Yemek

Öğrenme hedefi

Bir yemeğin gerçekte buğusu tüterken fotoğrafta neden soğuk, yağlı ve iştahsız göründüğünü açıklayabilecek ve yemek fotoğrafının iki temel dayanağını, ışığın yönünü ve sunumun tazeliğini kullanmayı öğreneceksin. Arkadan ya da yandan gelen ışığın bir yemeğin dokusunu, parlaklığını ve buharını nasıl ortaya çıkardığını görecek, bir tabağın biçimine göre tepeden, yarım açıdan ya da göz hizasından çekmeye karar verecek, karenin gözü ilk çeken kahraman tabağını seçecek, bir yemeğin yalnızca birkaç dakika taze göründüğünü bilip hazırlığı ona göre yapacak ve kareye giren ellerin ve yemeği yapan insanın rengini yemeğin rengiyle birlikte doğal tutmayı öğreneceksin. Kapanışta, ürün ve yemek çekimine ayrılmış ticari rotayı bulacaksın.

Merak sorusu

Anneannenin tarifiyle yapılmış mantı masaya geliyor: yoğurdun üstünde tereyağında kızdırılmış pul biber tütüyor, kokusu mutfağı doldurmuş. Telefonunu çıkarıp tavandaki lambanın altında tam tepeden çekiyorsun. Ekrandaki kare sarımsı, düz ve donuk; yoğurt gri bir leke, tereyağı yağlı bir parıltı, mantılar birbirine yapışmış bir yığın gibi. Gerçekte ağzını sulandıran tabak, fotoğrafta bir hastane yemeğine benziyor.

Aynı yemeğin bir yemek kitabındaki fotoğrafını hatırlıyorsun: her bir mantının kıvrımı seçiliyor, tereyağı ışıl ışıl, buğu havada asılı. Yemek fotoğrafları neden iştah açar? Bu derste bir tabağı iştah açıcı gösteren iki şeyi, ışığın geldiği yönü ve yemeğin taze sunumunu konuşacağız.

Bağlam

Yemek, göze hitap eden ama gözle değil ağızla yaşanan bir şeydir. Bir yemeği iştah açıcı bulmamızın nedeni kokusu, sıcaklığı, dokusu ve sesidir; fotoğraf bunların hiçbirini doğrudan taşıyamaz. Bu yüzden yemek fotoğrafı, izleyicinin bu duyuları kendi zihninde canlandırmasını sağlayacak görsel ipuçları arar: parlayan bir sos, çıtır bir kabuğun dokusu, havada asılı bir buğu.

Bu ipuçlarının çoğu ışığa bağlıdır; bir kısmı da zamana. Yemek, bir dağ ya da bir kule gibi beklemez; tabağa konduğu andan itibaren soğur, çöker ve parlaklığını kaybeder. Telefonlarda belki en sık rastlanan ama en az iştah açan türün temel yaklaşımı burada; ürün ve yemek çekimini meslek edinmek isteyenler için de bir rotaya uzanıyor.

Basit açıklama

Işık yemeği nasıl canlandırır?

Tavandaki bir lamba ya da makinenin flaşı, yemeğe tam önden ya da tepeden vurur. Bu ışık gölgeleri yemeğin altına saklar ve yüzeyleri düzleştirir: doku kaybolur, parlak alanlar yağlı lekelere dönüşür. Arka-yan ışık ise yemeğe arkadan ve hafifçe yandan, örneğin tabağın arkasındaki bir pencereden gelen ışıktır. Bu ışık her bir mantının kıvrımında küçük gölgeler oluşturur, sosların ve yağın yüzeyinde parlak çizgiler çizer, çorbanın buharını ve bir bardaktaki içeceğin rengini içeriden aydınlatır.

Pencere ışığı, yemek için en kolay ve en etkili kaynaklardan biridir. Masayı pencerenin yanına taşıyıp tabağı ışığa göre arkadan ya da yandan aydınlanacak biçimde koymak, çoğu zaman bir stüdyonun işini görür. Işığın karşı tarafında kalan gölgeler fazla koyulaşırsa, tabağın önüne ya da yanına tutulan beyaz bir karton, ışığı geri yansıtarak gölgeleri yumuşatır. Buharın görünmesi için de arka ışık ve koyu bir arka plan birlikte işe yarar.

Açı ve kahraman tabak nasıl seçilir?

Tepeden çekim, makineyi tabağın tam üstüne, yere dik tutarak çekmektir. Pizza, meze tabakları, kahvaltı sofrası ya da çorba kasesi gibi düz ve yayvan yemeklerde, tepeden çekim biçimleri ve renkleri bir desen gibi gösterir. Hamburger, katlı bir pasta ya da uzun bir bardak gibi yüksekliği olan yemeklerde ise göz hizasına yakın bir açı katmanları gösterir. Birçok tabak için yarım açı, yani otuz ila elli derece kadar yukarıdan bakmak, sofrada oturan birinin gözüne en yakın bakıştır. Açıyı çoğu zaman yemeğin biçimi belirler.

Kahraman tabak, karede gözü ilk çeken, fotoğrafın asıl konusu olan tabaktır. Sofrada birçok tabak varsa, hepsini eşit göstermek yerine birini seçip ona en iyi ışığı ve en keskin netliği vermek, ötekileri ise yumuşak bir arka planda ya da kadrajın kenarında bırakmak, izleyiciye neye bakacağını söyler. Bir peçete, bir çatal, bir parça ekmek ya da kareye giren bir el, kahraman tabağın hikâyesini tamamlar ama onunla yarışmamalıdır.

Tazelik ve eller neden önemlidir?

Sunum, yemeğin tabağa yerleştirilme ve kareye hazırlanma biçimidir. Bir yemek çoğu zaman yalnızca birkaç dakika en taze hâlinde görünür: buhar kaybolur, yeşillikler solar, soslar kabuk bağlar, köpük söner. Bu yüzden ışığı, açıyı ve ayarları yemek gelmeden, boş bir tabakla ya da bir bardakla önceden hazırlamak, yemek geldiğinde ise hızlı çalışmak gerekir. Bir lokantada çekiyorsan, flaş kullanmamak ve öteki masaları rahatsız etmemek de bu hızın bir parçasıdır.

Kareye giren bir el, bir yemeğe hayat ve ölçek katar: pul biber serpen, çay dolduran ya da hamur açan bir el. Ama ışığın rengi eli de etkiler. Tavandaki sarı bir lamba hem yemeği hem teni turuncuya çeker; beyaz tabak da ölçümü aydınlığa kaydırıp eli olduğundan karanlık gösterebilir. Beyaz dengesini tabağın beyazına göre ayarlamak ve pozlamayı yemeğin ve elin orta tonlarına göre kurmak, koyu ya da açık her tenin ve yemeğin kendi rengini birlikte korur.

Görsel kanıt

Ertesi hafta mantıyı yeniden yapıyorsunuz. Bu kez çekimi yemekten önce hazırlıyorsun: masayı mutfak penceresinin önüne taşıyor, boş bir tabakla ışığı deniyorsun; pencere tabağın arkasında ve hafifçe solunda. Sağ tarafa beyaz bir karton koyup gölgeleri yumuşatıyor, beyaz dengesini boş tabağın beyazına göre ayarlıyorsun. Mantı gelince makineyi yarım açıya, yaklaşık kırk derece yukarıya alıyor, mantının kahraman olduğu bir kare kuruyorsun; arkada yumuşak bir bulanıklıkta bir bardak ayran ve bir sepet ekmek.

Arka-yan ışık her mantının kıvrımında küçük gölgeler oluşturuyor, yoğurt beyaz ve kremsi, tereyağı ışığı yakalayıp kırmızı bir ışıltıyla parlıyor, koyu arka planın önünde incecik bir buğu yükseliyor. Annen, açık tenli, parmaklarında hamur izleri, tabağın üstüne son bir tutam pul biber serpiyor; elinin pembemsi rengi ve yemeğin sıcak tonları aynı karede doğal duruyor. Yemek masaya geldikten sonra birkaç dakika içinde çekimi bitirip mantıyı sıcakken yiyorsunuz.

Sık yapılan hata

Özet

Yemek fotoğrafı, izleyicinin koku, sıcaklık ve dokuyu zihninde canlandırmasını sağlayacak görsel ipuçları arar ve bu ipuçlarının çoğu ışıktan gelir: arkadan ya da yandan gelen ışık dokuyu, parlaklığı ve buharı ortaya çıkarır, tepeden gelen düz ışık ise hepsini siler. Açıyı yemeğin biçimi belirler, bir kahraman tabak izleyiciye neye bakacağını söyler ve yemek yalnızca birkaç dakika taze göründüğü için hazırlık yemek gelmeden yapılır. Kareye giren bir elin ve yemeğin rengini birlikte korumak için beyaz dengesini tabağın beyazına göre ayarlamak ve pozlamayı orta tonlara göre kurmak, her tende işe yarar.

Mini ödev

Bu ödevde evde hazırlanan bir yemeği iki farklı ışıkta çekip farkı kendi gözünle göreceksin.

1. Bir tabağı önce tavandaki lambanın altında, tam tepeden çek.
2. Aynı tabağı bir pencerenin önüne taşı; ışık tabağın arkasından ve hafifçe yandan gelsin, gölgeli tarafa beyaz bir karton tut.
3. Aynı yemeği tepeden, yarım açıdan ve göz hizasından çek; biçimine en uygun açıyı seç.
4. Kareye yemeği hazırlayan birinin elini kat; beyaz dengesini tabağın beyazına göre ayarla ve elin rengini kontrol et.

Kendini değerlendir

• Pencere ışığındaki karede yemeğin dokusu ve parlaklığı, lamba altındakine göre daha mı belirgin?
• Seçtiğin açı, yemeğin biçimini en iyi gösteren açı mı?
• Kareye giren elin rengi, yemeğin rengiyle birlikte doğal mı duruyor?

Sözlük

Mini test

1. Yemeğin dokusunu, parlaklığını ve buharını en iyi hangi ışık ortaya çıkarır?

• A) Tavandan tam tepeye vuran lamba
• B) Makinenin flaşı
• C) Arkadan ve hafifçe yandan gelen pencere ışığı
• D) Tam önden gelen düz ışık

2. Katlı bir pasta ya da hamburger için hangi açı katmanları en iyi gösterir?

• A) Göz hizasına yakın bir açı
• B) Tam tepeden çekim
• C) Masanın altından
• D) Açı fark etmez

3. Yemek fotoğrafında ışığı ve açıyı neden yemek gelmeden hazırlamak gerekir?

• A) Yemek soğuk olduğunda daha iyi görünür
• B) Dosya boyutu küçülür
• C) Flaş daha iyi çalışır
• D) Yemek yalnızca birkaç dakika taze görünür; buhar kaybolur, yeşillikler solar

4. Sarı bir tavan lambasının altında hem yemek hem de kareye giren el turuncuya çalıyor. Ne yapmak en çok işe yarar?

• A) Pozlamayı yalnızca beyaz tabağa göre kurmak
• B) Beyaz dengesini tabağın beyazına göre ayarlamak ve pozlamayı yemeğin ve elin orta tonlarına göre kurmak
• C) Tabağı karenin kenarına itmek
• D) Eli kadrajdan çıkarmak

Cevaplar

1. C — Arka-yan ışık küçük gölgeler ve parlak çizgiler oluşturur, buharı aydınlatır.
2. A — Yüksekliği olan yemeklerde göz hizası katmanları gösterir.
3. D — Tazelik kısa sürer; hazırlık önceden yapılırsa yemek taze hâlinde çekilir.
4. B — Beyaz nötr referans olur; orta tonlara göre pozlama hem yemeği hem teni doğru tutar.

Özet kartı

• Tepeden düz ışık dokuyu siler; arka-yan ışık canlandırır.
• Pencere + beyaz karton = ev stüdyosu.
• Açıyı yemeğin biçimi belirler: yayvan tepeden, yüksek göz hizasından, çoğu tabak yarım açıdan.
• Bir kahraman tabak seç.
• Hazırlığı önceden yap; beyaz dengesini tabağa, pozlamayı orta tonlara göre kur.

Sonraki derse köprü

Yemeği ve ürünü meslek düzeyinde çekmek istersen, R9 · Ürün ve Yemek rotası beyaz fondan masa üstü stüdyoya, parlak ürünlerden yemek stilistliğine, açılardan restoran çekimine ve katalog teslimine kadar on derste ilerliyor. Okuma sırasında ise sofradan kalkıp masada unutulmuş sıradan nesnelere bakıyoruz. Mantı bittiğinde masada bir elma, bir bardak ve buruşuk bir peçete kalıyor; pencereden gelen ışık onları sessizce aydınlatıyor. Masadaki bir elma sanat olabilir mi? Sonraki ders natürmortu, yani ışık, düzen ve sabırla sıradan nesnelerden bir hikâye kurmayı konuşuyor.