Seçme (culling)

Öğrenme hedefi

Yüzlerce kare arasından paylaşmaya ya da düzenlemeye değer birkaçını hızlı ve kararlı biçimde ayırabileceksin. Seçmenin neden düzenlemeden önce geldiğini açıklayacak, ilk turda teknik olarak kullanılamayan kareleri ret bayrağıyla eleyecek, yıldız turunda kalanları yıldız derecesiyle anlatım ve duygu açısından sıralayacak, birbirine çok benzeyen kareleri karşılaştırma görünümünde yan yana koyup en iyisini seçecek, çekim anında yaşadığın duygunun kararını bulandırmasına karşı bir gece beklemeyi ve taze gözle bakmayı deneyecek ve birkaç güçlü kareden oluşan tutarlı bir seçki kuracaksın. Bir yüzü okunmayan kareyi «nasılsa düzeltirim» diye tutmanın sınırını ve bir insanı küçük düşüren kareleri paylaşmamanın saygısını da öğreneceksin.

Merak sorusu

Bisiklet turunun üç yüz on iki karesi katalogda duruyor ve kasabanın kütüphanesi, gelecek ayki küçük sergi için senden yirmi kare istiyor. Kareleri tek tek açıp her birinde uzun uzun duruyorsun: bu da güzel, bu da, şunu da tutayım. Bir saat sonra hâlâ ellinci karedesin ve «belki» diye ayırdıkların iki yüzü geçmiş. Her karenin arkasında bir hatıra var: yokuşta nefes nefese kalan arkadaşın, mola verilen çeşme, sisin içinden çıkan yol.

500 fotoğraftan 20'sini nasıl seçeriz? Her kareye bağlandığında, elemek neden bu kadar güç geliyor; bu işi saatlerce değil dakikalar içinde yapmanın yolu var mı? Bu derste seçmeyi, yani iyi kareleri ötekilerden hızlı ve kararlı biçimde ayırmayı konuşacağız.

Bağlam

Bir kitabın editörünü düşün. Yazar ona beş yüz sayfa getirir; editörün işi, kitabın güçlü olması için hangi sayfaların kalacağına, hangilerinin çıkacağına karar vermektir. Yazar her sayfayı sever, çünkü her birini yazarken bir şey yaşamıştır; editör ise okura ne ulaşacağına bakar. Fotoğrafta bu iki rolü çoğu zaman aynı kişi üstlenir ve zorluk da buradan gelir: çeken göz ile seçen göz aynı gözdür.

Seçme, düzenlemenin ilk ve belki de en etkili adımıdır. Kötü bir kareyi saatlerce düzenlemek onu iyi yapmaz; ama iyi bir kareyi zayıf karelerin arasından çıkarıp öne koymak, izleyicinin gördüğü şeyi bütünüyle değiştirir. Düzenleme programları bu iş için bayraklar, yıldızlar ve karşılaştırma araçları sunar. Bu ders, bu araçlarla birkaç turda hızla elemenin yolunu anlatıyor.

Basit açıklama

İlk tur neyi eler?

Seçme, bir çekimin bütün karelerini gözden geçirip kullanılacak olanları kullanılmayacaklardan ayırma işidir. İlk tur hızlı ve tekniktir: her kareye bir iki saniye bakıp yalnızca kesin olarak kullanılamayacakları elersin. Bulanık kareler, konunun gözlerinin kapalı olduğu anlar, parlak alanların patladığı ya da yüzün karanlıkta kaybolduğu kareler, yanlışlıkla çekilmiş zemin fotoğrafları ve kafanın kesildiği kadrajlar bu turda gider. Karar vermekte zorlandığın kareleri bu turda eleme; onları bir sonraki tura bırak.

Ret bayrağı, bir kareyi kullanılmayacak olarak işaretleyen etikettir. Düzenleme programlarının çoğu bir kareyi seçildi ya da reddedildi olarak işaretlemeyi tek bir tuşa bağlar; parmakların bu tuşlarda dururken kareler arasında ok tuşlarıyla ilerlemek, bu turu dakikalar içinde bitirir. Ret bayrağı dosyayı silmez; yalnızca işaretler. Ders 17.2'de gördüğümüz gibi silme kararını ayrıca ve bilerek verirsin; birçok fotoğrafçı reddedilenleri de bir süre saklar.

İlk turun bir tuzağı var ve en çok yüzlerde görülür: «nasılsa düzeltirim» diyerek teknik olarak kurtarılamayacak bir kareyi tutmak. Ders 15.1'deki doğrusal kayıt hesabını hatırla: koyu bir yüz gereğinden çok karanlıkta bırakılmışsa ya da açık bir yüzün alnı patlamışsa, düzenleme o ayrıntıyı geri getiremeyebilir. Bir portreyi tutmadan önce yüzü büyütüp gözlerin, derinin ve saçın ayrıntı taşıyıp taşımadığına bakmak, sonradan saatlerce uğraşıp yine vazgeçmekten çok daha kısa sürer.

Yıldız turu neyi sıralar?

Yıldız derecesi, bir kareye bir ile beş arasında verilen ve onun ne kadar güçlü olduğunu gösteren işarettir. Yıldız turunda, ilk turdan sağ çıkan kareleri anlatım ve duygu açısından değerlendirirsin: bu kare bir şey söylüyor mu, bir anı, bir ifadeyi, bir ışığı taşıyor mu? Yıldızları bir sistemle vermek işi kolaylaştırır: örneğin üç yıldız kullanılabilir, dört yıldız güçlü, beş yıldız seçkinin adayı. Sonra programın süzgeciyle yalnızca üç ve üstü yıldızlıları görmek, kalan kareleri bir bakışta önüne getirir.

Birbirine çok benzeyen kareler seçmenin en zaman alan kısmıdır: art arda çekilmiş on kareden hangisinin en iyisi olduğu. Karşılaştırma görünümü, iki ya da daha fazla kareyi ekranda yan yana ve aynı büyüklükte gösteren görünümdür. İki kareyi yan yana koyup zayıf olanı elemek, sonra kazananı bir sonrakiyle karşılaştırmak, bir dizinin en iyi karesini birkaç turda bulur. Netliğe, gözlere, ifadeye ve kadrajın kenarlarına bakmak bu karşılaştırmayı hızlandırır.

Duygu ve seçki nasıl yönetilir?

Çekim anında yaşadığın duygu, bir karenin gerçekte taşıdığından daha güçlü görünmesine yol açabilir: yokuşu tırmanırken hissettiğin yorgunluk ve sevinç, o anın bulanık ve düz karesini sana değerli gösterir. Bu yüzden birçok fotoğrafçı seçmeyi çekimden hemen sonra değil, bir gece ya da birkaç gün sonra yapar; taze bir gözle bakmak, anının değil fotoğrafın konuşmasına izin verir. Seçkiyi o çekimde bulunmamış birine göstermek de işe yarar; o kişi yalnızca fotoğrafa bakar.

Seçki, bir amaç için bir araya getirilmiş, birbiriyle uyumlu karelerden oluşan küçük bir gruptur. Yirmi karelik bir sergi seçkisi, yirmi ayrı en iyi kare değil, birlikte bir şey anlatan yirmi karedir: yakınlar ve uzaklar, sakin anlar ve hareketli anlar, ışığın ve rengin tutarlılığı. Seçki kurarken bir insanın kendini küçük düşmüş hissedeceği kareleri, gözleri yarı kapalı, ağzı açık ya da yorgunluktan çökmüş hâlde yakalandığı anları dışarıda bırakmak da bir saygıdır; kuşkudaysan ona sormak en doğru yoldur.

Görsel kanıt

Seçmeyi ertesi sabaha bırakıyorsun. Kahveni alıp ilk tura başlıyorsun: bir parmak ret tuşunda, bir parmak ok tuşunda, her kareye bir iki saniye. Bulanık kareler, gözü kapalı arkadaşlar, lens kapağının kenarı giren kareler ve yokuşta gölgede kalmış, yüzü karanlık bir boşluğa dönmüş bir kare ret alıyor. Koyu tenli arkadaşının çeşme başındaki portresinde bir an duraksıyor, yüzü büyütüyorsun: gözleri ve alnındaki su damlaları ayrıntılı; kare turu geçiyor. Yirmi dakikada üç yüz on iki kare yüz kırka iniyor.

Yıldız turunda kalan karelere puan veriyorsun ve üç yıldızın üstünde kırk beş kare kalıyor. Sisin içinden çıkan yolun art arda çekilmiş dokuz karesini karşılaştırma görünümünde ikişer ikişer eliyorsun; kazanan, önde bir bisikletlinin tam sisin sınırında olduğu kare. Sonra kırk beş kareyi bir akşam önce hiç görmemiş kız kardeşine gösteriyorsun; iki karede duraksıyor, sekizini ise hızla geçiyor. Son elemede, yokuşta nefes nefese kalmış, açık tenli arkadaşının yüzü kıpkırmızı ve gözleri yarı kapalı olduğu kareyi ona soruyorsun; gülüp «koyma» diyor. Yirmi karelik seçki, yakın ve uzak, sakin ve hareketli karelerin birbirine yaslandığı bir yolculuğa dönüşüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Seçme, düzenlemeden önce gelen ve izleyicinin göreceği şeyi en çok değiştiren adımdır; ilk turda teknik olarak kullanılamayan kareler ret bayrağıyla hızla elenir, yıldız turunda kalanlar yıldız derecesiyle anlatım ve duygu açısından sıralanır, benzer kareler karşılaştırma görünümünde yan yana konup en iyisi bulunur. Yüzü okunmayan kareyi «nasılsa düzeltirim» diye tutmak yerine yüzü büyütüp ayrıntıyı kontrol etmek ve anının etkisinden kurtulmak için bir gece bekleyip taze gözle bakmak kararı netleştirir. Bir seçki birbirine yaslanan karelerden kurulur; bir insanı küçük düşüren kareleri dışarıda bırakmak ya da ona sormak, her tenden insan için seçkinin saygısıdır.

Mini ödev

Bu ödevde bir çekimi iki turda eleyip küçük bir seçki kuracaksın.

1. En az yüz karelik bir çekimi seç ve seçmeyi bir gece sonraya bırak.
2. İlk turda her kareye birkaç saniye bakarak yalnızca teknik olarak kullanılamayanları ret bayrağıyla işaretle; portrelerde yüzü büyütüp ayrıntıyı kontrol et.
3. Yıldız turunda kalanlara yıldız ver ve art arda çekilmiş benzer kareleri karşılaştırma görünümünde ikişer ikişer ele.
4. On karelik bir seçki kur; onu çekimde bulunmamış birine göster ve içinde bir insanın kendini küçük düşmüş hissedebileceği bir kare varsa ona sor.

Kendini değerlendir

• İlk tur, kararsız kalmadan hızla ilerledi mi?
• Benzer kareler arasında en iyisini seçerken neye baktın: netliğe mi, gözlere mi, ifadeye mi?
• Seçkindeki portrelerde, her tende yüzler ayrıntı taşıyor ve kişiler kendilerini iyi hissedecekleri biçimde mi görünüyor?

Sözlük

Mini test

1. İlk seçme turunda hangi kareler elenir?

• A) Duygusal olarak zayıf gelenler
• B) Teknik olarak kullanılamayanlar: bulanık, gözü kapalı, patlamış ya da yüzü kaybolmuş kareler
• C) Renkli olanlar
• D) En eski kareler

2. Ret bayrağı bir kareye ne yapar?

• A) Kareyi diskten siler
• B) Kareyi küçültür
• C) Kareyi kullanılmayacak olarak işaretler, dosyayı silmez
• D) Kareyi başka bir kataloğa taşır

3. Art arda çekilmiş dokuz benzer kare arasından en iyisini bulmanın hızlı yolu hangisidir?

• A) Karşılaştırma görünümünde ikişer ikişer yan yana koyup zayıfı elemek
• B) Hepsini tutmak
• C) İlk kareyi seçmek
• D) Hepsini silmek

4. Gölgede kalmış koyu tenli bir arkadaşının portresini «nasılsa düzeltirim» diye tutmak üzeresin. Önce ne yapmalısın?

• A) Hemen beş yıldız vermek
• B) Karenin adını değiştirmek
• C) Hazır bir ayarı uygulamak
• D) Yüzü büyütüp gözlerin ve derinin ayrıntı taşıyıp taşımadığını kontrol etmek

Cevaplar

1. B — İlk tur hızlı ve tekniktir; kararsız kalınan kareler sonraki tura bırakılır.
2. C — Bayrak yalnızca işaretler; silme ayrı ve bilinçli bir karardır.
3. A — Yan yana karşılaştırma, bir dizinin en iyisini birkaç turda bulur.
4. D — Karanlıkta kaybolmuş ayrıntı her zaman kurtarılamaz; önce büyütüp bakmak gerekir.

Özet kartı

• Önce seç, sonra düzenle.
• İlk tur: hızlı, teknik; ret bayrağı silmez.
• Yıldız turu: yıldızlar; benzerler karşılaştırma görünümünde.
• Bir gece bekle; seçkiyi o anda bulunmamış birine göster.
• Yüzü büyüt, «nasılsa düzeltirim» deme; kimseyi küçük düşüren kareyi koyma.

Sonraki derse köprü

Yirmi kare seçildi; şimdi sıra her birini düzenlemeye geldi. Düzenleme programının temel panelini açtığında karşına bir düzine kaydırıcı çıkıyor: sıcaklık, ton, pozlama, kontrast, açık tonlar, gölgeler, beyazlar, siyahlar. Birini oynattığında öteki de değişmiş gibi görünüyor ve hangisinden başlaman gerektiğini bilemiyorsun. Kaydırıcıların doğru sırası nedir? Sonraki ders temel paneli ve düzenlemeyi beyaz dengesinden siyah noktasına uzanan bir sırayla kurmayı konuşuyor.