Negatif alan

Öğrenme hedefi

Bir kadrajdaki boşluğu, doldurulması gereken bir eksik değil, fotoğrafın anlamına katılan bir parça olarak görebileceksin. Konunun kapladığı pozitif alanı ve çevresindeki negatif alanı ayırt edecek, boşluğun konuyu fondan ayırmak için neden sade ve bütünlüklü olması gerektiğini açıklayacak, konu ile boşluk arasındaki oranın kareye nasıl bir his katma eğiliminde olduğunu deneyecek, geniş bir boşluğun pozlamayı nasıl yanılttığını görecek ve boşluk içinde küçük kalan bir insanı, her tende, isteyerek bir siluet ya da okunur bir yüz olarak çekip ona bir duygu yakıştırırken dikkatli olacaksın.

Merak sorusu

Akşamüstü aynı çay bahçesine dönüyorsun. Sandalyeler toplanmış, bahçe boşalmış. Sabah gazete okuyan adam, bu kez kıyıdaki son masada tek başına oturuyor; önünde ufka kadar uzanan deniz, üstünde soluk pembeye dönen bir gökyüzü. Adamı kareyi dolduracak kadar yakından çektiğinde sıradan bir portre elde ediyorsun. Geri çekilip onu karenin alt köşesinde küçük bir figür olarak bıraktığında ise karenin neredeyse tamamı deniz ve gök; kare sessizleşiyor.

Boşluk da konu olabilir mi? Bir fotoğrafın konusunun çevresindeki boş alan, çoğu zaman fotoğrafçının bir şeyleri sığdırmak için uğraştığı yerdir. Ama o alan boş bırakıldığında, fotoğrafın söylediği şeyin bir parçası olabilir. Bu derste negatif alanı, onun nasıl kurulduğunu ve bir insanı boşluğun içine yerleştirirken nelere dikkat edileceğini konuşacağız.

Bağlam

Kompozisyonun temellerinde, bir kişinin baktığı yöne boşluk bırakmayı ve arka planı sade tutmayı öğrenmiştik; bunlar boşluğun konuya hizmet ettiği ilk örneklerdi. Bir önceki derste ise kareyi dolduran desenlerle çalıştık: tekrar eden biçimler karenin her köşesini kaplıyordu. Negatif alan bunun tam tersi bir düzendir: karenin büyük bir bölümü neredeyse hiçbir şey içermez ve konu bu boşluğun içinde küçük bir biçim olarak durur.

Bu yaklaşım, sade kadrajlar kurmanın bir yoludur ve her fotoğrafa uymaz. Kalabalık bir pazarın enerjisini anlatmak isteyen bir kare boşluğa ihtiyaç duymaz. Ama bir sessizliği, bir mesafeyi ya da bir konunun biçimini öne çıkarmak istediğinde, boşluk bunun en doğrudan araçlarından biri olabilir.

Basit açıklama

Pozitif ve negatif alan nedir?

Bir karede konunun ve dikkat çeken ögelerin kapladığı alana pozitif alan, bunların çevresindeki boş ya da sade alana negatif alan denir. Negatif alan hiçbir şey olmayan bir yer değildir; bir gökyüzü, bir deniz, bir duvar, bir kar örtüsü, bir sis ya da düz bir kumsal olabilir. Onu negatif kılan, bakışı kendine çekecek ayrıntılardan yoksun ve bütünlüklü olmasıdır.

İzleyicinin bir konuyu fondan ayırmasına figür-zemin ayrımı denir. Negatif alan sade olduğunda bu ayrım kolaylaşır: konu, çevresindeki boşluğa karşı keskin bir biçim olarak okunur. Negatif alan dağınık olduğunda, örneğin boşluğa bir direk, bir tabela ya da bir kalabalık girdiğinde, bakış konuyla bu ögeler arasında bölünür ve boşluk etkisini yitirir. Bu yüzden negatif alan kurarken yalnızca konuya değil, boşluğun kendisine de dikkatle bakarsın.

Oran neyi değiştirir?

Konunun kareyi ne kadar doldurduğu, kareye başka bir his katma eğilimindedir. Konu kareyi dolduruyorsa, izleyici ona yakın durur ve ayrıntılarına bakar. Konu geniş bir boşluğun içinde küçük kaldığında ise çoğu izleyici bir mesafe, bir sessizlik, bazen bir yalnızlık ya da huzur hisseder. Aynı insan, aynı yer; yalnızca oran değiştiğinde fotoğraf farklı bir şey söylemeye başlar.

Konunun boşluktaki yeri de önemlidir. Ortada duran küçük bir figür, boşluğu iki yanına eşit dağıtır ve durgun bir düzen kurma eğilimindedir. Bir köşeye yakın duran figür ise boşluğu bir yöne toplar; figür bakıyor ya da yürüyorsa, bu boşluk onun yönünde açıldığında karede bir beklenti oluşur. Oranı ve yeri denemek için geri çekilmek, yaklaşmak ya da odak uzaklığını değiştirmek yeterlidir; her denemede boşluğun konuya ne yaptığına bakarsın.

Boşluk pozlamayı nasıl etkiler?

Geniş bir negatif alan çoğu zaman karenin en büyük parçasıdır ve makinenin ölçümü onu esas alır. Parlak bir gök, kireç badanalı bir cephe ya da bir kar örtüsü kareyi kaplıyorsa, ölçer onu orta griye doğru karartır ve küçük konu da onunla birlikte kararır. Koyu bir deniz ya da karanlık bir duvar kareyi kaplıyorsa, ölçer onu açar ve konu fazla aydınlık kalabilir. Boşluğun rengi ve parlaklığı da hissi belirler: beyaz bir boşluk hafif ve havadar, karanlık bir boşluk ağır ve yoğun görünme eğilimindedir.

Bu yüzden negatif alanlı karelerde pozlama bir karardır. Konuyu parlak bir gökyüzünün önünde bilinçli olarak bir siluete dönüştürebilir ya da pozlamayı konunun yüzüne göre kurup gökyüzünün açılmasını kabul edebilirsin. Karlı bir tepede pozlamayı artırmak, boşluğun beyaz kalmasını sağlar. İki yolda da makinenin boşluğa göre verdiği ayarı olduğu gibi kabul etmek yerine, histograma ve bir sınama karesine bakmak gerekir.

Boşluktaki bir insana ne yakıştırılır?

Geniş bir boşluğun içinde küçük kalan bir insan, çoğu zaman bir siluet olarak okunur. Parlak bir gökyüzünün önünde koyu tenli bir kişi hızla bir siluete dönüşür; karanlık bir denizin önünde açık tenli bir kişi ise pozlama denize göre kurulursa beyaza kaçabilir. Siluet, bir kişinin yüzünü ve kimliğini gizler ve bir biçime indirger; bu bazen tam istenen şeydir, bazen de o kişinin yüzünü göstermek gerekir. Hangisini istediğine karar verip pozlamayı ona göre kurmak, sonucu şansa bırakmamak demektir.

Boşluk, izleyicide kolayca bir duygu uyandırır ve bu duygu fotoğraftaki kişiye yakıştırılabilir. Deniz kıyısında tek başına oturan bir adam, fotoğrafta yalnız ve hüzünlü görünebilir; oysa belki yalnızca akşam serinliğinin tadını çıkarıyordur. Bir insanı boşluğun içinde küçük bir figür olarak göstermek, onun hakkında bir hikâye anlatmaktır. Bu hikâyeyi kurarken, özellikle fotoğrafın başlığında ya da paylaşırken yazdığın sözlerde, o kişiye ait olmayan bir duyguyu ona yüklememeye dikkat etmek gerekir.

Görsel kanıt

Akşamüstü bahçesine dönüyorsun. Geniş açılı objektifle geri çekiliyor ve koyu tenli adamı, şapkası başında, karenin sol alt köşesine yerleştiriyorsun. Karenin geri kalanı sakin, pembe ve mavi bir gökyüzü ile gümüşi bir deniz; ufuk alt üçte bir çizgide. Makine gökyüzüne göre ölçüyor ve adamı koyu bir siluet olarak bırakıyor: şapkası, omuzları ve elindeki ince bardak tek bir koyu biçim.

Bu karede siluetin sessizliğini koruyorsun. Sonra, yüzünü de görmek için, bir karede adamın yüzünü esas alıp pozlamayı bir buçuk stop açıyorsun; gökyüzü açık bir pembeye dönüyor, ama yanağındaki son güneşin turuncusu ve dalgın gözleri seçiliyor. Çekimden sonra adamla konuşuyorsun; her akşam burada oturup vapurları izlediğini, bunun günün en sevdiği saati olduğunu söylüyor. Fotoğrafın başlığına «yalnızlık» değil, «akşam vapurlarını bekleyen adam» yazıyorsun. Aynı boşluk; ona anlamı veren, fotoğrafçının bilgisi ve seçtiği sözcüklerdi.

Sık yapılan hata

Özet

Negatif alan, konunun çevresindeki sade ve bütünlüklü boşluktur; figür-zemin ayrımını kolaylaştırır ve konu ile boşluk arasındaki oran, kareye mesafe, sessizlik ya da huzur gibi hisler katma eğilimindedir. Boşluk dağınık olmamalı ve pozlamayı yanıltmamalıdır: parlak bir boşluk konuyu karartır, karanlık bir boşluk onu açar. Boşluktaki bir insan, her tende, bilinçli bir siluet ya da okunur bir yüz olarak çekilir ve ona ait olmayan bir duygu başlıkla ya da paylaşımla yüklenmez.

Mini ödev

Bu ödevde boşluğu bilinçli olarak kullanacaksın.

1. Bir konuyu önce kareyi dolduracak kadar yakından, sonra geniş bir sade boşluğun içinde küçük bir biçim olarak çek.
2. Aynı konuyu boşluğun ortasına ve bir köşesine yerleştirip çek; boşluğun nasıl dağıldığını karşılaştır.
3. Parlak bir gökyüzünün ya da beyaz bir duvarın önündeki bir konuyu, önce makinenin ölçümüyle, sonra pozlamayı konuya göre kurarak çek.
4. Boşluğun içinde bir insanı çekersen, çekimden sonra onunla konuş ve fotoğrafa onun hakkında bildiğin bir şeyi yansıtan bir başlık ver.

Kendini değerlendir

• Konu küçüldükçe kare sende farklı bir his uyandırdı mı?
• Boşluğa giren dağınık bir öge var mıydı ve onu nasıl çıkardın?
• Boşluktaki kişiyi, tenin tonundan bağımsız olarak, istediğin gibi, bir siluet ya da okunur bir yüz olarak çekebildin mi?

Sözlük

Mini test

1. Negatif alanı negatif yapan nedir?

• A) Her zaman siyah olması
• B) Bakışı çekecek ayrıntılardan yoksun ve bütünlüklü olması
• C) Karenin en küçük bölümü olması
• D) Bulanık olması

2. Negatif alana bir direk ya da tabela girdiğinde ne olur?

• A) Boşluk daha etkili olur
• B) Pozlama düzelir
• C) Bakış konuyla bu ögeler arasında bölünür ve boşluk etkisini yitirir
• D) Boşluk daha sade görünür

3. Karenin büyük bölümünü parlak bir gökyüzü kaplıyorsa makinenin ölçümü küçük konuya ne yapma eğilimindedir?

• A) Onu karartır
• B) Onu açar
• C) Onu bulanıklaştırır
• D) Onu değiştirmez

4. Parlak bir gökyüzünün önünde küçük kalan koyu tenli birinin yüzünü göstermek istiyorsan ne yapılır?

• A) Makinenin ölçümünü olduğu gibi kabul etmek
• B) Beyaz dengesini değiştirmek
• C) Adamı gökyüzünden çıkarmak için yere yatırmak
• D) Pozlamayı yüze göre kurup gökyüzünün açılmasını kabul etmek

Cevaplar

1. B — Negatif alan boş değildir; bakışı kendine çekmeyen sade ve bütünlüklü bir alandır.
2. C — Boşluğa giren ögeler bakışı böler; figür-zemin ayrımı zayıflar.
3. A — Ölçer geniş parlak alanı orta griye karartırken küçük konuyu da karartır.
4. D — Siluet yerine okunur bir yüz isteniyorsa pozlama yüze göre kurulur; gökyüzü daha açık kalır.

Özet kartı

• Negatif alan: konunun çevresindeki sade, bütünlüklü boşluk.
• Boşluk sade olunca konu fondan keskin ayrılır; dağınıklık onu bozar.
• Oran hissi değiştirir: küçük konu, geniş boşluk; bunlar eğilim, kesin yasa değil.
• Boşluk pozlamayı yanıltır: siluet mi, yüz mü, karar ver.
• Boşluktaki kişiye her tende bilinçli pozla, ona ait olmayan bir duygu yükleme.

Sonraki derse köprü

Akşamüstü karesinde adam, deniz ve gökyüzü aynı düzlemde, düz bir perde gibi duruyordu. Aynı yere, önüne kıyıdaki bir halatı ya da bir kayığın burnunu, arkasına da ufukta bir adayı alarak çektiğini düşün: kare birkaç katmana ayrılır ve izleyicinin bakışı önden arkaya doğru ilerler. Fotoğraf nasıl derinlik kazanır? Sonraki ders ön plan, orta plan ve arka plan katmanlarını konuşuyor.