucu denetleyen şey deneme karesinde büyütülen yüzdür.

Mini ödev

TTL ve manuel olarak çalışabilen bir flaşla aşağıdaki denemeleri yap.

1. Aynı kişiyi önce koyu, sonra açık bir giysiyle, aynı mesafeden TTL ile çek; yüzlerin parlaklığını karşılaştır.
2. Koyu giysili karede flaş pozlama telafisini bir stop eksiye, açık giysili karede bir stop artıya alıp yeniden çek.
3. Manuele geç ve gücü tam güç, yarım, dörtte bir ve sekizde bir olarak dört kez çek; her karenin bir öncekinden ne kadar karardığını histogramda gör.
4. Manuel güçte kişiyi iki katı uzaklığa gönder, kareyi yinele, sonra gücü dört katına çıkararak eski parlaklığı yakala.

Kendini değerlendir

• TTL'in koyu ya da açık bir giysi karşısında hangi yöne şaştığını önceden söyleyebiliyor musun?
• Manuel güç kesirlerini stoplara çevirebiliyor musun?
• Farklı tenlerde deneme karesini büyütüp telafiyi yüze göre ayarladın mı?

Sözlük

Mini test

1. TTL, asıl patlamanın gücünü neye göre belirler?

• A) Objektifin odak uzaklığına
• B) Makinenin beyaz dengesine
• C) Hafıza kartının yazma hızına
• D) Ön flaşın konudan dönüp objektiften giren kısmının ölçümüne

2. Kareyi koyu lacivert bir yelek dolduruyorsa TTL ile çekilen yüz nasıl çıkar ve neden?

• A) Doğru pozlanır, çünkü TTL giysiyi ayırt eder
• B) Fazla pozlanır, çünkü az ışık dönünce makine gücü artırır
• C) Eksik pozlanır, çünkü koyu giysi ışığı yansıtır
• D) Renkleri kayar, çünkü yelek ışığı boyar

3. Manuel flaşta gücü tam güçten dörtte bire indirmek kaç stopluk azalmadır?

• A) 2 stop
• B) 4 stop
• C) 1 stop
• D) 3 stop

4. Topluluğun yirmi dansçısının birbirine benzeyen portrelerini sabit bir köşede çekeceksin. Hangi yol en tutarlı sonucu verir?

• A) TTL ile her kareyi ayrı ölçmek
• B) Flaşı kapatıp ISO'yu artırmak
• C) Manuel flaşta gücü bir deneme karesiyle bulup dansçıların duracağı yeri işaretlemek
• D) Her dansçıyı kulisin başka bir köşesinde, yerini değiştirerek çekmek

Cevaplar

1. D — TTL ön flaşın dönen ışığını objektiften ölçer ve asıl gücü buna göre hesaplar.
2. B — Orta gri varsayımıyla az ışık dönen kareyi karanlık sanar ve gücü artırır; yüz fazla pozlanır.
3. A — Tam güçten yarıma bir, yarımdan dörtte bire bir stop daha; toplam iki stoptur.
4. C — Manuel güç giysiye ve tene göre değişmez; mesafe sabitse her portre aynı çıkar.

Özet kartı

• TTL: ön flaşla ölçer, gücü kendi seçer; hızlıdır, mesafeye uyum sağlar.
• TTL orta gri varsayar: koyu giysi ve koyu tende gücü artırır, açıkta kısar.
• Flaş pozlama telafisi TTL'in kararını stop stop kaydırır.
• Manuel: güç sabittir, her yarıya iniş bir stoptur; mesafe değişirse gücü yeniden kur.
• Hareket varsa TTL, tutarlılık gerekiyorsa manuel; iki yolda da yüzü büyüterek denetle.

Sonraki derse köprü

Kulisin köşesindeki portrelerde yüzler kusursuzdu ama arkadaki sahne ışıkları, rengârenk perdeler neredeyse hiç görünmüyordu. Enstantaneyi yavaşlattığında yüz aynı kaldı ve arkadaki sahne aydınlandı; diyaframı değiştirdiğinde ise hem yüz hem arka plan birlikte değişti. Aynı karede, aynı anda iki farklı ışık kaydediliyor gibiydi. Bir fotoğrafta neden iki pozlama var? Sonraki ders flaşın ve ortam ışığının ayrı ayrı nasıl kontrol edildiğini, diyaframın ve enstantanenin bu ikisinden hangisini yönettiğini anlatıyor.