Bulut mu, disk mi?

Öğrenme hedefi

Fotoğraf arşivini evdeki disklerde ve internet üzerindeki bulut depolamada saklamanın güçlü ve zayıf yanlarını karşılaştırabilecek ve ikisini birlikte kullanan bir düzen kurabileceksin. Yerel diskin hızını ve denetimini, bulutun başka bir yerde durmasını ve her yerden ulaşılabilirliğini tartacak, dönen plakalı disklerle SSD'ler arasındaki farkı tanıyacak, bir arşivi buluta yüklemenin ne kadar süreceğini bit ile bayt farkına dikkat ederek hesaplayacak, bir bulut hesabını iki adımlı girişle koruyacak ve bazı hizmetlerin yer kazanmak için fotoğrafları sıkıştırarak sakladığını fark edip özgün kalitede sakladığından emin olacaksın. Modülün sonunda kendi arşiv ve yedekleme sistemini kurup belgeleyeceksin.

Merak sorusu

Bir yıllığına başka bir şehre, belki başka bir ülkeye taşınıyorsun. Bavulunu hazırlarken masadaki iki harici diske bakıyorsun: içlerinde yedi yılın fotoğrafları var. Onları bavula koyarsan, bavulla birlikte kaybolma, düşme ya da çalınma riskini de yanında taşırsın; evde bırakırsan, bir yıl boyunca arşivine ulaşamazsın. Bir arkadaşın «Hepsini buluta at, gitsin» diyor. Ama bulutun aylık bir ücreti var, yükleme ne kadar sürecek bilmiyorsun ve fotoğrafların hiç tanımadığın birinin sunucusunda duracak.

Fotoğrafları nerede saklamalı? Evdeki bir diskte mi, internetteki bir bulutta mı, yoksa ikisinde birden mi? Bu derste diskin ve bulutun ne kazandırıp ne istediğini tartacak, sonra da modülün son adımı olarak arşivini baştan sona kendi elinle kuracağız.

Bağlam

Bir önceki derste yedeklerden birinin evden uzakta durması gerektiğini görmüştük; bu dersin sorusu, o başka yerin neresi olacağıdır. Eskiden bunun tek yolu, bir diski bir akrabanın ya da bir işyerinin çekmecesine bırakmaktı. Bugün internet üzerinden çalışan bulut hizmetleri, aynı işi evden çıkmadan yapmayı mümkün kılıyor.

Ama bulut, evdeki diskin yerine geçen bir sihir değildir; kendine özgü güçlü ve zayıf yanları olan başka bir ortamdır. Bu yüzden «bulut mu, disk mi?» sorusunun çoğu durumda en sağlıklı cevabı, ikisinin birbirinin zayıflığını kapattığı bir düzendir: hız için disk, güvenlik için bulut.

Basit açıklama

Yerel disk ne verir, ne istemez?

Yerel disk, bilgisayarının içindeki ya da ona kabloyla bağlanan disktir. En büyük gücü hızdır: bir fotoğrafı açmak, bir klasörü taramak ya da yüzlerce RAW'ı düzenlemek, internetin hızını beklemeden olur. Bir kez satın alınır, aylık ücreti yoktur ve dosyaların tamamen senin denetimindedir. Zayıf yanı ise aynı yerde durmasıdır: evi etkileyen bir hırsızlık, bir yangın ya da bir sel diski de etkiler, ve her disk gibi o da bir gün arızalanır.

Diskler iki ana türde bulunur. Dönen plakalı diskler, içlerindeki manyetik plakaların dönmesiyle çalışır; büyük kapasiteleri ucuzdur ama darbeye ve düşmeye karşı hassastır. SSD ise hareketli parçası olmayan, flaş bellekle çalışan bir disktir; çok daha hızlıdır ve darbeye daha dayanıklıdır, ama aynı kapasite için genellikle daha pahalıdır. Birçok fotoğrafçı üzerinde çalıştığı güncel dosyaları hızlı bir SSD'de, bütün arşivi ise daha ucuz, büyük kapasiteli dönen plakalı disklerde tutar.

Bulut ne verir, ne ister?

Bulut depolama, dosyaları internet üzerinden bir hizmetin sunucularında saklamaktır. En büyük gücü, kendiliğinden başka bir yerde olmasıdır: evin başına ne gelirse gelsin, bulut kopyası etkilenmez. Her yerden ulaşılabilir ve çoğu hizmet yeni dosyaları otomatik olarak yükler. Bedeli ise aylık ya da yıllık bir ücret, internetin hızına bağlı olmak ve arşivinin sahibi olmadığın bir sunucuda durmasıdır. Hizmetin kullanım şartlarını okumak, hesabın kapanması ya da hizmetin sona ermesi durumunda ne olacağını bilmek, bu yüzden önemlidir.

Bulut hesabı, arşivinin anahtarıdır. Şifren ele geçirilirse, bütün fotoğrafların da ele geçirilir ya da silinebilir. İki adımlı giriş, şifrenin yanında telefonuna gelen bir kod gibi ikinci bir doğrulama isteyerek bu riski büyük ölçüde azaltır. Bir ayrıntıya daha dikkat etmek gerekir: bazı hizmetler, özellikle ücretsiz ya da ucuz seçeneklerde, yer kazanmak için fotoğrafları sıkıştırarak saklar. Gece çekilmiş bir portrenin sıkıştırılmış kopyasında, koyu bir tenin boyun gölgesindeki ince geçişler lekelere, açık bir tenin yanağındaki pembe geçiş düz bir renge dönüşebilir. Arşiv için özgün kalitede saklama seçeneğini açmak gerekir.

Yükleme ne kadar sürer ve ikisi nasıl birleşir?

İnternet hızları çoğu zaman saniyede megabit, dosya boyutları ise megabayt ya da gigabayt ile ölçülür; bir bayt sekiz bittir. Ev bağlantılarının çoğunda yükleme hızı, indirme hızından belirgin biçimde düşüktür. İki terabaytlık bir arşiv, yaklaşık iki milyon megabayt, yani on altı milyon megabit eder. Saniyede yirmi megabitlik bir yükleme hızıyla bu, sekiz yüz bin saniye, yaklaşık dokuz gün sürer. İlk yükleme uzundur; ama sonrasında yalnızca yeni fotoğraflar yüklenir ve bu çok daha kısa sürer.

İki seçeneği birleştiren bir düzen, 3-2-1 kuralıyla da örtüşür: güncel dosyalar bilgisayarın hızlı diskinde, bütün arşiv evdeki bir harici diskte, bir kopya da bulutta. Disk, günlük işin hızını ve dosyaların üzerindeki denetimi sağlar; bulut ise evin başına gelebilecek her şeye karşı başka bir yerde duran kopyayı. Hangisine ne kadar ödeme yapacağın arşivinin büyüklüğüne ve bütçene bağlıdır; ama birini ötekinin yerine koymak, ikisinin de zayıf yanını açıkta bırakır.

Görsel kanıt

Taşınmadan üç hafta önce hesabını yapıyorsun: arşivin bir buçuk terabayt, ev bağlantının yükleme hızı saniyede yirmi megabit. On iki milyon megabit, yirmiye bölünce altı yüz bin saniye, yaklaşık bir hafta. Bir bulut hizmetinde hesap açıyor, iki adımlı girişi etkinleştiriyor ve yüklemeyi başlatıyorsun; bilgisayar bir hafta boyunca geceleri çalışıyor. Bu yılın dosyalarını dizüstü bilgisayarının SSD'sine alıyor, bütün arşivin olduğu dönen plakalı diski annenlerin evine bırakıyor, küçük bir harici SSD'yi de yeni evinde düzenli yedek için yanına alıyorsun.

Yeni şehirde ilk ayın sonunda buluttan bir klasörü geri indirip sınıyorsun. Buluttan, komşunla bir akşam balkonda çektiğin portrelerin klasörünü indiriyorsun. Dosyaları açınca bir sorun görüyorsun: boyutları küçük ve komşunun koyu teninde, boynunun gölgesinde lekeler var. Telefonundaki bulut uygulamasının «yer tasarrufu» seçeneği açık kalmış; telefondan yüklenen kopyalar sıkıştırılmış. Ayarı özgün kaliteye çevirip o klasörü bilgisayarındaki RAW'lardan yeniden yüklüyorsun. İkinci indirmede komşunun teni, kirpikleri ve balkon lambasının yanağındaki ışığı eksiksiz geliyor.

Sık yapılan hata

Özet

Yerel disk hız, bir kerelik maliyet ve tam denetim verir ama aynı yerde durur ve bir gün arızalanır; dönen plakalı diskler büyük kapasiteyi ucuza sunar, SSD'ler hızlı ve darbeye daha dayanıklıdır. Bulut depolama kendiliğinden başka bir yerde durur ve her yerden ulaşılabilir, ama aylık ücret, yavaş yükleme ve başkasının sunucusu gibi bedeller ister; hesabı iki adımlı girişle korumak ve özgün kaliteyi seçmek, arşivin ve her tenden yüzün ayrıntısının sıkıştırmayla kaybolmamasını sağlar. En sağlıklı cevap ikisi birlikte: günlük iş için disk, başka bir yerdeki kopya için bulut.

Mini ödev

Modül projesi bu ödevin kendisi: kendi arşiv ve yedekleme sistemini kur ve ekran görüntüsüyle paylaş.

1. Arşivinin toplam büyüklüğünü ve ev bağlantının yükleme hızını öğren; bit ile bayt farkına dikkat ederek ilk bulut yüklemesinin ne kadar süreceğini hesapla.
2. Fotoğraf klasörlerini tarih bazlı düzene göre kur ve dosyaları tutarlı bir kalıpla adlandır.
3. 3-2-1 kuralına uyan bir düzen kur: güncel dosyalar, evdeki harici disk ve başka bir yerdeki kopya, disk ya da bulut; bulut kullanıyorsan iki adımlı girişi aç ve özgün kaliteyi seç.
4. Yedekten bir klasörü geri yükleyerek sına; klasör yapının, yedek ayarlarının ve geri yükleme sonucunun ekran görüntülerini alıp paylaş.

Kendini değerlendir

• Arşivinin üç kopyası, iki farklı ortamda ve biri başka bir yerde mi?
• Buluta yüklediğin fotoğraflar özgün kalitede mi saklanıyor?
• Buluttan geri indirdiğin portrelerin gölgeleri ve ince geçişleri, açık ya da koyu her tende, özgün dosyadakiyle aynı mı?

Sözlük

Mini test

1. Yerel diskin buluta göre en belirgin üstünlüğü nedir?

• A) Kendiliğinden başka bir yerde durması
• B) Hız ve dosyalar üzerindeki tam denetim
• C) Hiç arızalanmaması
• D) Her yerden ulaşılabilir olması

2. Saniyede yirmi megabitlik bir yükleme hızıyla iki terabayt yaklaşık ne kadar sürer?

• A) Yaklaşık dokuz gün
• B) Bir saat
• C) Bir gün
• D) Bir yıl

3. Bulut hesabını korumanın en etkili yolu hangisidir?

• A) Kısa bir şifre seçmek
• B) Aynı şifreyi her yerde kullanmak
• C) Hesabı hiç açmamak
• D) İki adımlı girişi etkinleştirmek

4. Buluttan indirdiğin gece portresinde koyu tenli bir kişinin boyun gölgesinde lekeler görüyorsun. En olası neden nedir?

• A) Objektif kirliydi
• B) Makinenin saati yanlıştı
• C) Hizmet ya da uygulama dosyayı yer tasarrufu için sıkıştırarak saklamış
• D) Kartın hız sınıfı düşüktü

Cevaplar

1. B — Yerel disk internet hızını beklemez ve dosyalar tamamen senin denetimindedir.
2. A — İki terabayt yaklaşık on altı milyon megabittir; yirmiye bölünce sekiz yüz bin saniye, yaklaşık dokuz gün eder.
3. D — İki adımlı giriş, şifre ele geçirilse bile hesaba girmeyi zorlaştırır.
4. C — Sıkıştırılmış kopyalarda koyu gölgelerdeki ince geçişler lekelere dönüşür; özgün kalite seçeneği bunu önler.

Özet kartı

• Disk: hızlı, denetim sende, bir kez ödenir; ama aynı yerde ve bir gün arızalanır.
• Dönen plakalı disk: büyük ve ucuz; SSD: hızlı ve dayanıklı.
• Bulut: başka yerde, her yerden; ama ücretli, yavaş yükleme, başkasının sunucusu.
• Bir bayt sekiz bit; yükleme süresi = megabit ÷ hız.
• İki adımlı giriş ve özgün kalite; en iyisi ikisi birlikte.

Sonraki derse köprü

Arşivin artık düzenli, adlandırılmış ve üç kopyalı; içine baktığında en çok neyi sakladığını görüyorsun: insanları. Komşunun balkondaki portresi, bir arkadaşının kahkahası, yaşlı birinin elleri. Teknik olarak hepsini doğru çekmiş olsan bile, bazı portreler canlı, bazıları cansız görünüyor. İnsan fotoğrafı neden bu kadar zor ve aynı zamanda bu kadar ödüllendirici? Sonraki ders türlere giriş modülünü portreyle açıyor ve iyi bir portrenin ayarlardan önce bir bağ kurmakla başladığını konuşuyor.