Objektif kodları

Öğrenme hedefi

Bir objektifin gövdesindeki yazıları ve işaretleri okuyarak o objektifin ne yapabildiğini anlayabileceksin. Odak uzaklığını ve ışık gücünü, «1:1.8» ya da «1:3.5-5.6» gibi yazımlarla bile çözebilecek, filtre çapını gösteren işareti bulacak, en yakın odak mesafesinin ve büyütme oranının ne anlattığını ayırt edecek, gövdedeki anahtarların ne işe yaradığını tanıyacak, üreticilerin kendi kısaltmalarını el kitabından okuyacak ve bir objektifin en yakın odak mesafesine bakarak bir portrede, her tende yüzün oranlarını koruyacak mesafeden neden uzak durman gerektiğini açıklayacaksın.

Merak sorusu

Bir pazar sabahı bir bit pazarında, eski fotoğraf makinelerinin ve objektiflerin dizildiği bir tezgâhın önündesin. Eline aldığın objektifin ön halkasında küçük harflerle bir sürü sayı ve kısaltma var: bir milimetre değeri, iki nokta üst üsteyle ayrılmış bir oran, bir daire içinde çizgili bir sembol ve bir iki harf kısaltması. Gövdenin yan tarafında iki küçük anahtar, halkanın üstünde de metre ve fit cinsinden bir ölçek.

Objektifin üzerindeki yazılar ne anlatıyor? Bu yazıları okuyabilen biri, bir objektifi takmadan önce onun ne kadar geniş gördüğünü, ne kadar ışık topladığını, ne kadar yakına odaklanabildiğini ve hangi özelliklere sahip olduğunu bilir. Bu derste objektiflerin gövdesindeki yazıları, işaretleri ve anahtarları okumayı öğreneceğiz.

Bağlam

Bu modül boyunca odak uzaklığını, ışık gücünü, sensör boyutunu ve objektif kusurlarını konuştuk. Bu bilgilerin çoğu, objektifin gövdesinde küçük bir satıra sığdırılmış biçimde yazılıdır. Yazılar bir bakıma objektifin kimlik kartıdır ve üreticiden üreticiye biraz farklı biçimlerde yazılsa da, temel bilgiler hemen her objektifte aynı mantıkla verilir.

Bu okuma, özellikle bir objektifi elden alırken ya da bir arkadaşın objektifini ödünç alırken işe yarar. Bir objektifin senin makinene uyup uymadığını, beklediğin işi görüp göremeyeceğini, çoğu zaman gövdesine bakarak anlayabilirsin. Üreticiye özgü kısaltmaların anlamı ise her zaman o üreticinin el kitabında ve sitesinde yazılıdır; bunları ezberlemek yerine nerede okuyacağını bilmek yeterlidir.

Basit açıklama

Odak uzaklığı ve ışık gücü nasıl yazılır?

Hemen her objektifte odak uzaklığı milimetreyle yazılır: sabit bir objektifte tek bir sayı, «50mm» gibi; zoom objektifte bir aralık, «18-55mm» gibi. Işık gücü ise çoğu zaman «f/1.8» biçiminde değil, «1:1.8» biçiminde yazılır. Bu oran, objektifin açıklığının çapının odak uzaklığına oranını anlatır ve f/1.8 olarak okunur. Zoom objektiflerde «1:3.5-5.6» yazısı, objektifin kısa ucunda f/3.5'e kadar açılabildiğini, uzun ucunda ise f/5.6'da kaldığını söyler; tek bir sayı ise sabit diyaframlı bir zoom demektir.

Bu iki bilgi, objektifin en önemli iki özelliğini verir. Odak uzaklığı, makinenin sensör boyutuyla birlikte hangi genişlikte bir kadraj vereceğini; ışık gücü ise akşam bir odada hangi enstantaneyle çekebileceğini ve arka planı ne kadar yumuşatabileceğini anlatır. Bir objektifi elinde tuttuğunda bu iki bilgiyi okuyup Ders 12.5'teki kırpma faktörüyle kendi makinene çevirmek, onun sende nasıl davranacağını gösterir.

Filtre çapı ve mesafe bilgileri ne anlatır?

Objektifin ön halkasında ya da kapağının iç yüzünde, içinden bir çizgi geçen küçük bir daire sembolü ve yanında bir sayı görürsün: «ø58» gibi. Bu, objektifin önüne vidalanacak filtrelerin milimetre cinsinden çapıdır. Filtre ya da güneşlik alırken bu sayıya bakarsın; yanlış çaptaki bir filtre objektife takılmaz.

Birçok objektifte en yakın odak mesafesi de yazılıdır: «0.45m/1.48ft» gibi. Bu, objektifin netlik bulabildiği en kısa mesafedir ve genellikle sensör düzleminden ölçülür. Bazı objektiflerde bir de büyütme oranı verilir: «1:4» ya da «1:1» gibi. Bu oran, en yakın odak mesafesinde konunun sensör üstünde gerçek boyutunun ne kadarı büyüklükte oluştuğunu anlatır; 1:1, konunun sensörde gerçek boyutunda oluştuğu demektir ve çoğu zaman makro objektiflerde görülür. Işık gücündeki «1:1.8» ile büyütme oranındaki «1:1» aynı yazım biçimini kullanır ama bambaşka şeyler anlatır.

Anahtarlar ve kısaltmalar ne işe yarar?

Birçok objektifin gövdesinde küçük anahtarlar bulunur. En yaygını otomatik odak ile manuel odak arasında geçiş yapan anahtardır; genellikle AF ve MF harfleriyle işaretlidir. Sabitlemeli objektiflerde sabitlemeyi açıp kapatan bir anahtar, bazılarında da farklı sabitleme modları için bir seçici bulunur. Bazı zoom objektiflerde, objektif aşağı bakarken kendiliğinden uzamasın diye bir zoom kilidi, bazı objektiflerde ise odağın belirli bir mesafe aralığında aranmasını sağlayan bir sınırlayıcı anahtar vardır.

Objektiflerin gövdesinde üreticiye özgü kısaltmalar da bulunur. Bu harfler çoğu zaman sabitleme sistemini, odak motorunun türünü, objektifin hangi büyüklükte bir sensörü kaplayacak görüntü düşürdüğünü, profesyonel bir seriye ait olup olmadığını ya da toza ve neme karşı ek bir koruma taşıyıp taşımadığını anlatır. Her üretici bu bilgiler için kendi harflerini kullanır ve aynı harf iki üreticide farklı bir şey anlatabilir. Bu yüzden bir kısaltmayı tahmin etmek yerine, o üreticinin el kitabındaki ya da sitesindeki açıklamayı okumak en güvenilir yoldur.

Yazılar bir portrede neyi söyler?

Objektifin gövdesindeki en yakın odak mesafesi, bir yüze ne kadar yaklaşabileceğini söyler; ama bu, o kadar yaklaşman gerektiği anlamına gelmez. Sahil kasabasındaki kadını hatırla: yarım metreden çekildiğinde burnu iriydi, meydanın karşı ucundan çekildiğinde oranları yerine oturmuştu. Gövdedeki kırk beş santimetre, o yakın kareye ne kadar sokulabileceğini söyler; esmer ya da açık, hiçbir yüz için oraya sokulman gerektiğini söylemez.

Bir portre için objektif seçerken gövdedeki odak uzaklığını kendi sensörüne göre çevirip, yüzün oranlarını koruyan birkaç metrelik mesafeden istediğin kadrajı verip vermediğine bakarsın. Işık gücü yazısı ise tentenin altında ya da bir odanın köşesinde ISO'yu ne kadar aşağıda tutabileceğini haber verir. Böylece gövdedeki birkaç sayı, bir portrenin hem biçimini hem ışığını önceden tahmin etmeni sağlar.

Görsel kanıt

Bit pazarındaki tezgâha dönüyorsun. Satıcı, esmer, kalın gözlüklü yaşlı bir adam, objektifi sana uzatıyor. Ön halkada «50mm 1:1.8» ve «ø52» yazıyor; gövdede bir AF/MF anahtarı ve üreticiye ait iki harf var. Halkadaki mesafe ölçeği «0.45m» ile başlıyor. Telefonundan üreticinin sitesine bakıyor ve iki harfin, objektifin tam kare sensör için tasarlandığını gösterdiğini öğreniyorsun.

Objektifi makinene takıp satıcının iznini alarak iki kare çekiyorsun. Kırk beş santimetreden, objektifin izin verdiği en yakın noktadan aldığın karede gözlük camları ve burun ucu öne taşmış, kulakları geriye çekilmiş. İki buçuk metre geri çekilip çektiğin karede yüzünün oranları olağan; gözlüğünün arkasındaki gözlerinde kırışan çizgiler ve tezgâhtaki eski objektiflerin parıltısı seçiliyor. f/1.8'in ışığı, tentenin gölgesinde yüzünü düşük bir ISO ile çekmeni sağlıyor. Birkaç satırlık yazı, objektifin ne yapabildiğini daha takmadan söylemişti.

Sık yapılan hata

Özet

Objektifin gövdesindeki yazılar onun kimlik kartıdır: odak uzaklığı milimetreyle, ışık gücü çoğu zaman «1:1.8» gibi bir oranla yazılır ve f/1.8 olarak okunur; «ø» işaretinin yanındaki sayı filtre çapıdır; en yakın odak mesafesi ne kadar yaklaşabileceğini, büyütme oranı ise en yakın mesafede konunun sensörde ne büyüklükte oluştuğunu anlatır. Gövdedeki anahtarlar odak ve sabitleme gibi özellikleri yönetir; üreticiye özgü kısaltmalar el kitabından okunur. Bu yazılar bir portrede, her tende yüzün oranlarını koruyan mesafeyi ve loş ışıkta ne kadar ışık toplanabileceğini önceden tahmin etmeyi sağlar.

Mini ödev

Bu ödevde kendi objektiflerinin kimlik kartlarını çıkaracaksın.

1. Elindeki her objektifin odak uzaklığını, ışık gücünü ve filtre çapını gövdesinden okuyup bir listeye yaz.
2. Varsa en yakın odak mesafesini ve büyütme oranını bul ve not et.
3. Gövdedeki anahtarların ne işe yaradığını makinende deneyerek doğrula.
4. Gövdedeki üreticiye özgü kısaltmaları üreticinin el kitabından ya da sitesinden araştırıp anlamlarını listeye ekle.

Kendini değerlendir

• Her objektifinin ışık gücünü «1:» yazımından doğru okuyabildin mi?
• Filtre çapını ve en yakın odak mesafesini bulabildin mi?
• Her objektifin için, bir omuz portresini kaç metreden kurabileceğini listeye ekleyebildin mi?

Sözlük

Mini test

1. Bir objektifin ön halkasında «1:1.8» yazması ne anlatır?

• A) Büyütme oranının 1:1.8 olduğunu
• B) Objektifin açılabildiği en büyük diyaframın f/1.8 olduğunu
• C) Filtre çapının 1,8 santimetre olduğunu
• D) Objektifin 1,8 kilogram olduğunu

2. Objektif kapağında «ø58» yazması neyi gösterir?

• A) Filtre çapının 58 milimetre olduğunu
• B) Odak uzaklığının 58 milimetre olduğunu
• C) En yakın odak mesafesinin 58 santimetre olduğunu
• D) Objektifin 58 gram olduğunu

3. Bir objektifte «1:1» büyütme oranı ne demektir?

• A) Objektifin sabit diyaframlı olduğunu
• B) Objektifin 1:1 fotoğraf formatında çektiğini
• C) En yakın odak mesafesinde konunun sensörde gerçek boyutunda oluştuğunu
• D) Objektifin hiç büyütme yapmadığını

4. En yakın odak mesafesi 0,45 metre olan 50 milimetrelik bir objektifle portre çekerken ne yapılır?

• A) Her zaman en yakın odak mesafesinden çekmek
• B) Filtre çapını değiştirmek
• C) Objektifi manuel odağa almak
• D) Yüzün oranlarını korumak için birkaç metre uzakta durmak

Cevaplar

1. B — Objektifin önündeki oran, açıklığın odak uzaklığına oranıdır ve f/1.8 olarak okunur.
2. A — «ø» sembolü çapı gösterir; yanındaki sayı filtre ve güneşliklerin milimetre cinsinden çapıdır.
3. C — 1:1, konunun sensörde gerçek büyüklüğüyle oluştuğunu anlatır; çoğu zaman makro objektiflerde görülür.
4. D — En yakın odak mesafesi yaklaşabileceğin sınırdır; yüzün oranları için birkaç metrelik mesafe gerekir.

Özet kartı

• Odak uzaklığı mm ile; ışık gücü çoğu zaman «1:1.8» = f/1.8 biçiminde.
• «ø58» = 58 milimetrelik filtre çapı.
• En yakın odak mesafesi: yaklaşabileceğin sınır; büyütme oranı: o mesafedeki büyüklük.
• Anahtarlar: AF/MF, sabitleme, zoom kilidi, odak sınırlayıcı.
• Üretici kısaltmalarını el kitabından oku; portrede her tende mesafeyi yazılardan tahmin et.

Sonraki derse köprü

Bazı objektiflerin gövdesinde «makro» yazar ve büyütme oranı 1:1'e ulaşır; bazılarının ön camı dışa doğru bir balon gibi taşar; bazılarının gövdesi ise ortasından yana doğru eğilip kayabilir. Bunlar gündelik işler için değil, belirli işler için tasarlanmış objektiflerdir. Balıkgözü, makro ve tilt-shift ne işe yarar? Sonraki ders bu özel objektifleri ve hangi işte neden kullanıldıklarını konuşuyor.