Bakış açısı

Öğrenme hedefi

Makineyi hangi yükseklikte tuttuğunun bir konuyu nasıl farklı gösterdiğini görebilecek ve kamera yüksekliğini bilinçli olarak seçebileceksin. Göz hizasının tanıdık ve eşit bir bakış verdiğini açıklayacak, alçak açının konuyu büyütüp gökyüzünü fon yapma ve çoğu izleyicide güç hissi uyandırma eğilimini, yüksek açının konuyu küçültüp zemini fon yapma ve kırılganlık hissi uyandırma eğilimini tanıyacak, tam tepeden bakan kuş bakışının sahneyi bir haritaya dönüştürdüğünü görecek, bir insanı yukarıdan ya da aşağıdan çekmenin onun hakkında bir şey söylediğini bilecek ve açı değiştikçe ışığın yüzün hangi bölgelerine düştüğünü, her tende, gözlerde ayrıntı kalacak biçimde okuyacaksın.

Merak sorusu

Bir mahalle parkında, salıncakta sallanan küçük bir kızı ve onu arkadan iten dedesini çekiyorsun. Ayakta, kendi göz hizandan çektiğin karede kız küçük, dede büyük, arkada park dağınık bir kalabalık. Çömelip kızın hizasına indiğinde kız bir anda karenin tam içine giriyor. Daha da alçalıp yere yakın bir yerden çektiğinde, salıncak gökyüzüne doğru uçuyormuş gibi; kız mavi bir göğün önünde, ayakları havada, büyük ve cesur görünüyor.

Çömelmek fotoğrafı nasıl değiştirir? Makineyi göğüs hizasından diz hizasına ya da bir merdivenin üstüne taşımak, ne gördüğünü de, gördüğün şeyin nasıl göründüğünü de değiştirir. Bu derste kamera yüksekliğini, göz hizasını, alçak ve yüksek açıyı ve bu kararların bir insan hakkında ne söylediğini konuşacağız.

Bağlam

Çoğu fotoğraf, fotoğrafçının ayakta durduğu yükseklikten, göz ya da göğüs hizasından çekilir. Bu, en kolay ve en alışılmış yoldur; ama izleyici dünyayı zaten bu yükseklikten görmeye alışkındır ve bu yüzden bu karelerin çoğu tanıdık, bazen de sıradan görünür. Katmanlar dersinde bir ön plan bulmak için çömelmiştik; bu ders çömelmenin ve yükselmenin kendisine bakıyor.

Kamera yüksekliği yalnızca konunun biçimini değiştirmez; arkasına gelen fonu, üstüne düşen ışığı ve izleyicinin konuyla kurduğu ilişkiyi de değiştirir. Bir konuya aşağıdan, yukarıdan ya da kendi hizasından bakmak, izleyiciyi ona göre bir yere yerleştirir. Hangi yüksekliğin seçileceği, bir kural değil, anlatmak istediğin ilişkinin kararıdır.

Basit açıklama

Göz hizası ne verir?

Göz hizası, makinenin konunun gözleriyle aynı yükseklikte olmasıdır. Bu, izleyiciye konuyla eşit bir ilişki verir; ne yukarıdan bakar ne aşağıdan. Yetişkin bir insanı çekerken bu çoğu zaman ayakta durmak demektir. Ama çocuklar, hayvanlar ya da oturan insanlar için göz hizası, fotoğrafçının eğilmesini, çömelmesini ya da yere yatmasını gerektirir.

Küçük bir çocuğu ayakta, kendi hizandan çektiğinde onu yukarıdan görürsün: başının tepesi büyük, bacakları kısa, arkasında zemin. Çömelip onun hizasına indiğinde ise çocuk kendi dünyasının içinde, kendi gözlerinden bakan biri gibi görünür. Birçok fotoğrafçının çocukları ve hayvanları çekerken önce diz çökmesinin nedeni budur: izleyici o kareye, konunun dünyasına onun boyundan bakarak girer.

Alçak ve yüksek açı neyi değiştirir?

Alçak açı, makinenin konudan aşağıda olup yukarıya bakmasıdır. Konu karede büyür ve arkasına çoğu zaman gökyüzü, tavan ya da yüksek bir duvar gelir; bu fon genellikle sadedir. Çoğu izleyici alçak açıdan çekilen konuyu daha büyük, daha güçlü ya da daha görkemli algılama eğilimindedir. Geniş bir açıyla ve çok yakından çekildiğinde, kameraya en yakın kısımlar, ayaklar ya da çene, belirgin biçimde büyüyebilir.

Yüksek açı, makinenin konudan yukarıda olup aşağıya bakmasıdır. Konu küçülür ve arkasına zemin gelir: bir sokak, bir çimen, bir masa. Çoğu izleyici yüksek açıdan çekilen konuyu daha küçük, daha kırılgan ya da daha yalnız algılama eğilimindedir. Makineyi tam tepeden, yere dik tuttuğunda ise kuş bakışı denen bir görüntü elde edersin: derinlik kaybolur ve sahne bir haritaya ya da bir desene dönüşür; bir pazar tezgâhı, bir masa üstü, kaldırımda yürüyen insanların gölgeleri yeni biçimler kazanır.

Açı bir insan hakkında ne söyler?

Bir insanı aşağıdan ya da yukarıdan çekmek, onun hakkında bir şey söyler. Aşağıdan çekilen bir kişi, çoğu izleyicinin gözünde güçlü ve yetkin görünebilir; yukarıdan çekilen biri küçük, zayıf ya da korunmaya muhtaç görünebilir. Bu etki, özellikle yaşlıları, çocukları ya da zor koşullardaki insanları çekerken önemlidir: onları hep yukarıdan çekmek, istemeden onları küçülten bir anlatı kurabilir.

Açıyı seçerken kendine şu soruyu sormak işe yarar: bu kişiyi izleyiciye nasıl göstermek istiyorum, ve o kendini nasıl görmek isterdi? Yaşlı bir dedeyi oturduğu yerde, onun göz hizasından çekmek, ona saygıyla bakan bir kare kurar; aynı dedeyi ayakta, tepeden çekmek onu olduğundan daha çökmüş gösterebilir. Hangi açının doğru olduğunu bir kural değil, kişiye ve anlatmak istediğin şeye duyduğun özen belirler.

Açı ışığın yüze düşüşünü nasıl değiştirir?

Kamera yüksekliği değiştiğinde, kişi de çoğu zaman başını makineye doğru çevirir ve yüzüne düşen ışık değişir. Öğle vakti güneş tepedeyken, aşağıdan çekilen ve başını hafifçe eğip makineye bakan bir kişinin göz çukurları kaşların gölgesine girer ve çenenin altı karanlık bir bölgeye dönüşür. Yukarıdan çekildiğinde ise kişi başını kaldırıp makineye bakar; yüzü gökyüzüne döner, göz çukurları ışıkla dolar ve gözlerde küçük parıltılar belirir.

Bu değişim her tende görülür ama farklı biçimde okunur. Koyu bir tende kaşların altına düşen gölge, gözleri çok çabuk ayrıntısız bir karanlığa gömebilir; açık bir tende aynı gölge, sert bir kontrast çizgisi gibi görünebilir. Alçak açıdan çekmek istiyorsan, kişiyi güneşe biraz daha dönük oturtmak, yere beyaz bir yüzey koyarak aşağıdan ışık geri göndermek ya da gölgeli bir yere geçmek, gözlere ışık getirir. Açıyı seçerken yalnızca biçime değil, gözlere düşen ışığa da bakmak gerekir.

Görsel kanıt

Parka dönüyorsun. Dizlerinin üstüne çöküp makineyi çimenlere yaklaştırıyor, kısa odak uzaklığıyla yukarı doğru çekiyorsun. Kız, koyu tenli, kıvırcık saçları rüzgârda, salıncakla birlikte mavi göğe doğru yükseliyor; arkada dağınık park kaybolmuş, yerinde gökyüzü ve karenin sağ kenarında parlayan kırmızı bir kaydırağın ucu var. Ama öğle güneşi tepede ve kız başını hafifçe eğip sana baktığında gözleri kaşlarının gölgesinde karanlık kalıyor.

Dedesinden salıncağın yanına, güneşli çimenlerin üstüne beyaz bir havlu sermesini istiyorsun; havlu, kızın yüzüne aşağıdan yumuşak bir ışık geri gönderiyor. Bir sonraki karede kızın gözlerinde küçük parıltılar var, gülüşü ve kirpikleri seçiliyor, gökyüzünün önünde büyük ve özgür görünüyor. Sonra dedeyi, beyaz sakallı, açık tenli, bankta otururken onun göz hizasından çekiyorsun; torununu izleyen yüzü karenin içinde eşit ve sakin. Aynı park, üç yükseklik; her biri iki insan hakkında başka bir şey söyledi.

Sık yapılan hata

Özet

Kamera yüksekliği bir konunun nasıl göründüğünü ve izleyicinin onunla kurduğu ilişkiyi değiştirir. Göz hizası eşit ve tanıdık bir bakış verir ve çocuklar ile hayvanlar için onların hizasına inmeyi gerektirir; alçak açı konuyu büyütür ve gökyüzünü fon yapar, çoğu izleyicide güç hissi uyandırma eğilimindedir; yüksek açı konuyu küçültür ve zemini fon yapar, kırılganlık hissine yatkındır; kuş bakışı sahneyi bir haritaya çevirir. Açı bir insan hakkında bir şey söyler ve ışığın yüze düşüşünü değiştirir; her tende gözlerde ayrıntı kalması için açıyla birlikte ışığa da bakmak gerekir.

Mini ödev

Bu ödevde aynı konuyu farklı yüksekliklerden çekeceksin.

1. Bir konuyu ayakta, göğüs hizasından; sonra onun göz hizasından; sonra yere yakın bir yerden çek ve üç kareyi karşılaştır.
2. Bir çocuğu ya da bir hayvanı önce ayakta, sonra çömelip onun hizasından çek.
3. Bir masa üstünü, bir tezgâhı ya da yerdeki bir deseni tam tepeden, kuş bakışıyla çek.
4. Öğle güneşinde birini alçak açıdan çek; gözleri karanlık kalıyorsa yere beyaz bir yüzey koyarak ya da açıyı değiştirerek gözlere ışık getir.

Kendini değerlendir

• Göz hizasından çektiğin kare, konuyla daha eşit bir ilişki kurdu mu?
• Alçak ve yüksek açıdan çektiğin kareler konuyu farklı biçimde, güçlü ya da kırılgan gösterdi mi?
• Alçak açıdaki kişinin gözleri, tenin tonundan bağımsız olarak, ayrıntı taşıyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Küçük bir çocuğu onun dünyasının içinden gösteren kare için makine nerede olmalıdır?

• A) Fotoğrafçının ayakta göz hizasında
• B) Bir merdivenin üstünde
• C) Çocuğun göz hizasında
• D) Tam tepede

2. Alçak açıdan çekilen bir konu çoğu izleyicide nasıl bir his uyandırma eğilimindedir?

• A) Güç ve büyüklük
• B) Kırılganlık ve küçüklük
• C) Hiçbir his
• D) Her zaman korku

3. Makineyi tam tepeden yere dik tutunca sahneye ne olur?

• A) Derinlik artar
• B) Konu büyür
• C) Gökyüzü fon olur
• D) Derinlik kaybolur ve sahne bir haritaya dönüşür

4. Öğle güneşinde alçak açıdan çekilen koyu tenli bir çocuğun gözleri kaşların gölgesinde karanlık kalıyorsa ne yapılabilir?

• A) Yere beyaz bir yüzey koyarak aşağıdan ışık geri göndermek ya da çocuğu ışığa çevirmek
• B) Makineyi göz hizasına kaldırmak zorunludur
• C) Açıyı daha da alçaltmak
• D) Hiçbir şey yapılamaz

Cevaplar

1. C — Çocuğun hizasına inmek, izleyiciyi onun dünyasına onun boyundan sokar.
2. A — Alçak açı konuyu büyütür ve gökyüzüne karşı gösterir; bu çoğu izleyicide güç hissi uyandırma eğilimindedir.
3. D — Kuş bakışında katmanlar üst üste gelir ve sahne düz bir desene ya da haritaya dönüşür.
4. A — Tepedeki güneşte gözlere ışık, aşağıdan bir yansıtıcıyla ya da yüzün ışığa çevrilmesiyle getirilir.

Özet kartı

• Göz hizası: eşit ve tanıdık; çocuk ve hayvanda onların hizasına in.
• Alçak açı: konu büyür, gökyüzü fon olur, çoğu izleyicide güç hissi.
• Yüksek açı: konu küçülür, zemin fon olur, kırılganlık hissi; kuş bakışı: harita.
• Açı bir insan hakkında bir şey söyler; kişiye özenle seç.
• Açı değişince gözlere düşen ışığı kontrol et; her tende gözlerde ayrıntı kalsın.

Sonraki derse köprü

Salıncaklı karede kız karenin sol yarısında gökyüzüne doğru uçarken, sağ yarıda kırmızı bir kaydırak parlıyordu; kaydırak küçük olmasına rağmen karenin o yanını ağırlaştırıyor, kare sanki sağa doğru eğiliyordu. Parlak renkler ve büyük biçimler bir karede neden daha ağır görünür? Fotoğraf neden bir yana devrilecek gibi durur? Sonraki ders görsel dengeyi ve bir karedeki ağırlıkları bilinçli olarak dağıtmayı konuşuyor.