Lens düzeltmeleri

Öğrenme hedefi

Objektifin fotoğrafa bıraktığı köşe kararması, çizgi bükülmesi ve renkli kenar çizgileri gibi izleri düzenleme programında giderebilecek ve bu düzeltmelerin sınırlarını tanıyacaksın. Programın, makinenin kaydettiği objektif bilgisini okuyup tek bir kutucukla uyguladığı profil düzeltmesini açıklayacak, profil olmadığında elle nasıl düzelteceğini bilecek, yüksek kontrastlı kenarlardaki mor ve yeşil çizgileri saçak giderme aracıyla kaldıracak, geometrik düzeltmenin görüntünün kenarlarını neden kırptığını ve kenar kırpmasının bedelini hesaba katacak, köşe kararmasını bazen bilerek bırakmanın bir tercih olduğunu ayırt edecek ve geniş açının kenara yakın yüzleri esnetmesinin bir objektif hatası olmadığını, profil düzeltmesiyle giderilemediğini kavrayacaksın.

Merak sorusu

Yayla karesi keskin ve temiz; ama ekranda bütünüyle baktığında dört köşesi gölgelenmiş gibi, uzaktaki ufuk da iki yana doğru hafif bir kavis çiziyor. Kırmızı montlu bisikletliyi büyüttüğünde montun gökyüzüne değen kenarında ince, mor bir çizgi fark ediyorsun. Aynı gün geniş açıyla çektiğin dört kişilik grup fotoğrafında ise en kenardaki arkadaşının yüzü ötekilerden daha geniş ve basık görünüyor.

Her birini kaydırıcılarla ayrı ayrı kovalamak bütün bir akşamı alabilir. Objektif hataları tek tıkla düzelir mi? Hangileri bir kutucukla gider, hangileri bir düzeltmeyle bile gitmez? Bu derste düzenleme programındaki objektif düzeltmelerini konuşacağız.

Bağlam

Hiçbir objektif ışığı kusursuz biçimde toplamaz. Ders 12.7'de objektiflerin köşeleri karartan vinyetini, düz çizgileri büken fıçı ve yastık bozulmalarını ve renkleri kenarlarda birbirinden ayıran renk sapmasını tanımış, bu kusurları gidermek için hazırlanan objektif profilinden söz etmiştik. Objektif tasarımcıları bu kusurları küçültmek için ağırlık, boyut ve fiyattan ödün verir; ama hiçbir tasarım hepsini birden sıfırlamaz.

Düzenleme programları bu yükün bir kısmını üstlenir. Çoğu objektifin kusurları önceden ölçülmüş ve programa tanıtılmıştır; program hangi objektifle çekildiğini bildiği sürece bu kusurları hesaplayıp tersine çevirebilir. Bu ders, bu düzeltmeleri nasıl açacağını, ne zaman elle müdahale edeceğini ve düzeltmelerin bedelini, yani görüntünün kenarlarından ne kadarını kaybettiğini anlatıyor.

Basit açıklama

Profil düzeltmesi nasıl çalışır?

Profil düzeltmesi, programın bir objektifin önceden ölçülmüş vinyetini ve bozulmasını, o objektifin profilini kullanarak otomatik olarak tersine çevirmesidir. Program, Ders 15.5'te gördüğümüz EXIF bilgisinden hangi objektifin, hangi odak uzaklığında kullanıldığını okur ve uygun profili seçer. Genellikle tek bir kutucuğu işaretlemek yeter: köşeler aydınlanır, bükülen çizgiler düzelir. Birçok programda profilin ne kadar güçlü uygulanacağını ayarlayan kaydırıcılar da bulunur; örneğin köşe kararmasını tamamen değil, yarı yarıya gidermek.

Profil her zaman bulunmaz. Çok eski objektiflerde, adaptörle takılan objektiflerde ya da EXIF bilgisini aktarmayan objektiflerde program hangi objektifin kullanıldığını bilemez. Bu durumda elle düzeltme kaydırıcıları devreye girer: bozulma kaydırıcısıyla bükülen çizgileri düzeltmek, vinyet kaydırıcısıyla köşeleri aydınlatmak. Bunu yaparken karedeki düz bir çizgiye, bir ufka, bir binanın kenarına ya da bir kapı pervazına bakmak, doğru miktarı bulmayı kolaylaştırır.

Saçak giderme ne yapar?

Renk sapması iki biçimde görünür. Karenin kenarlarına doğru, yüksek kontrastlı sınırların bir yanında kırmızımsı, öteki yanında camgöbeği bir çizgi belirebilir; bu tür çoğu zaman profil ya da tek bir kutucukla kendiliğinden giderilir. Öteki tür ise özellikle geniş diyaframla çekilen karelerde, parlak bir gökyüzüne ya da bir pencereye karşı duran koyu kenarların çevresinde mor ya da yeşil bir hale biçiminde belirir ve karenin ortasında da görülebilir.

Saçak giderme, bu mor ve yeşil kenar çizgilerini seçip renklerini söndüren araçtır. Birçok programda bir damlalıkla çizginin rengini seçip kaldırmak mümkündür. Ama bu araç, seçilen renk aralığındaki her şeye dokunabilir: mor bir kazağı, bir çiçeğin rengini ya da dudakların ve tenin kenarındaki doğal tonları da soldurabilir. Saçağı giderdikten sonra karenin öteki bölümlerini, özellikle yüzleri büyütüp kontrol etmek gerekir.

Geometrik düzeltmenin bedeli nedir?

Geometrik düzeltme, bozulmayı ya da Ders 16.4'te gördüğümüz birleşen dikeyleri gidermek için görüntünün biçimini esneten düzeltmedir. Fıçı bozulmasını düzeltirken program görüntünün ortasını biraz içeri, köşelerini biraz dışarı çeker; birleşen dikeyleri düzeltirken görüntünün üstünü genişletir. Bu esnetmeden sonra karenin kenarlarında boş, gri ya da beyaz alanlar oluşur.

Kenar kırpması, geometrik düzeltmeden sonra bu boş alanları gidermek için görüntünün kenarlarından kesilen kısımdır. Programların çoğu bu kırpmayı kendiliğinden yapabilir; ama sonuç, çekimde karede duran bir şeyin, örneğin bir ağacın ucunun ya da bir insanın elinin, kenardan kesilmesi olabilir. Bu yüzden düzeltme yapacağını bildiğin karelerde çekim sırasında kenarlarda biraz boşluk bırakmak işe yarar. Köşe kararması ise her zaman giderilmesi gereken bir kusur değildir: bazı fotoğrafçılar onu bakışı merkeze toplamak için bilerek bırakır ya da ekler; bu bir hata değil, bir tercihtir.

Kenar esnemesi neden profille gitmez?

Kenar esnemesi, geniş açılı bir objektifle çekilen karede, kenara yakın duran yuvarlak nesnelerin ve yüzlerin yana doğru uzamış ve basık görünmesidir. Bu, objektifin bir kusuru değil, geniş bir açıyı düz bir düzleme yansıtmanın geometrik bir sonucudur; düz çizgileri düz tutan bir objektif, kenardaki hacimleri esnetir. Bu yüzden profil düzeltmesi bu etkiyi gidermez; bazen, bükülen çizgileri düzelttiği için biraz belirginleştirebilir bile.

Bu etki en çok grup fotoğraflarında hissedilir ve bir insanın yüzünü olduğundan farklı gösterir: kenardaki kişinin yüzü genişler, çenesi basıklaşır. Bu yerde duran her yüz, teni hangi renkte olsa da, aynı biçimde etkilenir; ama bu kişi, fotoğrafta kendini tanıyamayabilir. Çözüm çoğu zaman çekim sırasındadır: insanları karenin ortasına yakın toplamak, biraz geri çekilip daha dar bir açı kullanmak ya da en önemli kişiyi kenara koymamak. Düzenlemede sınırlı bir iyileştirme mümkün olsa da, en temiz sonuç doğru yerleşimden gelir.

Görsel kanıt

Yayla karesinde objektif düzeltmeleri panelini açıp profil düzeltmesini işaretliyorsun. Program EXIF'ten geniş açılı objektifini ve on altı milimetrelik odak uzaklığını buluyor; köşeler aydınlanıyor, ufuk çizgisi düzleşiyor. Kenarlarda beliren boş alanları program kendiliğinden kırpıyor; neyse ki çekerken sağ kenarda boşluk bırakmışsın, yolun kenarındaki taş kesilmiyor. Köşe kararmasının yarısını geri getiriyorsun; bakış yeniden bisikletliye toplanıyor. Montun kenarındaki mor çizgiyi saçak giderme damlalığıyla seçip kaldırıyorsun.

Sonra karşı ışıkta, gökyüzüne karşı çektiğin koyu tenli arkadaşının portresine geçiyorsun. Kıvırcık saçının gökyüzüne değen kenarında mor bir hale var. Saçak gidermeyi uyguladığında hale kayboluyor, ama büyüttüğünde dudaklarının kenarındaki doğal koyu erik tonu da biraz solmuş. Aracın renk aralığını daraltınca dudaklar kendi rengine dönüyor, saçtaki hale ise gitmiş kalıyor. Grup fotoğrafında en kenardaki açık tenli, çilli arkadaşının yüzü hâlâ geniş ve basık; profil düzeltmesi bunu değiştirmiyor. Bir sonraki grup fotoğrafında dört kişiyi ortaya toplayacağını ve bir adım geri çekileceğini not ediyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Profil düzeltmesi, programın EXIF'ten okuduğu objektifin önceden ölçülmüş vinyetini ve bozulmasını tek bir kutucukla tersine çevirir; profil yoksa düz bir çizgiye bakarak elle düzeltilir, saçak giderme ise yüksek kontrastlı kenarlardaki mor ve yeşil çizgileri kaldırırken aynı renk aralığındaki giysileri, dudakları ve ten kenarlarını da soldurabilir. Geometrik düzeltme görüntüyü esnettiği için kenar kırpması gerektirir; bu yüzden çekimde kenarlarda boşluk bırakmak işe yarar, köşe kararmasını bilerek bırakmak ise bir tercihtir. Geniş açının kenardaki yüzleri esnetmesi bir kusur değil geometrik bir sonuçtur ve profil düzeltmesiyle gitmez; her tenden insanı kendi yüzüyle göstermek için çözüm, çekimde doğru yerleşimdir.

Mini ödev

Bu ödevde objektif düzeltmelerini kendi karelerinde deneyecek ve sınırlarını göreceksin.

1. Geniş açıyla çekilmiş, içinde düz bir çizgi ya da ufuk olan bir kare seç ve profil düzeltmesini aç; köşelerin ve çizgilerin nasıl değiştiğine bak.
2. Profil düzeltmesinden sonra program kenarları kırptıysa, neyin kesildiğini not et; bir sonraki çekimde kenarlarda boşluk bırak.
3. Parlak bir gökyüzüne karşı koyu kenarlı bir konu içeren bir karede saçak gidermeyi uygula; sonra yüzleri ve renkli giysileri büyütüp kontrol et.
4. Geniş açıyla bir grup fotoğrafı çek: önce birini en kenara, sonra herkesi ortaya toplayarak; kenardaki yüzün esnemesini karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Profil düzeltmesi köşeleri ve çizgileri düzeltirken karenin kenarlarından ne kadarını aldı?
• Saçak giderme, yüzlerdeki ya da giysilerdeki doğal renklerden birini de soldurdu mu?
• Grup fotoğrafında herkes, kenardaki kişi dahil, kendi yüzünün oranlarıyla görünüyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Profil düzeltmesi hangi bilgiye dayanarak çalışır?

• A) Fotoğrafın dosya adına
• B) EXIF'teki objektif bilgisine ve o objektifin önceden ölçülmüş profiline
• C) Fotoğrafın renklerine
• D) Kartın hızına

2. Geometrik düzeltmeden sonra kenarlarda boş alanlar oluşmasının nedeni nedir?

• A) Görüntünün biçiminin esnetilmesi
• B) Kartın dolu olması
• C) Beyaz dengesinin kayması
• D) Dosyanın bozulması

3. Saçak giderme aracını uyguladıktan sonra neden yüzleri büyütüp kontrol etmek gerekir?

• A) Araç yüzleri bulanıklaştırır
• B) Araç yüzleri parlaklaştırır
• C) Araç seçilen renk aralığındaki dudakları ve ten kenarlarını da soldurabilir
• D) Araç yüzleri kırpar

4. Geniş açıyla çekilmiş bir grup fotoğrafında en kenardaki kişinin yüzü geniş ve basık görünüyor. En etkili çözüm hangisidir?

• A) Profil düzeltmesini açmak
• B) Saçak gidermeyi artırmak
• C) Vinyeti artırmak
• D) Çekimde insanları ortaya toplamak ya da biraz geri çekilip daha dar bir açı kullanmak

Cevaplar

1. B — Program objektifi EXIF'ten tanır ve ölçülmüş profili uygular.
2. A — Esnetilen görüntünün köşelerinde boşluklar kalır ve kırpma gerekir.
3. C — Saçak giderme renk aralığına göre çalışır; aynı aralıktaki doğal tonlar da etkilenebilir.
4. D — Kenar esnemesi geometriktir; profil düzeltmez, çözüm yerleşimdedir.

Özet kartı

• Profil düzeltmesi: EXIF'ten objektif, tek kutucukla vinyet ve bozulma.
• Profil yoksa düz bir çizgiye bakarak elle düzelt.
• Saçak giderme mor ve yeşil çizgileri kaldırır; yüzleri ve giysileri kontrol et.
• Geometrik düzeltme kenar kırpması ister; çekimde boşluk bırak. Vinyeti bırakmak bir tercih olabilir.
• Kenar esnemesi profille gitmez; insanları ortaya topla.

Sonraki derse köprü

Yirmi karelik seçkinin ilk birkaçını tek tek düzenledin; her biri yarım saat sürdü. Oysa hepsi aynı gün, aynı ışıkta ve aynı objektifle çekildi; birinde yaptığın beyaz dengesi, profil düzeltmesi ve renk ayarları ötekilere de büyük ölçüde uyacak. Bir karedeki düzenlemeyi kaydedip ötekilere tek seferde uygulamanın bir yolu var mı? Kendi hazır ayarımı nasıl yaparım? Sonraki ders hazır ayarları, düzenlemeleri eşitlemeyi ve toplu düzenlemeyi konuşuyor.