Program seçimi

Öğrenme hedefi

Bilgisayarda fotoğraf düzenlemek için bir program seçerken neye bakacağını bilecek ve farklı programların adları, arayüzleri ve fiyatları değişse de işin özünün aynı kaldığını görebileceksin. Bir RAW işleyicinin ne yaptığını açıklayacak, fotoğrafların kaydını tutan katalog tabanlı programlarla doğrudan klasörlerde çalışan klasör tabanlı programları ayırt edecek, ücretli, abonelikli ve ücretsiz açık kaynak seçenekleri bütçene ve bilgisayarına göre tartacak, makinenin RAW desteğini kontrol etmenin neden gerektiğini bilecek ve bir programda yaptığın düzenlemelerin çoğu zaman başka bir programa taşınmadığını, ama özgün RAW'ın her zaman seninle kaldığını kavrayacaksın. Otomatik düzeltmelerin bir yüzü, her tende, aynı başarıyla ele alacağını varsaymamayı da öğreneceksin.

Merak sorusu

Türlere giriş modülünde çektiğin yirmi kare bilgisayarında duruyor ve onları artık telefon uygulamasıyla değil, bilgisayarda düzenlemek istiyorsun. Arkadaş grubuna soruyorsun. Biri, profesyonellerin kullandığı abonelikli bir programı öneriyor; bir başkası, stüdyo fotoğrafçılarının sevdiği başka bir ücretli programı; üçüncüsü, «para verme, ücretsiz olanlar da aynı işi yapar» diyor. İnternette her programın hayranları, ötekilerin neden kötü olduğunu anlatan uzun yazılar yazmış.

Hangi programı kullanmalıyım? Yanlış programı seçersem yıllarımı mı kaybederim, yoksa hepsi aynı işi mi yapar? Bu derste düzenleme programlarını, aralarındaki gerçek farkları ve seçimi yaparken bakman gereken birkaç soruyu konuşacağız.

Bağlam

Ders 7.1'de düzenlemenin neden gerekli olduğunu ve özgün dosyayı koruyan yıkıcı olmayan düzenlemeyi telefon uygulamalarıyla tanımıştık. Telefon uygulamaları hızlı ve pratiktir; ama büyük bir RAW arşivini düzenlemek, yüzlerce kareyi tutarlı bir biçimde işlemek, renkleri ve tonları ince ayarlarla denetlemek ve fotoğrafları farklı mecralar için hazırlamak için bir bilgisayar programı çok daha rahat bir çalışma alanı sunar.

Bu modül, bilgisayarda düzenlemenin temellerini dokuz derste anlatıyor. Dersler yaygın bir abonelikli program üzerinden anlatılıyor, ama ücretsiz karşılıkları da ekranda gösteriliyor. Bunun bir nedeni var: burada öğreneceğin şey bir programın düğmeleri değil, fotoğraf düzenlemenin kendisidir. Kaydırıcıların adı ya da yeri programdan programa değişir; yaptıkları iş değişmez.

Basit açıklama

RAW işleyici ne yapar?

RAW işleyici, makinenin kaydettiği ham veriyi okuyup onu görebildiğimiz ve düzenleyebildiğimiz bir görüntüye dönüştüren programdır. Ders 15.1'de gördüğümüz gibi RAW dosyası, sensörün her pikselde ölçtüğü tek bir değeri saklar; renkleri hesaplamak, beyaz dengesini uygulamak, tonları yerleştirmek ve keskinliği ayarlamak işleyicinin işidir. Bu yüzden aynı RAW dosyası iki farklı programda ilk açıldığında biraz farklı görünebilir: her program ham veriyi kendi varsayılan tercihleriyle yorumlar.

Bu farklar ilk bakışta büyük görünse de, düzenlemeye başladığında hepsi aynı temel araçlara iner: beyaz dengesi, pozlama, kontrast, açık ve koyu tonlar, renk, keskinlik, kumlanma azaltma, kırpma ve yerel düzeltmeler. Yaygın programların hepsi yıkıcı olmayan düzenleme yapar; yani özgün RAW'a dokunmaz, yalnızca yaptığın değişikliklerin bir listesini tutar. Bu yüzden bir programda öğrendiğin bir alışkanlık, örneğin önce beyaz dengesini sonra pozlamayı ayarlamak, başka bir programa geçtiğinde de seninle gelir.

Katalog ve klasör arasında fark nedir?

Katalog, bir programın fotoğraflarının yerini, meta verisini ve düzenlemelerini kendi içinde tuttuğu bir kayıt defteridir. Katalog tabanlı programlarda fotoğrafları önce programa tanıtırsın; program onları taşımaz, yalnızca nerede olduklarını ve onlara ne yaptığını not eder. Bu, binlerce fotoğraf arasında anahtar kelimeyle, yıldızla, tarihle arama yapmayı ve bir fotoğrafın birkaç farklı düzenlemesini saklamayı kolaylaştırır; ama kataloğun kendisinin de yedeklenmesi gerekir.

Klasör tabanlı program ise bilgisayarındaki klasörlere doğrudan bakar; bir klasörü açarsın, içindeki fotoğrafları görür ve düzenlersin. Düzenlemeler çoğu zaman her fotoğrafın yanına yazılan küçük bir yan dosyada tutulur. Bu yaklaşım daha sade ve taşınabilirdir, ama çok büyük arşivlerde arama ve düzenleme daha zahmetli olabilir. Bazı programlar iki yaklaşımı birlikte sunar. Hangisinin sana uyduğu, arşivinin büyüklüğüne ve çalışma alışkanlığına bağlıdır.

Seçim yaparken neye bakılır?

Programlar üç ana gruba ayrılır: aylık ya da yıllık ücretle kullanılan abonelikli programlar, bir kez satın alınan lisanslı programlar ve ücretsiz programlar. Açık kaynak, bir programın kodunun herkese açık olduğu ve genellikle ücretsiz dağıtıldığı yazılım modelidir; darktable ve RawTherapee bu tür programlara örnektir. Abonelikli ve lisanslı programlar, Lightroom ya da Capture One gibi, çoğu zaman daha cilalı bir arayüz ve daha çok öğrenme kaynağı sunar; ücretsiz programlar ise para ödemeden aynı temel işleri yapmayı mümkün kılar, ama öğrenmesi biraz daha fazla sabır isteyebilir.

Seçimde bakılacak birkaç soru vardır: bütçen ne kadar, bilgisayarın ne kadar güçlü ve hangi işletim sistemini kullanıyor, arşivin ne kadar büyük ve makinen destekleniyor mu? RAW desteği, bir programın belirli bir makine modelinin RAW dosyalarını okuyabilmesidir; yeni çıkan makinelerin dosyaları, programlar güncellenene kadar açılmayabilir. Geçişin de bir bedeli vardır: bir programda yaptığın düzenlemeler çoğu zaman başka bir programa taşınmaz. Ama özgün RAW dosyaların her zaman seninle kalır; en kötü durumda bile yeniden düzenleyebilirsin. Birçok ücretli program deneme süresi sunar; iki programı aynı fotoğraflar üzerinde birkaç gün denemek, internetteki tartışmalardan daha çok şey söyler.

Bir uyarı daha: programların otomatik düzeltme düğmeleri ve yüzleri kendiliğinden bulan araçları, her fotoğrafta ve her tende aynı başarıyla çalışmayabilir. Koyu bir teni griye kaydıran ya da açık bir teni fazla parlatan bir otomatik ayar, bir başlangıç noktasıdır, sonuç değil. Yüzün rengini ve tonunu her zaman kendi gözünle, mümkünse ayarları tutarlı bir ekranda kontrol etmek gerekir.

Görsel kanıt

İki programı denemeye karar veriyorsun: ücretli bir programın deneme sürümü ve ücretsiz, açık kaynak bir program. Modül projesinden bir portreyi, pencere ışığında çektiğin koyu tenli komşu kızının RAW'ını, ikisinde de açıyorsun. İlk açılışta iki görüntü birbirinden biraz farklı: birinde ten daha sıcak, ötekinde biraz daha soğuk ve düz. İkisinde de otomatik düzeltme düğmesine basıyorsun; biri yüzü gereğinden parlatıp teninin derin kahvesini soluklaştırıyor, öteki gölgeleri açarken ten rengini hafifçe griye kaydırıyor.

Sonra ikisinde de aynı sırayı elle izliyorsun: önce beyaz dengesini pencerenin kenarındaki beyaz perdeye göre ayarlıyor, sonra pozlamayı yüzün orta tonlarına göre kuruyor, ardından kontrastı ve koyu tonları biraz açıyorsun. Kaydırıcıların adları ve yerleri farklı, ama on dakika sonra iki program neredeyse aynı sonucu veriyor: teni sıcak ve derin, gözlerinde pencerenin küçük yansıması, saçlarının kıvrımlarında ayrıntı. Hangisini seçeceğine, bilgisayarında hangisinin daha akıcı çalıştığına, arayüzünü hangisinde daha rahat bulduğuna ve bütçene bakarak karar veriyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Düzenleme programlarının adları, arayüzleri ve fiyatları farklıdır, ama hepsi RAW verisini görüntüye dönüştüren bir işleyici ve aynı temel araçlar üzerine kuruludur: beyaz dengesi, pozlama, kontrast, tonlar, renk, keskinlik ve kırpma; yaygın programların hepsi özgün dosyaya dokunmadan düzenleme yapar. Katalog tabanlı programlar fotoğrafların kaydını tutarak büyük arşivlerde aramayı kolaylaştırır, klasör tabanlı programlar daha sade ve taşınabilirdir; seçimde bütçe, bilgisayar, arşivin büyüklüğü ve makinenin RAW desteği belirleyicidir ve düzenlemeler programlar arasında çoğu zaman taşınmasa da özgün RAW her zaman seninle kalır. Otomatik düzeltmeler bir başlangıçtır; bir yüzün rengini, her tende, kendi gözünle kontrol etmek gerekir.

Mini ödev

Bu ödevde iki programı kendi fotoğraflarınla karşılaştıracaksın.

1. Biri ücretli bir programın deneme sürümü, biri ücretsiz bir program olmak üzere iki düzenleme programı seç ve makinenin RAW dosyalarını destekleyip desteklemediklerini kontrol et.
2. Aynı RAW dosyasını iki programda da aç ve ilk açılıştaki farklara bak.
3. İkisinde de önce beyaz dengesini, sonra pozlamayı, sonra kontrastı ve tonları elle ayarla; sonuçları yan yana koy.
4. Bir portrede otomatik düzeltme düğmesine bas ve yüzün rengini ve tonunu elle yaptığın düzenlemeyle karşılaştır.

Kendini değerlendir

• İki programda aynı sırayı izlediğinde sonuçlar birbirine ne kadar yaklaştı?
• Hangi program bilgisayarında daha akıcı çalıştı ve arayüzünü hangisinde daha rahat buldun?
• Otomatik düzeltme, portredeki kişinin tenini kendi rengine sadık bıraktı mı, yoksa elle düzeltmen gerekti mi?

Sözlük

Mini test

1. RAW işleyici ne yapar?

• A) Fotoğrafları buluta yükler
• B) Makinenin ham verisini okuyup görüntüye dönüştürür ve düzenlemeye açar
• C) Hafıza kartını biçimlendirir
• D) Fotoğrafları yalnızca JPEG olarak kaydeder

2. Katalog tabanlı bir program fotoğrafları içe aktarırken ne yapar?

• A) Fotoğrafları siler
• B) Fotoğrafları her zaman küçültür
• C) Fotoğrafları kendi içine gömer ve özgünleri kaldırır
• D) Fotoğrafların yerini, meta verisini ve düzenlemelerini kaydeder

3. Bir programdan ötekine geçerken genellikle ne kaybolmaz?

• A) Özgün RAW dosyaları
• B) Programa özgü bütün düzenlemeler
• C) Programın kataloğu
• D) Programın arayüz ayarları

4. Otomatik düzeltme düğmesi koyu tenli bir kişinin yüzünü gereğinden parlatıp tenini soluklaştırdı. Ne yapmalısın?

• A) Sonucu olduğu gibi kabul etmek
• B) Başka bir fotoğraf seçmek
• C) Otomatik ayarı bir başlangıç sayıp beyaz dengesini ve pozlamayı yüze göre elle düzeltmek
• D) Fotoğrafı daha küçük boyutta dışa aktarmak

Cevaplar

1. B — İşleyici ham veriden renkleri, tonları ve beyaz dengesini hesaplar.
2. D — Katalog fotoğrafları taşımaz; onların kaydını tutar.
3. A — Düzenlemeler çoğu zaman programa özgüdür, ama özgün RAW her zaman seninle kalır.
4. C — Otomatik ayarlar her tende aynı başarıyla çalışmayabilir; yüzü kendi gözünle düzeltmek gerekir.

Özet kartı

• Programlar değişir, düzenlemenin mantığı değişmez.
• RAW işleyici ham veriyi görüntüye çevirir; ilk görünüm programdan programa farklıdır.
• Katalog kaydı tutar, klasör tabanlı program doğrudan bakar.
• Abonelik, lisans, açık kaynak: bütçe, bilgisayar, arşiv, RAW desteği.
• Özgün RAW seninle kalır; otomatik ayar başlangıçtır, yüzü kendi gözünle düzelt.

Sonraki derse köprü

Programını seçtin; ama fotoğrafların hâlâ bilgisayarının klasörlerinde duruyor. Programı ilk açtığında boş bir pencere seni karşılıyor ve bir «içe aktar» düğmesi bekliyor. Bu düğmeye bastığında fotoğrafların nereye gidiyor, program onları kendi içine mi alıyor, yoksa yalnızca nerede olduklarını mı not ediyor? Fotoğraflar programa nasıl girer? Sonraki ders içe aktarmayı ve kataloğun fotoğrafları taşımadan onların kaydını nasıl tuttuğunu konuşuyor.