Yönlendirici çizgiler

Öğrenme hedefi

Bir sahnedeki yolları, çitleri, kıyıları ve bakışları, izleyicinin gözünü konuya taşıyacak çizgiler olarak görebilecek ve kadrajını bu çizgilere göre kurabileceksin. Gerçek çizgilerle bir bakışın ya da bir sıranın oluşturduğu ima edilen çizgileri ayırt edecek, birbirine yaklaşan çizgilerin derinlik hissini nasıl kurduğunu açıklayacak, diyagonal ve kıvrımlı çizgilerin çoğu izleyicide farklı hisler uyandırma eğilimini tanıyacak, bir çizginin başlangıcını ve bitişini kadrajda bilinçli yerleştirecek ve çizginin taşıdığı bakışın ulaştığı yüzün, her tende, okunur ve doğru pozlanmış olmasına dikkat edeceksin.

Merak sorusu

Bir bağ yolunda yürüyorsun. Yolun iki yanında tahta çitler, çitlerin arkasında asmalar var; yolun sonunda, bir ceviz ağacının gölgesinde, başında üzüm sepeti taşıyan yaşlı bir kadın duruyor. Makineyi göğüs hizasında tutup yolu düz bir kareyle çektiğinde kadın küçük bir figür olarak kalıyor ve bakış karenin her yerine dağılıyor. Çömelip çitin yanından, yolu kareye bir köşeden sokarak çektiğinde ise çitler ve yolun kenarları kadına doğru daralarak uzanıyor ve kare bir anda toparlanıyor.

Göz fotoğrafın içinde nasıl yürür? Bir fotoğrafa bakan kişinin bakışı çoğu zaman rastgele gezinmez; belirgin kenarlar, yollar ve çizgiler bu gezintiye bir rota çizme eğilimindedir. Bu derste yönlendirici çizgileri, onların nasıl kurulduğunu ve bakışı konuya taşırken nelere dikkat edileceğini konuşacağız.

Bağlam

Kompozisyonun temellerini konuştuğumuz modülde kadrajın ne olduğunu, bir fotoğrafın kahramanını seçmeyi ve onu Ders 6.3'teki gibi kadrajın içinde bir yere yerleştirmeyi öğrenmiştik. O derslerde soru, konunun nerede duracağıydı. Bu modülün sorusu farklı: izleyici oraya nasıl ulaşacak?

Bir fotoğraf, izleyiciye bir anda bütün olarak görünür; ama bakış yine de bir yerden başlar, bir yerlerde durur, bir yerlerde oyalanır. Çizgiler, lekeler, parlak ve karanlık bölgeler bu gezintiyi etkiler. Bu modülde kadrajın içindeki bu yapıları, yani çizgileri, çerçeveleri, desenleri, boşlukları, katmanları, açıyı ve dengeyi, bakışı yönetmenin araçları olarak ele alacağız. Hiçbiri bir kural değil; hepsi, istediğin etkiyi kurmak için kullanabileceğin seçenekler.

Basit açıklama

Fotoğrafta çizgi nedir?

Bir fotoğrafta çizgi, gözün izleyebileceği her uzun kenardır. Yollar, raylar, çitler, nehir kıyıları, merdiven korkulukları, duvar dipleri ve kaldırım taşlarının sıraları, gerçekten var olan çizgilerdir. Bunların yanında bir de ima edilen çizgiler vardır: bir insanın baktığı yön, uzatılmış bir kol, bir sıra hâlinde dizilmiş kuşlar ya da ağaçlar. Bunlar çizilmiş değildir, ama göz onları bir çizgi gibi takip etme eğilimindedir.

Yönlendirici çizgi, bakışı kadrajın bir yerinden alıp konuya ulaştıran çizgidir. Çoğu zaman karenin bir kenarından ya da köşesinden başlar ve konuda sona erer. Bu yüzden bir yönlendirici çizgiyi kurarken iki şeye bakarsın: çizgi nereden giriyor ve nerede bitiyor? Bağ yolundaki çitler karenin alt köşelerinden girip kadına doğru daraldığında, bakış onların üstünden kadına kadar yürüme eğilimi gösterir.

Çizgiler derinliği nasıl kurar?

Gerçekte birbirine paralel olan çizgiler, bir fotoğrafta uzaklaştıkça birbirine yaklaşır ve uzakta bir noktada birleşiyormuş gibi görünür. Bu noktaya kaçış noktası denir. Yolun iki kenarı, rayların iki demiri ya da bir koridorun iki duvarı böyle birleşir. Birbirine yaklaşan bu çizgiler, iki boyutlu bir karede güçlü bir derinlik hissi kurar.

Bu etki, bakış noktasıyla güçlenir. Ders 12.2'de geniş açının seni konunun dibine soktuğunu görmüştük; çizgilere yakın ve alçak bir yerden, geniş bir açıyla bakınca yakındaki çizgiler karede geniş ve uzun yer kaplar, uzaktaki uçları ise hızla daralır. Bu, çizgilerin daha güçlü bir ok gibi okunmasını sağlar. Konuyu kaçış noktasına ya da ona yakın bir yere yerleştirmek, bakışın çizgilerin sonunda konuyu bulmasını kolaylaştırır.

Çizginin biçimi neyi değiştirir?

Çizgilerin biçimi de bakışın gezintisini değiştirir. Yatay çizgiler çoğu izleyiciye durgun ve sakin gelir; dikey çizgiler yüksekliği ve ayakta durmayı öne çıkarır. Diyagonal çizgiler, yani karede eğik uzanan çizgiler, birçok izleyicide hareket ya da gerilim hissi uyandırma eğilimindedir. Kıvrılarak ilerleyen bir yol ya da bir nehir, S eğrisi denen biçimde, bakışı kareyi sağa sola dolaştırarak daha yavaş ilerletir.

Bunlar kesin kurallar değil, çoğu izleyicide görülen eğilimlerdir; aynı çizgi farklı bir bağlamda farklı okunabilir. Önemli olan, bir çizginin bakışı nereye götürdüğüne bakmaktır. Bir çizgi kadrajın dışına doğru uzanıyorsa, bakışı da dışarı taşıyabilir; bazen bu istenir, çünkü karenin ötesinde bir şeyin devam ettiği hissini verir. Bir çizgi konunun tam içinden, örneğin bir kişinin boynundan geçiyorsa, onu keser gibi görünebilir; bir adım yana kaymak bunu çoğu zaman çözer.

Çizginin sonunda ne var?

Yönlendirici bir çizgi, bakışı bir yere taşır; ama o yerde bir şey bulunmalıdır. Çizgi konuya ulaştığında konu okunur olmalıdır: yeterince büyük, yeterince net ve doğru pozlanmış. Bakış uzun bir yolu izleyip sonunda karanlık, ayrıntısız bir lekeye ulaşırsa, çizginin kurduğu beklenti boşa çıkar.

Bu, özellikle çizginin bir insanın yüzüne ulaştığı karelerde önemlidir. Çizgi parlak bir yol ya da güneşli bir çitse ve yüz bir ağacın gölgesindeyse, makinenin ölçümü parlak çizgilere kayabilir ve yüz karanlık kalabilir. Koyu bir tende bu, yüzün gölgeye gömülmesi demektir; açık bir tende ise yüzün yanında parlak bir çizgi yüzünden donuk bir griye dönmesi. Pozlamayı çizgilere değil, çizginin sonundaki yüze göre kurmak, bakışın ulaştığı yerde bir insan bulmasını sağlar.

Görsel kanıt

Bağ yoluna dönüyorsun. Çömelip geniş bir açıyla, çitin dibinden çekiyorsun. Toprak yolun iki kenarı ve iki yandaki tahta çitler karenin alt köşelerinden giriyor ve yolun sonundaki ceviz ağacına doğru daralarak birleşiyor. Kadın, bu çizgilerin birleştiği yerin hemen önünde, karenin üst üçte birinde duruyor; ağacın iki kalın dalı başının üstünde birleşiyor.

İlk karede makine güneşli yola ve çitlere göre pozlamış; kadın, buğday tenli, başında sepetiyle, ağacın gölgesinde karanlık bir siluet. Pozlamayı yüzüne göre bir buçuk stop açıp yeniden çektiğinde yol biraz parlıyor, ama kadının yüzü, kırışıkları ve sepetteki üzümlerin buğusu okunuyor. Bakış çitlerin üstünden yürüyüp yolun sonunda bir insanın yüzünü buluyor. Aynı yol, aynı kadın; değişen, çizgilerin başladığı yer ve sonunda bekleyen yüzün pozlamasıydı.

Sık yapılan hata

Özet

Yönlendirici çizgiler, yollar, çitler, kıyılar gibi gerçek ya da bir bakış ve bir sıra gibi ima edilen çizgilerdir ve izleyicinin bakışı onları izleme eğilimindedir. Birbirine yaklaşan çizgiler kaçış noktasında birleşerek derinlik kurar, alçak ve geniş bir açı bu etkiyi güçlendirir; diyagonal, dikey, yatay ve kıvrımlı çizgiler çoğu izleyicide farklı hisler uyandırsa da bunlar kural değil eğilimdir. Bir çizginin nereden girip nerede bittiğine bakmak ve bittiği yerdeki yüzü, her tende, okunur ve doğru pozlanmış kılmak, bakışın yürüyüşünü anlamlı bir yere ulaştırır.

Mini ödev

Bu ödevde çizgileri bulup bakışı konuya taşıyan kadrajlar kuracaksın.

1. Bir yol, bir çit, bir merdiven ya da bir kaldırım sırası bul; onu önce düz bir kareyle, sonra karenin bir köşesinden girecek biçimde, dizlerinin üstüne çöküp kısa odak uzaklığıyla çek.
2. Birbirine yaklaşan iki çizginin kaçış noktasını bul ve bir konuyu o noktanın yakınına yerleştir.
3. Bir kişinin baktığı yönün ima ettiği bir çizgiyi kullanarak, bakışın onun baktığı şeye ulaştığı bir kare kur.
4. Parlak bir çizginin sonunda gölgede duran bir yüzü, önce otomatik pozlamayla, sonra pozlamayı yüze göre kurarak çek.

Kendini değerlendir

• Köşeden giren çizgili kare, düz kareye göre bakışını konuya daha kolay mı taşıdı?
• Konuyu kaçış noktasına yakın yerleştirince kare daha derin mi göründü?
• Çizginin sonundaki yüzde gözler ve kırışıklar seçiliyor mu, yoksa yüz bir siluete mi dönmüş?

Sözlük

Mini test

1. İma edilen çizgiye örnek hangisidir?

• A) Bir yolun kenarı
• B) Bir demiryolu rayı
• C) Bir insanın baktığı yön
• D) Bir çitin tahtaları

2. Gerçekte paralel olan çizgilerin uzakta birleşiyormuş gibi göründüğü noktaya ne denir?

• A) Kaçış noktası
• B) Odak noktası
• C) Kesişim noktası
• D) Netlik noktası

3. Yönlendirici çizgilerin etkisini güçlendirmek için hangi bakış noktası sık kullanılır?

• A) Çok uzaktan, uzun bir objektifle
• B) Tam tepeden
• C) Çizgilere yakın ve alçak bir yerden, geniş bir açıyla
• D) Çizgilere dik bakarak

4. Parlak bir yolun sonunda gölgede duran koyu tenli bir kişinin yüzü karanlık çıkıyorsa ne yapılır?

• A) Pozlamayı yola göre bırakmak
• B) Yolu kadrajdan çıkarmak
• C) Diyaframı kısmak
• D) Pozlamayı çizginin sonundaki yüze göre kurmak

Cevaplar

1. C — Bakış yönü çizilmiş bir çizgi değildir ama göz onu bir çizgi gibi izleme eğilimindedir.
2. A — Paralel çizgiler uzaklaştıkça yaklaşır ve kaçış noktasında birleşiyormuş gibi görünür.
3. C — Yakın ve alçak bir yerden, geniş açıyla bakınca yakındaki çizgiler uzun yer kaplar ve uçları hızla daralır.
4. D — Bakışın ulaştığı yerde okunur bir yüz olmalıdır; pozlama çizgilere değil yüze göre kurulur.

Özet kartı

• Çizgi: gözün izleyebileceği her uzun kenar; ima edilen çizgiler de vardır.
• Çizgi nereden giriyor, nerede bitiyor? Konuyu bitiş noktasına koy.
• Yaklaşan çizgiler kaçış noktasında birleşir ve derinlik kurar; alçak ve geniş açı güçlendirir.
• Çizgi biçimlerinin hisleri kural değil, eğilimdir.
• Çizginin sonundaki yüzü her tende okunur ve doğru pozlanmış kıl.

Sonraki derse köprü

Bağ yolunun sonunda, ceviz ağacının iki kalın dalı kadının başının üstünde bir kemer gibi birleşiyordu. Çizgiler bakışı kadına kadar taşıdı; dalların oluşturduğu bu kemer ise onu bir çerçevenin içine aldı. Kapılar, pencereler, kemerler ve dallar bir konuyu çevrelediğinde fotoğrafa ne olur? Kapılar ve pencereler neden güçlü? Sonraki ders, kadrajın içinde ikinci bir çerçeve kurmayı ve bunun konuyu nasıl vurguladığını konuşuyor.