AF-S ve AF-C

Öğrenme hedefi

Otomatik odağın bulduğu netliği ne yapacağını, bir kez kilitlemek mi yoksa sürekli yeniden aramak mı, bilinçli olarak seçebileceksin. Tek çekim odağın durağan konularda netliği bulup sabitlediğini, sürekli odağın ise hareket eden konuyu izleyip netliği her an yenilediğini açıklayacak, odak önceliği ile deklanşör önceliği arasındaki farkı bilecek, iki modun yeniden kadrajlamaya nasıl farklı tepki verdiğini görecek, hareketli konuları sürekli odakla izlemenin püf noktalarını uygulayacak ve loşta ya da parlak güneşte hareket eden insanları, tenin tonuna göre izleme için kenar bularak net tutacaksın.

Merak sorusu

Parkta, sana doğru koşan bir köpeği çekmek istiyorsun. Deklanşöre yarım basıyor, makinenin köpeği netlediğini görüyor ve basıyorsun. İlk karede köpek keskin. Ama köpek yaklaştıkça çektiğin kareler yumuşuyor; son karede köpeğin burnu kadrajı dolduruyor ama bulanık, arkasındaki çimen ise keskin.

Hareketli bir konu nasıl net kalır? Makine netliği buldu, ama sonra bıraktı; köpek hareket ederken netlik ilk bulduğu mesafede kaldı. Oysa makinenin bir de netliği sürekli yeniden arayan bir modu var. Bu derste bu iki odak modunu, hangisinin ne zaman işe yaradığını ve hareket eden bir konuyu kareler boyunca nasıl keskin tutacağını konuşacağız.

Bağlam

Bir önceki derste makinenin netliği iki farklı yöntemle bulduğunu gördün: kontrast algılama ve faz algılama. Netliği bulmak işin ilk yarısıdır. İkinci yarı, bulunan netlikle ne yapılacağıdır: bir kez bulup orada bırakmak mı, yoksa konu hareket ettikçe yeniden aramak mı? Bu karar, çekim ayarlarında odak modu olarak seçilir.

Birçok makinede bu iki mod AF-S ve AF-C kısaltmalarıyla gösterilir; bazı üreticiler farklı adlar kullanır, ama işleri aynıdır. Bazı makinelerde ayrıca, seçimi makineye bırakan otomatik bir mod bulunur. Telefonlar çoğu zaman odağı kendiliğinden sürekli ayarlar ve ekrana dokunduğunda bir noktaya kilitler. Hareket, pozlama modülünde enstantaneyle ilişkilendirilmişti: kısa bir süre hareketi dondurur. Ama hareketi dondurmak yetmez; donmuş konu da netlik düzleminde olmalıdır. Odak modu bu ikinci şartı sağlar.

Basit açıklama

Tek çekim odak nasıl çalışır?

Tek çekim odakta, deklanşöre yarım bastığında makine netliği bir kez arar, bulur ve orada kilitler. Çoğu zaman kısa bir bip ya da renk değiştiren bir çerçeve kilidi haber verir. Sen yarım basılı tuttuğun sürece netlik o mesafede kalır; konu hareket etse de makine yeniden aramaz. Birçok makinede bu modda odak önceliği vardır: makine netliği bulamazsa deklanşörün çekmesine izin vermez, bulanık bir kare çekmek yerine seni bekletir.

Bu mod durağan konular için idealdir: bir portre, bir manzara, masadaki bir yemek, oturan bir insan. Ayrıca kilitlenen netlik, yeniden kadrajlamayı mümkün kılar. Konunun gözüne odaklanır, yarım basılı tutar, sonra makineyi çevirip konuyu kadrajın kenarına yerleştirirsin; netlik gözde kalır. Tek çekim odağın tuzağı hareketli konulardır: netlik kilitlendikten sonra konu sana yaklaşır ya da uzaklaşırsa, netlik düzlemi yerinde kalır ve konu ondan çıkar. Köpek örneğindeki sorun tam olarak budur.

Sürekli odak nasıl çalışır?

Sürekli odakta, deklanşöre yarım bastığın sürece makine netliği hiç kilitlemez; konuyu izler ve netliği her an yeniden ayarlar. Konu yaklaşırsa mercek de ona göre hareket eder, uzaklaşırsa geri gider. Birçok makine bu modda konunun hızını ve yönünü tahmin ederek, deklanşöre bastığın anda konunun nerede olacağını öngörür; buna öngörülü takip denir. Faz algılamanın hızı, bu takibin temelidir.

Sürekli odakta çoğu makine varsayılan olarak deklanşör önceliği kullanır: netlik mükemmel olmasa bile deklanşöre bastığında çeker, çünkü hareketli bir anda beklemek anı kaçırmak demektir. Bu davranış birçok makinede menüden değiştirilebilir. Sürekli odağın tuzağı ise yeniden kadrajlamadır: yarım basılı tutarken makineyi çevirirsen, odak noktasının altına yeni gelen şeye, örneğin arka plana, odaklanır. Bu yüzden sürekli odakta yeniden kadrajlamak yerine odak noktasını konunun üstüne taşımak gerekir; bunu bir sonraki derste göreceğiz.

Hangi modu ne zaman seçmeli?

Kararın özü şu: konu durağansa tek çekim, hareket ediyorsa sürekli odak. Ama sınır her zaman net değildir. Konuşurken sallanan bir insan, oynayan bir bebek, rüzgârda salınan bir çiçek küçük hareketler yapar. Bu tür durumlarda, özellikle geniş diyaframla sığ bir netlik diliminde çalışırken, küçük bir ileri geri hareket bile netliği gözden kulağa kaydırabilir. Sürekli odak bu küçük hareketleri de izler.

Otomatik seçim modunda makine konunun hareket edip etmediğine bakar ve modu kendisi seçer. Bu mod kolaylık sağlar ama bazen yanılır; durağan bir konuyu hareketli sanıp arka plana kayabilir ya da hareketli bir konuyu durağan sanıp kilitleyebilir. Bu yüzden hangi durumda ne istediğini biliyorsan modu kendin seçmek daha güvenilirdir. Birçok fotoğrafçı hareketin olasılığı olan her sahnede sürekli odağı varsayılan yapar ve durağan konularda tek çekime geçer.

Hareketli konuda netlik nasıl korunur?

Sürekli odakla hareketli bir konuyu izlerken birkaç alışkanlık işi kolaylaştırır. Konuyu odak noktasının altında tut ve deklanşöre basmadan önce bir süre izlemeye başla; makine konunun hızını ve yönünü öğrenmek için birkaç anlık zamana ihtiyaç duyar. Sürekli çekimle art arda birkaç kare çek; bir dizide en az bir karenin tam net olma olasılığı artar. Yeterli ışık sağla; faz algılama ışık azaldıkça yavaşlar. Netliği enstantaneyle birlikte düşün: bulanık bir karede sorun odak mı, yoksa hareketin süresi mi, bunu ayırmak gerekir.

İzleme kenarlara dayanır ve hareket eden bir yüz bazen az kenar sunar. Loş bir spor salonunda koşan koyu tenli bir çocuk, ya da güneşte parlayan açık tenli bir yüz, makineye az kontrast verebilir ve izleme yüzden kayabilir. Bu durumda odak noktasını kontrastlı bir bölgeye, örneğin formanın yazısına, saçın kenarına ya da gözlerin çevresine yerleştirmek izlemeyi güçlendirir. Işığı artırmak, yani daha aydınlık bir alana geçmek ya da ISO'yu yükseltmek, izlemenin hızını da artırır. Modern makinelerin yüz ve göz takibi bu işi büyük ölçüde üstlenir; onu da bu modülde ayrıca göreceğiz.

Görsel kanıt

Parkta, bir çocuğun attığı topu yakalamak için sana doğru koşan bir köpeği çekiyorsun. Önce tek çekim odakla deniyorsun. Köpek yirmi metre uzaktayken yarım basıp netliyor ve art arda çekiyorsun. İlk kare keskin; ama köpek yaklaştıkça kareler yumuşuyor, son karede köpeğin burnu bulanık, arkadaki çimen ise keskin. Netlik yirmi metrede kalmış.

Odak modunu sürekli odağa alıp aynı koşuyu yeniden çekiyorsun. Köpeği odak noktasının altında tutuyor, deklanşöre basmadan önce birkaç saniye izliyor ve art arda çekiyorsun. Köpek yaklaştıkça netlik onunla birlikte geliyor; son karede burnundaki su damlaları ve havada uçuşan kulakları keskin. Sonra aynı parkta bankta oturan büyükanneni sürekli odakta çekip yeniden kadrajlamaya çalışıyorsun; netlik arkadaki ağaca kayıyor. Tek çekime geçip gözüne odaklanıyor, kilitleyip kadrajı kuruyorsun; büyükannenin gözleri keskin. İki konu, iki mod; her biri kendi işini iyi yapıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Tek çekim odak netliği bir kez bulup kilitler, çoğu zaman netlik bulunmadan çekime izin vermez ve durağan konularda, kilitli netlikle yeniden kadrajlamada idealdir; sürekli odak ise konuyu izleyip netliği her an yeniler, hızını ve yönünü öngörebilir ve çoğu zaman anı kaçırmamak için netlik tam olmasa da çeker. Durağan konuda tek çekim, hareketli konuda sürekli odak temel karardır; sürekli odakta yeniden kadrajlamak yerine odak noktası taşınır. Hareketli bir yüzün izlenmesi kenarlara dayandığı için, loşta ya da parlak güneşte düşük kontrastlı yüzlerde odağı forma yazısı, saç kenarı ya da gözler gibi kontrastlı bir bölgeye koymak ve ışığı artırmak izlemeyi güçlendirir.

Mini ödev

Bu ödevde iki odak modunu aynı hareket üzerinde karşılaştıracaksın.

1. Sana doğru koşan ya da bisiklet süren birini tek çekim odakla, art arda en az beş kare çek.
2. Aynı hareketi sürekli odakla, konuyu odak noktasının altında tutarak ve basmadan önce birkaç saniye izleyerek yeniden çek.
3. Durağan bir kişiyi sürekli odakta yeniden kadrajlayarak, sonra tek çekimde odak kilidiyle yeniden kadrajlayarak çek ve netliğin nereye düştüğüne bak.
4. Loş bir ortamda hareket eden birini çek; izleme yüzden kayıyorsa odak noktasını kontrastlı bir bölgeye taşı.

Kendini değerlendir

• Tek çekim ve sürekli odak dizilerinde kaç karenin keskin olduğunu karşılaştırdın mı?
• Sürekli odakta yeniden kadrajlayınca netliğin kaydığını gördün mü?
• Loşta koşan kişinin yüzü, odak kontrastlı bir bölgeye taşınınca daha kararlı izlendi mi?

Sözlük

Mini test

1. Tek çekim odakta netlik ne zaman aranır?

• A) Deklanşöre yarım basıldığında bir kez; sonra kilitlenir
• B) Sürekli, her an
• C) Yalnızca fotoğraf çekildikten sonra
• D) Hiç aranmaz

2. Sana doğru koşan bir köpek tek çekim odakla çekildiğinde son kareler neden bulanıklaşır?

• A) Enstantane fazla uzun olduğu için
• B) Netlik ilk bulunduğu mesafede kalır ve köpek o düzlemden çıkar
• C) ISO fazla yüksek olduğu için
• D) Köpeğin rengi arka plana benzediği için

3. Sürekli odakta yeniden kadrajlamanın sorunu nedir?

• A) Makinenin kapanması
• B) Pozlamanın bozulması
• C) Renklerin değişmesi
• D) Makinenin odak noktasının altına yeni gelen arka plana odaklanması

4. Loş bir salonda koşan koyu tenli bir çocuğun yüzünden izleme kayıyorsa ne yapılabilir?

• A) Tek çekim odağa geçip ilk kareyi kilitlemek
• B) Diyaframı en dara kısmak
• C) Odak noktasını formanın yazısı ya da saç kenarı gibi kontrastlı bir bölgeye koyup ışığı artırmak
• D) Yardım ışığını kapatmak

Cevaplar

1. A — Tek çekim odak yarım basışta netliği bir kez bulur ve basılı tutuldukça orada kilitli tutar.
2. B — Kilitli netlik düzlemi sabit kalır; yaklaşan köpek bu düzlemden çıkınca bulanıklaşır, arka plan ise netlikte kalabilir.
3. D — Sürekli odak odak noktasının altındakini izler; kadraj çevrilince oraya gelen arka plan netlenir.
4. C — İzleme kenarlara dayanır; kontrastlı bir bölge ve daha çok ışık makineye izleyebileceği bir hedef verir.

Özet kartı

• Tek çekim (AF-S): bir kez bul, kilitle; durağan konu ve yeniden kadrajlama.
• Sürekli (AF-C): konuyu izle, netliği her an yenile; hareketli konu.
• Sürekli odakta kadrajı çevirme, odak noktasını taşı.
• Basmadan önce izlemeye başla, art arda çek, ışığı artır.
• Düşük kontrastlı hareketli yüzde odağı kontrastlı bir bölgeye koy.

Sonraki derse köprü

Sürekli odakta kadrajı çevirmek yerine odak noktasını konunun üstüne taşımak gerektiğini söyledik. Peki odak noktası nerede duruyor ve onu nasıl yönlendirirsin? Makine kendi başına bir nokta seçtiğinde çoğu zaman en yakın ya da en parlak şeye odaklanır. Sonraki ders odak alanlarını ve odak noktasını makineye bırakmak yerine neden kendin seçmen gerektiğini anlatıyor.