Arka düğmeyle odak

Öğrenme hedefi

Otomatik odağı deklanşörden ayırıp makinenin arkasındaki bir düğmeye taşıyabilecek ve bu düzenin sana ne kazandırıp neyi zorlaştırdığını değerlendirebileceksin. Menüde odak başlatma görevini deklanşörün yarım basışından alıp bir arka düğmeye atayacak, sürekli odakta düğmeyi basılı tutarak izlemeyi, bırakarak netliği sabitlemeyi öğrenecek, aynı netlikle art arda kareler çekmenin hangi sahnelerde işe yaradığını görecek ve farklı tenlerden insanların bulunduğu bir grupta seçtiğin göze bir kez odaklanıp o netliği korumanın yolunu bileceksin.

Merak sorusu

Bir mezuniyet töreninde, sahnenin kenarında duruyorsun. Öğrenciler sırayla sahneye çıkıp diplomalarını alıyor. Deklanşöre her yarım basışında makine netliği yeniden arıyor; bir keresinde öndeki kürsünün mikrofonuna, bir keresinde arkadaki perdeye gidiyor. Tam an geldiğinde mercek hâlâ ileri geri gidip geliyor ve kare kaçıyor.

Yanındaki fotoğrafçı ise başparmağıyla makinenin arkasındaki bir düğmeye basıp bırakıyor, işaret parmağıyla art arda çekiyor ve hiçbir kareyi kaçırmıyor gibi. Profesyoneller neden odak ile deklanşörü ayırır? Bu derste odağı başparmağa, çekimi işaret parmağına veren bu düzeni, neyi değiştirdiğini ve herkes için doğru olup olmadığını konuşacağız.

Bağlam

Makinelerin çoğunda deklanşör varsayılan olarak iki iş yapar: yarım basışta netliği arar, tam basışta çeker. Ders 10.2'de bu yarım basışın tek çekim odakta netliği kilitlediğini, sürekli odakta ise konuyu izlediğini görmüştük. Bu düzen kolaydır, çünkü tek bir parmak her şeyi yapar. Ama iki işi bir parmağa bağlamanın bir bedeli de vardır: her çekimde netlik de yeniden aranır, istemesen bile.

Arka düğmeyle odak bu bağı çözer. Menüden deklanşörün yarım basışındaki odak görevini kaldırır, bu görevi başparmağın altındaki bir düğmeye verirsin. Artık deklanşör yalnızca çeker, netliği ise başparmağın yönetir. Bu küçük bir menü değişikliği gibi görünür, ama makineyi tutuşunu ve çekim sırasında verdiğin kararları değiştirir.

Basit açıklama

Düğme nasıl atanır?

Birçok makinenin arkasında, başparmağın rahatça ulaştığı yerde AF-ON yazan bir düğme bulunur. Bu düğme olmayan makinelerde çoğu zaman AE-L ya da AF-L yazan, pozlamayı ya da netliği kilitlemeye yarayan bir düğme vardır ve menüden ona yeni bir görev verilebilir. Adlar ve menü yolu üreticiden üreticiye değişir; genellikle özel ayarlar ya da düğme atama bölümünde, deklanşörün yarım basışını ve arka düğmenin görevini ayrı ayrı seçebileceğin satırlar bulunur.

Kurulum, bir görevi vermek ve bir görevi geri almaktan oluşur: arka düğmeye odak başlatma görevi verilir, deklanşörün yarım basışından ise odak görevi kaldırılır ve yarım basış yalnızca pozlamayı ölçmeye ya da hiçbir şey yapmamaya ayarlanır. Yalnızca düğmeye görev verip yarım basışı olduğu gibi bırakırsan iki parmak da netlik arar ve düzenin kazancı kaybolur. Kurulumdan sonra makineyi deneyerek sına: deklanşöre yarım basınca merceğin hareket etmemesi, arka düğmeye basınca netliğin aranması gerekir.

Başparmak ne kazandırır?

Arka düğmeyle odağın en büyük kazancı, iki odak modunu tek bir modda birleştirmesidir. Makineyi sürekli odağa alırsın. Konu hareket ederken arka düğmeyi basılı tutarsın ve makine onu izler. Konu durduğunda ya da netliği sabitlemek istediğinde başparmağını kaldırırsın; netlik o mesafede kalır, tek çekim odakta kilitlemişsin gibi. Menüye girip mod değiştirmeden, yalnızca başparmağını basıp bırakarak iki davranış arasında geçiş yaparsın.

Yeniden kadrajlama da kolaylaşır. Netliği bir kez bulup başparmağını kaldırdığında, kadrajı istediğin gibi kurup deklanşöre dilediğin kadar basabilirsin; netlik her karede yeniden aranmaz. Sehpaya bağlı bir makineyle bir manzarayı ya da bir portre dizisini çekerken, önünden geçen biri ya da bir yaprak netliği kendine çekemez. Bir kuşun konmasını ya da bir çocuğun gülmesini beklerken netlik hazırdır ve deklanşöre bastığın an çekim olur.

Neyi zorlaştırır?

Bu düzenin bir öğrenme süresi vardır. Yıllarca yarım basışla çekmiş bir el, ilk günlerde arka düğmeye basmayı unutur ve kareler yumuşak çıkar. İki parmağın ayrı işler yapmasına alışmak birkaç çekim gününü alabilir ve bu sürede önemli bir işte yeni düzeni denemek riskli olabilir.

Başka biri de makinene alışkın değildir. Bir aile yemeğinde makineyi bir akrabana verip seni çekmesini istersen, deklanşöre basar ve netliğin neden gelmediğini anlamaz. Bu yüzden birçok fotoğrafçı makineyi başkasına vermeden önce ayarı geri alır ya da iki düzeni kayıtlı ayar olarak saklar. Ayrıca bazı makinelerde tek çekim odakta deklanşör, netlik onaylanana kadar çekmeyi bekletir; arka düğme düzeninde bu davranışın nasıl değiştiğini kendi makinende sınamak gerekir. Bu düzen, sürekli izleme ve bekleme isteyen işler için güçlü bir araçtır; herkesin ve her işin zorunlu kuralı değildir.

Kalabalık ve farklı tenlerde netlik nasıl korunur?

Bir grup fotoğrafında netliği her karede yeniden aramak, her seferinde farklı bir yüze gitme riski demektir. Makine bir karede lambaya en yakın yüzü, bir sonrakinde en öndeki omzu seçebilir. Arka düğmeyle, tek nokta odağı seçtiğin kişinin gözüne koyar, başparmağınla bir kez netliği bulur ve bırakırsın. Sonra herkesin gözlerini açmasını ve gülmesini beklerken istediğin kadar kare çekersin; netlik o gözde kalır.

Bu, ışığın yüzlere eşit düşmediği sahnelerde özellikle işe yarar. Açık tenli bir yüzün pencere ışığıyla parladığı, koyu tenli bir yüzün hafif gölgede kaldığı bir karede, her yarım basış netliği daha kontrastlı yüze taşıyabilir. Netliği bir kez senin seçtiğin göze kilitlemek, hangi yüzün keskin olacağı kararını her karede makineye yeniden bırakmamak demektir. Grup yer değiştirirse ya da sen yaklaşırsan başparmağınla yeniden odaklanırsın.

Görsel kanıt

Mezuniyet törenine dönüyorsun. Makineyi sürekli odağa, odağı arka düğmeye almışsın. Sahneye çıkan öğrencilerden biri, koyu tenli, uzun boylu bir genç, diplomasını almak için yürürken başparmağınla düğmeyi basılı tutuyorsun ve odak noktası onun yüzünü izliyor. Rektörle el sıkışmak için durduğunda başparmağını kaldırıyorsun. Netlik onun gözünde kalıyor; gülümseyip diplomasını kaldırırken üç kare çekiyorsun ve üçünde de kirpiklerinin ve cübbesinin kenarındaki simli şeridin keskin olduğunu görüyorsun.

Tören sonrası bahçede, farklı tenlerden altı arkadaş yan yana poz veriyor. Güneş bir yandan geliyor; kenardakilerin yüzü parlak, ortadakiler hafif gölgede. Ortadaki arkadaşın gözüne tek noktayla bir kez odaklanıp bırakıyor, sonra herkesin aynı anda gözlerini açtığı kareyi bekleyerek on kare çekiyorsun. Makine bir kez bile netliği parlak kenardaki yüze taşımıyor. Aynı insanlar, aynı ışık; değişen, netlik kararının kimin elinde kaldığıydı.

Sık yapılan hata

Özet

Arka düğmeyle odak, netlik aramayı deklanşörün yarım basışından alıp başparmağın altındaki bir düğmeye verir; deklanşör yalnızca çeker. Sürekli odakta düğmeyi basılı tutmak konuyu izler, bırakmak netliği sabitler; bu, mod değiştirmeden iki davranışı tek elde birleştirir ve bekleyen, yeniden kadrajlayan ya da gruplarla çalışan fotoğrafçıya netliği her karede yeniden aratmamayı sağlar. Öğrenme süresi ve başkasının makineyi kullanması bu düzenin bedelleridir; farklı tenlerden insanların bulunduğu bir karede ise hangi gözün keskin olacağı kararını her karede makineye bırakmamanın yolu olabilir.

Mini ödev

Bu ödevde arka düğmeyle odağı kurup iki düzeni aynı sahnede karşılaştıracaksın.

1. Makinenin menüsünde odak başlatmayı bir arka düğmeye ata ve deklanşörün yarım basışından odak görevini kaldır; deklanşöre yarım basınca merceğin hareket etmediğini sına.
2. Sürekli odakta yürüyen birini düğmeyi basılı tutarak izle, durduğunda başparmağını kaldırıp art arda üç kare çek.
3. Bir kişiye odaklanıp başparmağını kaldır, sonra önünden birinin geçtiği bir anda deklanşöre bas; netliğin yerinde kalıp kalmadığına bak.
4. Işığın yüzlere eşit düşmediği, açık ve koyu tenli kişilerden oluşan bir grubu önce yarım basışla, sonra arka düğmeyle odaklayıp sabitleyerek çek ve netliğin hangi gözde kaldığını karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Deklanşörün yarım basışı artık mercek hareketine yol açmıyor mu?
• Başparmağını kaldırdıktan sonra önünden geçen biri netliği kendine çekti mi, yoksa netlik yerinde kaldı mı?
• Grup fotoğrafında netlik, her karede senin seçtiğin gözde kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Arka düğmeyle odakta deklanşörün görevi nedir?

• A) Yalnızca netlik aramak
• B) Yalnızca çekim yapmak; netliği arka düğme yönetir
• C) Beyaz dengesini ayarlamak
• D) Diyaframı kısmak

2. Sürekli odak ve arka düğme düzeninde başparmağını kaldırınca ne olur?

• A) Makine çekim yapar
• B) Netlik sonsuza gider
• C) Netlik bulunduğu mesafede sabit kalır
• D) Makine tek çekim odağa geçmek için menü açar

3. Arka düğmeye odak görevi verildi ama yarım basıştaki odak kapatılmadıysa sorun nedir?

• A) Deklanşör de netlik arar ve netlik her basışta yeniden taşınabilir
• B) Makine hiç çekim yapmaz
• C) Pozlama bozulur
• D) Arka düğme devre dışı kalır

4. Işığın yüzlere eşit düşmediği, farklı tenlerden kişilerin bulunduğu bir grupta netliği ortadaki kişinin gözünde tutmak için ne yapılır?

• A) Her kare için yarım basıp makinenin seçmesini beklemek
• B) Geniş alan odağa geçmek
• C) Enstantaneyi uzatmak
• D) Tek noktayla o göze bir kez odaklanıp başparmağı kaldırmak ve kareleri öyle çekmek

Cevaplar

1. B — Düzenin amacı iki işi ayırmaktır: işaret parmağı çeker, başparmak netliği yönetir.
2. C — Düğme bırakıldığında makine netliği yeniden aramaz; netlik tek çekim odaktaki gibi yerinde kalır.
3. A — İki parmak da netlik ararsa deklanşöre her basış netliği yeniden taşır ve düzenin kazancı kaybolur.
4. D — Netlik bir kez seçilen göze sabitlenince, her karede daha kontrastlı yüze kayması önlenir.

Özet kartı

• Deklanşör çeker, başparmak netliği yönetir.
• Kurulum iki adım: arka düğmeye odak ver, yarım basıştan odağı al.
• Sürekli odakta bas: izler; bırak: sabitler.
• Öğrenme süresi ve başkasına verilen makine bu düzenin bedelidir.
• Grupta netliği seçtiğin göze bir kez kilitle; her tende karar senin kalsın.

Sonraki derse köprü

Odağı nereye koyacağını, hangi modda tutacağını, ne zaman elle bulacağını ve başparmağınla nasıl sabitleyeceğini artık biliyorsun. Yine de bazı kareler yumuşak çıkacak. Asıl soru, bir bulanık fotoğrafa bakıp nedenini okuyabilmek: yumuşaklık bütün kareye mi yayılmış, yoksa netlik yanlış yerde mi duruyor? Sonraki ders bulanıklığın titreyen elden, hareket eden konudan, yanlış odak noktasından, yanlış moddan, sığ alan derinliğinden, kirli mercekten ve yetersiz ışıktan gelen izlerini birbirinden ayırt etmeyi konuşuyor.