Hafıza kartları

Öğrenme hedefi

Bir hafıza kartının neden bozulabileceğini ve bu riski nasıl küçülteceğini açıklayabileceksin. Kartın üstündeki hız sınıfı işaretlerini okuyup yazma hızıyla okuma hızını ayırt edecek, art arda çekimde makinenin neden duraksadığını tampon bellek ve kart hızı ilişkisiyle açıklayacak, sahte ya da şüpheli bir kartı tanıyıp satın aldığın kartın kapasitesini sınayacak, kartları numaralayıp sırayla kullanan bir kart rotasyonu kuracak ve bir kart okunamadığında fotoğrafları geri alma şansını artırmak için ilk dakikalarda ne yapıp ne yapmayacağını bileceksin; loş ışıkta farklı tenlerdeki yüzlerin ışığı yakaladığı anın neden çoğu zaman bir dizinin içinde saklı olduğunu da göreceksin.

Merak sorusu

Bir köy şenliğindesin. Meydanda halay çekiliyor, akşam inmiş, tek ışık direklere asılmış ampuller ve bir köşede yanan ateş. Halayın başındaki yaşlı kadın, koyu tenli, başında oyalı bir yazma, mendilini sallayarak dönüyor ve yüzü her turda bir an ateşin ışığına giriyor. Sen art arda çekiyorsun; ama yedinci karede makine duraksıyor, ekranda bir kum saati beliriyor ve kadının yüzünün tam aydınlandığı an kaçıyor.

Ertesi sabah kartı bilgisayara taktığında daha kötüsü oluyor: ekranda «kart okunamıyor» yazıyor. Hafıza kartları neden bozulur? Ve bir kartın hızı, makinenin o akşam neden duraksadığını nasıl açıklar? Bu derste kartın içinde ne olduğunu, üstündeki işaretleri ve kartları sahada güvenle kullanmanın yollarını konuşacağız.

Bağlam

Ders 3.7'de kartı makinede biçimlendirmeyi, yazma ışığı yanarken çıkarmamayı ve riski birkaç karta bölmeyi görmüştük. O ders sahaya çıkmadan önceki bakımı anlatıyordu. Bu ders kartın kendisine, üstündeki yazılara ve onu bozan nedenlere daha yakından bakıyor.

Bir önceki derste RAW dosyasının JPEG'e göre kat kat büyük olduğunu görmüştük. Bu büyüklük karttan iki şey ister: daha fazla kapasite ve daha yüksek yazma hızı. Kartı doğru seçmek, hem art arda çekimde anı kaçırmamayı hem de bütün bir akşamı küçük bir plastik parçaya emanet ederken riski bilmeyi sağlar.

Basit açıklama

Kartlar neden bozulur?

Hafıza kartları, bilgiyi küçük bellek hücrelerinde saklayan bir tür flaş bellektir. Bu hücrelerin her biri sınırlı sayıda yazılıp silinebilir; çok uzun kullanımda hücreler aşınır. Ama kartların çoğu aşınmadan önce başka nedenlerle sorun çıkarır. En sık neden, dosya düzeninin bozulmasıdır: makine bir dosyayı yazarken kartı çıkarmak, batarya bitmek ya da kart bir makineden ötekine biçimlendirilmeden taşınmak, kartın içindekileri gösteren listenin karışmasına yol açabilir. Fotoğraflar hâlâ kartta olabilir, ama makine ya da bilgisayar onları bulamaz.

Fiziksel zarar da bozar: bükülme, ıslanma, aşırı sıcak ve temas noktalarının aşınması ya da kirlenmesi. Bir başka neden de sahte ya da düşük kaliteli kartlardır. Bazı sahte kartlar gerçekte olduğundan çok daha büyük bir kapasite bildirir; kart dolduğunda eski dosyaların üstüne sessizce yazar ve sorun ancak fotoğraflar açılmadığında fark edilir. Piyasa fiyatının çok altında satılan yüksek kapasiteli bir kart, her zaman şüphe uyandırmalıdır.

Kartın üstündeki işaretler ne söyler?

Kartların üstünde birkaç tür hız işareti bulunur. Bir çemberin içindeki 10 sayısı ya da bir U harfinin içindeki 1 ve 3 sayıları, kartın en az saniyede 10 ya da 30 megabaytlık sürekli yazma hızını garanti ettiğini gösterir. V30, V60 ya da V90 gibi işaretler de aynı biçimde saniyede 30, 60 ya da 90 megabaytlık en düşük yazma hızını anlatır ve özellikle video için tanımlanmıştır. Bu işaretler, kartın en kötü koşulda bile yazabileceği hızı söyler.

Kartın ön yüzünde büyük harflerle yazan saniyede şu kadar megabayt ise genellikle en yüksek okuma hızıdır; yani kartın bilgisayara ne kadar hızlı aktarılacağını gösterir, makinenin karta ne kadar hızlı yazacağını değil. Kartlar ayrıca farklı bağlantı türleriyle üretilir; arkasında ikinci bir temas sırası bulunan daha hızlı kartlar, ancak onu destekleyen bir makinede tam hızına ulaşır. Kart seçerken makinenin kılavuzunda önerilen en düşük hız sınıfına bakmak en güvenli başlangıçtır.

Makine art arda çekimde neden duraksar?

Makine bir kareyi çektiğinde, onu önce tampon bellek denen küçük ve çok hızlı bir iç belleğe yazar; oradan da daha yavaş olan karta aktarır. Art arda çektiğinde kareler tampona karttan daha hızlı dolar. Tampon dolduğunda makine yeni kare çekmeyi bekletir ve karta yazmanın bitmesini bekler. RAW dosyaları büyük olduğu için tampon onlarla çok daha çabuk dolar; yavaş bir kart da tamponun boşalmasını geciktirir.

Bu duraksama, loş ışıkta insan çekerken özellikle can sıkıcıdır. Az ışıkta bir yüzün iyi göründüğü an çoğu zaman kısa bir andır: başın ışığa döndüğü, gözlere bir parıltının düştüğü an. Koyu tenli bir yüzde bu an, ayrıntının gölgeden çıktığı tek kare olabilir; açık tende ise ateşin ya da lambanın doğrudan vurduğu kare, alnı patlatan kare olabilir. Doğru kare çoğu zaman bir dizinin ortasında saklıdır. Hızlı bir kart ve tamponun ne kadar kare aldığını bilmek, diziyi doğru ana denk getirmeni sağlar.

Görsel kanıt

Aynı şenliğe ertesi yıl dönüyorsun. Makinenin kılavuzuna bakıp önerilen yazma hızına uyan, güvenilir bir satıcıdan aldığın ve evde kapasitesini baştan sona doldurarak sınadığın iki kartla geliyorsun. Kartlar numaralı; bir numaralıyı takıyorsun, iki numaralı kılıfın içinde. Halay başladığında aynı yaşlı kadın yine başta dönüyor. Bu kez art arda on beş kare çekiyorsun ve makine hiç duraksamıyor. Kareleri incelediğinde, dokuzuncu karede kadının yüzü tam ateşe dönük: yazmasının oyaları, gözlerindeki parıltı ve yanaklarındaki çizgiler seçiliyor; on birinci karede yanındaki açık tenli genç kızın yüzü de aynı ışıkta, alnı patlamadan duruyor.

Gece yarısı ilk kart dolunca makine uyarı veriyor. Kartı yazma ışığı sönene kadar bekleyip çıkarıyor, kılıfta ters çevirerek dolu olduğunu işaretliyor, iki numaralıyı takıyorsun. Eve döndüğünde fotoğrafları aktarıp yedekliyor, ancak ondan sonra kartları makinede biçimlendiriyorsun. Geçen yılki okunamayan kartı ise hiç biçimlendirmemiş, bir kurtarma programıyla taramıştın; fotoğrafların çoğu geri gelmişti.

Sık yapılan hata

Özet

Hafıza kartları en çok dosya düzeninin bozulması, fiziksel zarar, sahte kapasite ve uzun kullanımda hücrelerin aşınması yüzünden sorun çıkarır. Kartın üstündeki U, V ve çember içindeki işaretler en düşük yazma hızını, ön yüzdeki büyük rakam ise çoğu zaman okuma hızını gösterir; art arda çekimde tampon bellek dolduğunda makine duraksar ve yavaş bir kart bu duraksamayı uzatır. Numaralı kartlarla bir rotasyon kurmak, dolu kartı işaretlemek, fotoğrafları yedekledikten sonra biçimlendirmek ve okunamayan bir kartı hemen kullanımdan çekip kurtarmayı denemek, loş ışıkta her tenden yüzün ışığı yakaladığı o kısa anı da güvenceye alır.

Mini ödev

Bu ödevde kendi kartlarını tanıyacak ve makinenin art arda çekimdeki sınırını ölçeceksin.

1. Kartlarının üstündeki bütün hız işaretlerini oku ve her birinin yazma mı okuma hızı mı olduğunu not et.
2. Makinenin kılavuzunda önerilen en düşük hız sınıfını bul ve kartlarınla karşılaştır.
3. Makineyi art arda çekime al ve önce JPEG, sonra RAW olarak düğmeyi basılı tut; makinenin kaçıncı karede duraksadığını say.
4. Kartlarını numarala, dolu kartı işaretlemek için bir yöntem seç ve kılıfını buna göre düzenle.

Kendini değerlendir

• Kartının ön yüzündeki büyük rakamın okuma mı yazma mı olduğunu ayırt edebildin mi?
• RAW'da makinenin kaç kare sonra duraksadığını biliyor musun?
• Loş ışıkta art arda çektiğin bir dizide, kişilerin yüzünün, tenin tonundan bağımsız olarak, ışığı en iyi yakaladığı kareyi bulabildin mi?

Sözlük

Mini test

1. Kartın ön yüzünde büyük harflerle yazan hız rakamı çoğu zaman neyi gösterir?

• A) En yüksek okuma hızını
• B) En düşük yazma hızını
• C) Kartın kapasitesini
• D) Kartın ömrünü

2. V30 işareti ne anlatır?

• A) Kartın 30 gigabayt olduğunu
• B) Kartın 30 yıl dayanacağını
• C) Kartın en az saniyede 30 megabayt yazma hızı garanti ettiğini
• D) Kartın yalnızca fotoğraf için olduğunu

3. Art arda RAW çekerken makinenin birkaç kare sonra duraksamasının nedeni nedir?

• A) Batarya zayıflamıştır
• B) Tampon bellek dolmuştur ve kareler karta yazılana kadar makine bekler
• C) Sensör ısınmıştır
• D) Objektif odak arıyordur

4. Kart okunamadığında ilk yapılması gereken nedir?

• A) Kartı hemen makinede biçimlendirmek
• B) Karta yeni fotoğraflar çekmeye devam etmek
• C) Kartı kullanmayı bırakıp bir kurtarma programıyla taramak
• D) Kartı bir süre dondurucuda bekletmek

Cevaplar

1. A — Büyük rakam genellikle okuma hızıdır; yazma hızı hız sınıfı işaretlerinde yazar.
2. C — V30, saniyede en az 30 megabaytlık sürekli yazma hızını gösterir.
3. B — Tampon karttan hızlı dolar; dolduğunda makine yazmanın bitmesini bekler.
4. C — Yeni yazılan her dosya eski dosyaların üstüne gelebilir; kartı kullanmadan taramak kurtarma şansını korur.

Özet kartı

• Kartlar bozulur: dosya düzeni, fiziksel zarar, sahte kapasite, hücre aşınması.
• U, V ve çember içindeki işaretler en düşük yazma hızı; büyük rakam çoğu zaman okuma hızı.
• Tampon dolunca makine duraksar; RAW ve yavaş kart bunu hızlandırır.
• Numaralı kartlar, dolu kart işareti, yedekten sonra biçimlendirme.
• Okunamayan kartı kullanma; hemen tara. Loş ışıkta doğru yüz çoğu zaman dizinin ortasında.

Sonraki derse köprü

Şenliğin iki kartı artık kılıfta, biri ters çevrili. Ama içlerindeki fotoğraflar, bir bilgisayara ya da bir diske ulaşana kadar yalnızca o küçük parçalarda yaşıyor. Kartı bilgisayara bir okuyucuyla mı takmalı, makineyi kabloyla mı bağlamalı, yoksa kareleri kablosuz mu göndermeli? Sonraki ders fotoğrafların makineden bilgisayara yolculuğunu ve bu yolların her birinin hızını ve riskini konuşuyor.