Netleştirme ve gürültü

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafı düzenlerken netleştirme ile kumlanma azaltma arasındaki dengeyi kurabileceksin. Netleştirmenin kenarlardaki küçük ton farklarını büyüterek var olan ayrıntıyı belirginleştirdiğini, ama odak kaçmış ya da hareketten bulanıklaşmış bir kareyi kurtaramadığını açıklayacak, netleştirme miktarını ve netleştirme yarıçapını ayarlayacak, netleştirme maskesiyle netleştirmeyi yalnızca kenarlara uygulayacak, kumlanma azaltmayı abartınca ortaya çıkan balmumu etkisini tanıyacak ve bütün bu kararları ekranı dolduran küçük görüntüde değil, gerçek boyut görünümünde verecek; netleştirmenin ve kumlanma azaltmanın farklı tenlerdeki yüzlerde nasıl davrandığını da kontrol edeceksin.

Merak sorusu

Yayla karesinin renkleri yerine oturdu; ama ekranda büyüttüğünde kırmızı montlu bisikletlinin yüzü biraz yumuşak, koyulaştırdığın gökyüzünde de ince, karıncalanan bir kumlanma var. Netleştirme kaydırıcısını artırıyorsun: yüz keskinleşiyor, ama gökyüzündeki kumlanma da sertleşip belirginleşiyor. Kumlanma azaltmayı artırınca gökyüzü pürüzsüzleşiyor, ama bu kez bisikletlinin yüzü balmumundan yapılmış gibi düzleşiyor. Akşam mola yerinde fener ışığında, yüksek ISO ile çektiğin koyu tenli arkadaşının portresinde durum daha da zor: gölgelerde renkli lekeler var.

Keskinlik ve kumlanma dengesi nasıl kurulur? İki kaydırıcı neden birbirini çeker ve bulanık bir kareyi netleştirmeyle kurtarmak mümkün mü? Bu derste netleştirmeyi ve kumlanma azaltmayı konuşacağız.

Bağlam

Bir kalemle çizilmiş bir resmi düşün. Çizginin kenarlarını biraz daha koyu, hemen yanını biraz daha açık yaparsan, çizgi daha belirgin görünür; ama çizgi zaten yoksa, kenarını koyulaştıracak bir şey de yoktur. Netleştirme de böyle çalışır: yeni ayrıntı yaratmaz, var olanın kenarlarını vurgular. Kumlanma azaltma ise tersine, yan yana pikseller arasındaki küçük rastgele farkları yumuşatır; ama bu farkların bir kısmı gerçek ayrıntıdır.

Kumlanmanın ne olduğunu, yüksek ISO'da neden arttığını ve parlaklık ile renk kumlanmasının farkını önceki derslerde görmüştük; bazı programlar kumlanmaya gürültü de der. Bu ders, düzenleme programında bu iki aracı birlikte nasıl kullanacağını ve birini artırırken ötekinin yarattığı sorunu nasıl sınırlayacağını anlatıyor. İkisi de küçük ölçekte çalıştığı için, bu dersin en önemli alışkanlığı fotoğrafı yakından, gerçek boyutunda incelemektir.

Basit açıklama

Netleştirme ne yapar, ne yapamaz?

Netleştirme, görüntüdeki kenarlarda açık tarafı biraz daha açık, koyu tarafı biraz daha koyu yaparak ayrıntıyı belirginleştiren düzenleme işlemidir. RAW dosyaları, makinenin içinde netleştirilmediği için ilk açıldığında biraz yumuşak görünür; programların çoğu bu yüzden küçük bir netleştirmeyi varsayılan olarak uygular. Miktar kaydırıcısı bu vurgunun ne kadar güçlü olacağını belirler; fazla artırılırsa kenarlarda Ders 7.5'te gördüğümüz parlak haleler belirir.

Netleştirme yarıçapı, vurgunun kenardan ne kadar uzağa yayılacağını belirleyen ayardır. Küçük bir yarıçap saç telleri, kirpikler ve kumaş dokusu gibi ince ayrıntıyı vurgular; büyük bir yarıçap daha kalın kenarları güçlendirir ama ince ayrıntıda kaba bir görünüme ve halelere yol açabilir. Netleştirmenin yapamadığı şey ise kaybolmuş ayrıntıyı geri getirmektir: odağın kaçtığı ya da hareketin bulanıklaştırdığı bir yüzde kenar yoktur; netleştirme yalnızca bulanıklığın kenarlarını sertleştirir ve kareyi daha kötü gösterir. Bu yüzden ret turunda bulanık kareleri elemek, onları netleştirmeye çalışmaktan daha doğrudur.

Netleştirme nasıl sınırlanır?

Netleştirme yalnızca ayrıntıya değil, kumlanmaya da dokunur; kumlanmanın küçük tanecikleri de birer küçük kenar sayılır. Netleştirme maskesi, netleştirmeyi yalnızca belirgin kenarlara uygulayıp gökyüzü, duvar ya da ten gibi düz ve pürüzsüz alanları dışarıda bırakan ayardır. Birçok programda maskeyi ayarlarken bir tuşa basılı tutunca görüntü siyah beyaz bir haritaya döner: beyaz alanlar netleştirilecek kenarları, siyah alanlar dokunulmayacak düz bölgeleri gösterir.

Maske, özellikle portrelerde önemlidir. Ten, düz ve ince dokulu bir yüzeydir; maskesiz bir netleştirme gözenekleri, küçük çizgileri ve kusurları sertleştirir ve yüzü yorgun ve kaba gösterebilir. Maskeyi artırıp teni netleştirmenin dışında bırakmak, gözleri, kirpikleri, kaşları ve saçın kenarlarını keskin tutarken teni doğal bırakır. Bu, koyu bir tende yüzeyin pürüzlü ve küllü görünmesini, açık bir tende de yanaklardaki gözeneklerin ve kızarıklıkların abartılmasını önler.

Kumlanma azaltma nerede durur?

Kumlanma azaltma, yan yana pikseller arasındaki rastgele farkları yumuşatarak taneciklenmeyi azaltır. Renk kumlanmasını azaltmak, yani gölgelerdeki kırmızı, yeşil ve mavi lekeleri gidermek, genellikle görüntüye pek zarar vermez ve birçok programda küçük bir değerle varsayılan olarak açıktır. Parlaklık kumlanmasını azaltmak ise daha dikkat ister, çünkü taneciklerle birlikte gerçek ince ayrıntıyı da siler.

Balmumu etkisi, kumlanma azaltma abartıldığında yüzlerin ve dokuların ayrıntısını kaybedip balmumu ya da plastik gibi düz ve parlak görünmesidir. Bu etki her tende farklı biçimde belirir: koyu bir tenin gölge tarafında ayrıntının silinip lekeli, düz bir kahveye dönüşmesi, açık bir tenin ise çillerini, ince tüylerini ve dokusunu kaybedip bir oyuncak bebeğin yüzü gibi pürüzsüzleşmesi. Biraz tanecik bırakmak, çoğu zaman dokusuz bir yüzden daha doğal görünür; gerekirse kumlanma azaltmayı yalnızca gökyüzü gibi düz bir alana yerel olarak uygulamak, yüzü korur.

Karar hangi büyüklükte verilir?

Gerçek boyut görünümü, fotoğrafı ekranda her görüntü pikselinin bir ekran pikseline karşılık geldiği yüzde yüz büyüklükte göstermektir. Ekranı dolduracak biçimde küçültülmüş bir fotoğrafta hem kumlanma hem de netleştirmenin yarattığı haleler gizlenir; bu yüzden bu iki aracın bütün kararları gerçek boyutta verilmelidir. Yüzü, bir kenarı ve düz bir alanı, örneğin gökyüzünü aynı anda görebileceğin bir bölgeyi seçip orada çalışmak işe yarar.

Birçok fotoğrafçının izlediği sıra şudur: önce kumlanma azaltmayla taneciği kabul edilebilir bir düzeye indirmek, sonra netleştirmeyi maskeyle yalnızca kenarlara uygulamak. Böylece netleştirme, zaten yumuşatılmış kumlanmayı yeniden sertleştirmez. Bir fotoğrafı internette paylaşmak ya da basmak için ayrıca yapılan çıktı netleştirmesi ise farklı bir adımdır ve dışa aktarma sırasında, fotoğrafın son boyutuna göre uygulanır.

Görsel kanıt

Yayla karesini gerçek boyut görünümünde açıyorsun; bisikletlinin yüzünü, montun kenarını ve gökyüzünün bir parçasını aynı anda görebileceğin bir yer seçiyorsun. Önce parlaklık kumlanmasını küçük bir değerle azaltıyorsun; gökyüzündeki karıncalanma yumuşuyor, montun dokusu duruyor. Sonra netleştirme miktarını artırıp yarıçapı küçük tutuyorsun; tuşa basılı tutup maskeyi açıyor, açık tenli bisikletlinin yanakları ve gökyüzü siyaha dönene kadar maskeyi artırıyorsun. Gözleri, kaşları ve montun fermuarı keskinleşiyor; yanaklarının dokusu ve çilleri doğal kalıyor.

Sonra fener ışığındaki portreye geçiyorsun. Koyu tenli arkadaşının gölge tarafında kırmızı ve yeşil lekeler var; renk kumlanması azaltmayı biraz artırınca lekeler kayboluyor. Parlaklık kumlanmasını yüksek bir değere çıkardığında yüzü balmumu gibi düzleşiyor, kirpiklerinin ve sakalının ayrıntısı siliniyor; değeri yarıya indirince ince bir tanecik geri geliyor ama yüzün dokusu da. Netleştirmeyi maskeyle yalnızca gözlere ve saç kenarlarına uyguluyorsun. Kare tamamen temiz değil; ama fener ışığının sıcak, tanecikli havası ve arkadaşının teninin derin kahvesi yerinde.

Sık yapılan hata

Özet

Netleştirme kenarlardaki ton farklarını büyüterek var olan ayrıntıyı belirginleştirir, ama odak kaçmış ya da hareketten bulanıklaşmış bir kareyi kurtaramaz; miktar vurgunun gücünü, netleştirme yarıçapı yayılımını belirler, netleştirme maskesi ise onu kenarlarla sınırlayıp ten ve gökyüzü gibi düz alanları dışarıda bırakır. Kumlanma azaltma taneciği yumuşatırken ince ayrıntıyı da siler ve abartıldığında yüzleri balmumu gibi düzleştirir; renk kumlanmasını azaltmak genellikle güvenli, parlaklık kumlanmasını azaltmak dikkat isteyen bir adımdır. Önce kumlanma azaltmak, sonra maskeli netleştirmek ve bütün kararları gerçek boyut görünümünde vermek, her tende yüzün dokusunu koruyarak dengeyi kurar.

Mini ödev

Bu ödevde iki farklı kareyi gerçek boyutta netleştirip kumlanmasını azaltacaksın.

1. İyi ışıkta çekilmiş bir kareyi ve yüksek ISO ile çekilmiş bir kareyi seç; ikisini de gerçek boyut görünümünde aç.
2. Yüksek ISO karesinde önce renk kumlanmasını, sonra parlaklık kumlanmasını küçük adımlarla azalt; yüzde balmumu etkisi başladığı noktada dur ve biraz geri al.
3. İki karede de netleştirme miktarını ve yarıçapını ayarla, sonra maskeyi açıp düz alanlar siyaha dönene kadar artır.
4. Bir portrede maskesiz ve maskeli netleştirmeyi yan yana karşılaştır; tenin dokusuna ve gözlerin keskinliğine bak.

Kendini değerlendir

• Kumlanma azaltmayı nerede durdurman gerektiğini gerçek boyutta görebildin mi?
• Maske, gözleri keskin tutarken teni netleştirmenin dışında bırakabildi mi?
• Yüksek ISO portresinde kişinin teni, lekelenmeden ve plastikleşmeden kendi dokusuyla mı duruyor?

Sözlük

Mini test

1. Netleştirme ne yapar?

• A) Odak kaçmış bir kareye kaybolmuş ayrıntıyı geri getirir
• B) Kenarlardaki ton farklarını büyüterek var olan ayrıntıyı belirginleştirir
• C) Renkleri doygunlaştırır
• D) Kumlanmayı azaltır

2. Netleştirme maskesi ne işe yarar?

• A) Netleştirmeyi kenarlarla sınırlayıp ten ve gökyüzü gibi düz alanları dışarıda bırakır
• B) Bütün görüntüyü eşit netleştirir
• C) Görüntüyü siyah beyaza çevirir
• D) Kumlanmayı artırır

3. Netleştirme ve kumlanma azaltma kararları neden gerçek boyut görünümünde verilmelidir?

• A) Program yalnızca o büyüklükte çalışır
• B) Kaydırıcılar daha hassas çalışır
• C) Renkler daha doğru görünür
• D) Haleler ve balmumu etkisi küçültülmüş görüntüde gizlenir

4. Yüksek ISO ile çekilmiş bir portrede kumlanma azaltmayı sonuna kadar artırınca koyu tenli kişinin yüzü düz ve lekeli bir kahveye döndü. Ne yapmalısın?

• A) Netleştirmeyi en yükseğe almak
• B) Kumlanma azaltmayı geri çekip biraz tanecik bırakmak, gerekirse yalnızca düz alanlara yerel uygulamak
• C) Doygunluğu artırmak
• D) Kareyi silmek zorundasın

Cevaplar

1. B — Netleştirme yeni ayrıntı yaratmaz; var olanın kenarlarını vurgular.
2. A — Maske netleştirmenin kumlanmayı ve teni sertleştirmesini önler.
3. D — Küçük ölçekli etkiler ancak yüzde yüz büyüklükte görünür.
4. B — Biraz tanecik dokusuz bir yüzden daha doğaldır; yerel uygulama yüzü korur.

Özet kartı

• Netleştirme var olan ayrıntıyı vurgular; bulanığı kurtarmaz.
• Miktar gücü, yarıçap yayılımı belirler; fazlası hale yapar.
• Maske netleştirmeyi kenarlara sınırlar; ten ve gökyüzü dışarıda.
• Kumlanma azaltma ayrıntıyı da siler; fazlası balmumu etkisi.
• Önce kumlanma azalt, sonra maskeli netleştir; kararları gerçek boyutta ver.

Sonraki derse köprü

Yayla karesi artık keskin ve temiz; ama geniş açıyla çektiğin bu karenin köşeleri ortasından biraz daha karanlık, ufuk çizgisi de karenin kenarlarına doğru hafifçe bükülmüş görünüyor. Montun kenarlarında ince, mor bir çizgi de var. Bunları tek tek elle düzeltmek saatler sürer. Objektif hataları tek tıkla düzelir mi? Sonraki ders objektif düzeltmelerini ve objektif profilinin köşe kararmasını ve bozulmayı nasıl giderdiğini konuşuyor.