Geniş, normal, tele

Öğrenme hedefi

Objektifleri geniş, normal ve tele diye üç büyük aileye ayırabilecek ve her ailenin bir fotoğrafa kattığı bakışı seçebileceksin. Bu ailelerin kabaca hangi odak uzaklıklarına karşılık geldiğini bilecek, geniş açının neden seni konunun dibine soktuğunu ve bu yakınlığın neyi büyük gösterdiğini açıklayacak, geniş açının karenin kenarlarındaki yüzleri nasıl uzatabileceğini görecek, tele objektifin arka planı dar bir dilime indirerek nasıl seçici bir bakış kurduğunu kullanacak ve uzaktan çekilen insanların rızasını ve her tende yüzün fondan ayrılışını hesaba katacaksın.

Merak sorusu

Bir kent meydanında, bağlama çalan bir sokak müzisyenini ve çevresinde toplanan kalabalığı çekiyorsun. Önce geniş açılı bir objektifle kalabalığın içine giriyorsun: müzisyenin bağlaması kadrajın önünde kocaman, arkasında dinleyenler, meydanın binaları ve gökyüzü sığıyor; sanki sen de halkanın içindesin. Sonra karşıdaki kafenin masasına oturup uzun bir objektifle çekiyorsun: bu kez karede yalnızca müzisyenin yüzü ve telleri tutan parmakları var, arkada ayrıntısı erimiş bir duvar.

Geniş açı her şeyi neden büyük gösterir? Ve aynı müzisyen, bir karede kalabalığın bir parçası, ötekinde tek başına bir yüz olarak neden bu kadar farklı okunur? Bu derste objektifleri kısa, orta ve uzun odak uzaklıklarına göre üç aileye ayırıp her ailenin izleyiciyi nereye yerleştirdiğine bakacağız.

Bağlam

Ders 12.1'de odak uzaklığının görüş açısını belirlediğini ve aynı yerden çekerken yalnızca kadrajın genişliğini değiştirdiğini görmüştük. Sahada ise objektifi değiştiren fotoğrafçı genellikle ayaklarını da oynatır. Kısa bir odak uzaklığıyla bir yüzü kareye doldurmak için dibine kadar sokulursun; uzun bir objektifle aynı yüzü doldurmak için uzakta kalırsın. Fotoğrafa asıl karakterini veren şey, bu yer değiştirmedir.

Bu yüzden objektifleri yalnızca milimetreleriyle değil, seni nerede durmaya zorladıklarıyla ve bu duruşun fotoğrafa ne anlattığıyla düşünmek işe yarar. Aşağıdaki aralıklar tam kare bir sensör içindir ve kabadır; sınırlar fotoğrafçıdan fotoğrafçıya biraz kayar. Önemli olan sayıların kesinliği değil, her ailenin davranışıdır.

Basit açıklama

Geniş açı ne anlatır?

Kabaca 35 milimetrenin altındaki objektiflere geniş açı, 20 milimetrenin altındakilere de çoğu zaman ultra geniş açı denir. Geniş açı sahnenin büyük bir parçasını kareye sığdırır; bir odanın tamamını, bir meydanı, bir manzarayı. Ama bir konuyu kareye doldurmak istediğinde onun çok yakınına girmen gerekir. Bu yakınlıkta kameraya en yakın şey, karedeki öteki her şeyden çok daha büyük görünür: müzisyenin bağlaması, bir çocuğun uzattığı eli, bir çiçeğin taç yaprağı. Geniş açının her şeyi büyük gösterdiği hissi buradan gelir; aslında büyük görünen, sana yakın olandır.

Bu yakınlık bir his de taşır. Geniş açıyla çekilmiş bir kare, izleyiciyi olayın içine, kalabalığın ortasına koyar; ortam, mekân ve çevre konuyla birlikte anlatılır. Bir bedeli de vardır: karenin kenarlarına ve köşelerine yakın duran şeyler dışa doğru uzar. Kenara düşen bir yüz, esmer de olsa pembe de, genişleyip biçim değiştirebilir. Bu yüzden geniş açıyla insan çekerken yüzleri kenarlardan biraz içeride tutmak iyi bir alışkanlıktır.

Normal objektif ne anlatır?

Kabaca 40 ile 60 milimetre arasındaki objektiflere normal objektif denir; tam kare bir sensörün köşegenine yakın bir odak uzaklığına sahiptirler. Birçok fotoğrafçı, bu objektiflerin verdiği görüntüyü, bir şeye doğal bir mesafeden baktığımızda gördüğümüze yakın bulur. Ne geniş açının abartılı yakınlığı ne de telenin uzak gözlemi vardır; nesnelerin birbirine göre büyüklüğü tanıdık gelir.

Bu tanıdıklık, normal objektifi hem kolay hem zor kılar. Kolaydır, çünkü sahneyi fazla yorumlamadan gösterir. Zordur, çünkü objektifin kendisi karenin ilgisini artırmaz; fotoğraf ne gösterdiğine, nereden çekildiğine ve ışığa dayanmak zorundadır. Sokakta, belgeselde ve günlük hayatı çekerken birçok fotoğrafçının normal objektifi sevmesinin nedeni de budur: fotoğrafçıyı objektifin etkisine değil, sahneye yaslanmaya zorlar.

Tele ne anlatır?

Kabaca 70 milimetrenin üstündeki objektiflere tele objektif denir; 70 ile 135 milimetre arası çoğu zaman portre için, daha uzunları spor, doğa ve uzaktaki konular için kullanılır. Tele, sahnenin dar bir dilimini seçer. Bu seçicilik, arka planı da dar bir parçaya indirir: geniş açıyla kareye giren bütün bir meydan yerine, tele ile müzisyenin arkasındaki yalnızca bir duvar parçası ya da bir kapı kareye girer. Konunun arkasını sadeleştirmek, dikkati tek bir şeye toplamak için güçlü bir araçtır.

Tele aynı zamanda seni uzakta tutar. Bu, bir kuşu ürkütmeden, bir çocuğu oyunundan koparmadan çekmeyi sağlar; ama insanların, fark etmedikleri bir anda uzaktan çekilmesi anlamına da gelebilir. Bir yüzü tele ile uzaktan yakın plan çekmek, o kişinin rızası olmadan onun mahremiyetine girmek olabilir; sokakta ve kalabalıkta bu sınırı düşünmek fotoğrafçının sorumluluğudur. Tele ile uzaktan duruş, bir yüzün oranlarını da yakın çekime göre daha tanıdık bırakır; bunun ayrıntısına ileride perspektifi konuşurken döneceğiz.

Hangisi seçilir?

Aileler arasında doğru ya da yanlış bir seçim yoktur; hangisinin kullanılacağına anlatmak istediğin şey karar verir. Konunun çevresiyle birlikte anlatılmasını mı istiyorsun, yoksa çevresinden ayrılmasını mı? İzleyici olayın içinde mi olmalı, yoksa dışarıdan mı bakmalı? Geniş açı içeriye, tele dışarıya, normal ise ikisinin arasına bir bakış koyar.

Seçerken tenleri ve arka planı da birlikte düşün. Tele, arka planı dar bir dilime indirdiği için, bir yüzün arkasına hangi rengin ve hangi aydınlığın geleceğini seçmeyi kolaylaştırır; koyu bir teni aydınlık bir duvarın, açık bir teni gölgeli bir kapı boşluğunun önüne almak, iki adım yana kaymakla mümkün olabilir. Geniş açıda ise arka plan geniştir ve yüzün fondan ayrılması için ışığa ve konumlanmaya daha çok iş düşer.

Görsel kanıt

Meydana dönüyorsun. 24 milimetrelik objektifle kalabalığın içindesin; müzisyen koyu tenli, kıvırcık saçlı genç bir adam ve bağlamasının gövdesi kadrajın alt kenarında kocaman duruyor. Arkasında dinleyenlerin yüzleri, meydanın saat kulesi ve bulutlar var. Kadrajın sağ kenarına düşen açık tenli bir kadın dinleyicinin yüzü yana doğru uzamış; bir adım sola kayıp kadını kadrajın içine alınca yüzü yeniden olağan biçimine dönüyor.

Kafenin masasından 135 milimetreyle çektiğinde meydan kayboluyor. Müzisyenin yüzü, gözlerini kapatmış hâli ve tellere basan parmakları kareyi dolduruyor; arkasında yalnızca güneş alan açık renkli bir duvar parçası var ve koyu teni bu açık zeminden kendiliğinden kopuyor. Çekmeden önce müzisyenle göz göze geliyorsun, o başını sallıyor. Aynı müzisyen, aynı an; bir karede meydanın bir parçası, ötekinde müziğin içinde tek başına bir insan.

Sık yapılan hata

Özet

Objektifler kabaca üç aileye ayrılır: geniş açı sahnenin büyük bir parçasını kapsar ve seni konunun dibine sokar, bu yüzden yakındaki şeyleri büyük gösterir ve izleyiciyi olayın içine koyar; normal objektif tanıdık bir bakış verir ve fotoğrafçıyı sahneye yaslanmaya zorlar; tele dar bir dilimi seçer, arka planı sadeleştirir ve seni uzakta tutar. Aralarında doğru ya da yanlış yoktur, anlatmak istediğin bakış seçer; geniş açıda yüzleri kenarlardan uzak tutmak, tele ile uzaktan çekilen insanların rızasını gözetmek ve her tende yüzün arkasına gelecek fonu seçmek bu seçimin parçasıdır.

Mini ödev

Bu ödevde aynı konuyu üç aileyle, yerini değiştirerek çekeceksin.

1. Bir konuyu geniş açıyla, onun dibine girerek ve çevresini de kareye alarak çek.
2. Aynı konuyu normal bir odak uzaklığıyla, kendine doğal gelen bir mesafeden çek.
3. Aynı konuyu tele ile uzaktan, arkasına sade bir fon gelecek biçimde yer seçerek çek.
4. Geniş açıyla bir arkadaşını önce kadrajın köşesine, sonra ortasına yakın yerleştirip çek ve yüzün biçimini karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Üç karenin her biri sende farklı bir bakış hissi uyandırdı mı: içeride, doğal, dışarıdan?
• Tele ile çektiğin karede arka planı birkaç adımla değiştirebildin mi?
• Köşeye yerleştirdiğin yüzün yanakları ve alnı, ortadaki hâline göre genişledi mi?

Sözlük

Mini test

1. Geniş açıyla çekilen bir karede yakındaki bir bağlamanın kocaman görünmesinin asıl nedeni nedir?

• A) Geniş açı her şeyi büyütür
• B) Konuyu kareye doldurmak için ona çok yaklaşılmıştır ve yakın olan büyük görünür
• C) Bağlama zaten büyüktür
• D) Diyafram çok açıktır

2. Tam kare bir sensörde normal objektif kabaca hangi aralıktadır?

• A) 10–20 milimetre
• B) 200–400 milimetre
• C) 100–135 milimetre
• D) 40–60 milimetre

3. Tele objektif bir portrede arka planı sadeleştirmeye nasıl yardım eder?

• A) Sahnenin dar bir dilimini seçtiği için arkaya giren alanı küçültür
• B) Arka planı her zaman siyah yapar
• C) Arka planı kendiliğinden bulanıklaştırır ve hiç ayarlama gerekmez
• D) Arka plana ışık ekler

4. Geniş açıyla çekilen bir grup fotoğrafında köşeye düşen bir kişinin yüzü uzamışsa ne yapılır?

• A) Tenin rengini değiştirmek
• B) Pozlamayı kısmak
• C) Kişiyi ya da kadrajı kaydırıp yüzü kenarlardan biraz içeride tutmak
• D) Diyaframı en dara kısmak

Cevaplar

1. B — Geniş açı konuyu doldurmak için yakınlaşmayı gerektirir; kameraya yakın olan, uzaktakilere göre çok büyük görünür.
2. D — Normal objektifler tam kare sensörün köşegenine yakın, kabaca 40–60 milimetrelik odak uzaklıklarıdır.
3. A — Dar görüş açısı konunun arkasından yalnızca küçük bir parçayı kareye alır; fonu birkaç adımla seçmek kolaylaşır.
4. C — Kenar uzaması karenin kenarlarında ve köşelerinde belirginleşir; yüzü içeri almak biçimini korur.

Özet kartı

• Geniş (~35 mm altı): içeride olmak, ortam; yakın olan büyük görünür.
• Normal (~40–60 mm): tanıdık bakış; güç sahneden gelir.
• Tele (~70 mm üstü): seçicilik, sade fon, uzaktan gözlem.
• Geniş açıda yüzleri kenardan uzak tut; tele ile uzaktan çekerken rızayı gözet.
• Her tende yüzün arkasına gelecek fonu yer ve objektifle seç.

Sonraki derse köprü

Bu derste üç aileyi ayrı ayrı düşündük, ama çantaların çoğunda hepsini tek bir gövdede toplayan zoom objektifler bulunur: halkayı çevirirsin, geniş açıdan teleye geçersin. Yine de birçok fotoğrafçı, zoom yapamayan, tek bir odak uzaklığına bağlı objektiflerle çalışmayı tercih eder. Zoom yapamayan bir objektif neden bu kadar sevilir, ve bir objektifin seni yürümeye zorlaması neden bir kazanç olabilir? Sonraki ders sabit ve zoom objektifleri karşılaştırıyor.