İlk Tekrar Takviminin Tasarlanması

Açılış sahnesi

Pazar akşamı, bir mahalle emlak ofisinin arka odası. Cemil elli bir yaşında, yirmi yıldır bu ofisi işletiyor ve duvardaki büyük takvimde bu ayın on dokuz randevusu saatleriyle yazılı: salı on buçukta bir daire gösterimi, perşembe on dörtte tapu, cuma sabahı bir kira sözleşmesi. Hiçbiri kaçmıyor, çünkü her birinin bir günü, bir saati ve bir yeri var. Aynı takvimin her haftasının köşesinde ise küçük bir not duruyor: "akademi — bu hafta."

Cemil üç hafta önce bu akademiye başladı ve bir kanıt kartını okumayı öğrenmek istiyor, çünkü annesinin yeni başladığı ilaçla ilgili ailenin mesaj grubuna her gün bir haber düşüyor. Üç haftanın üçünde de "bu hafta" notu pazar akşamına kadar bekledi ve ardından silinip bir sonraki haftaya taşındı. Bu akşam masasında öğrenme modülünün dokuz dersinden aldığı notlar duruyor. Neyin işe yaradığını biliyor; eksik olan tek şey, bu bilginin duvardaki takvime bir gün ve saat olarak girmesi.

Bu derste ne olacak

Bu bir uygulama görevi ve okunup geçilecek bir ders değil; sonunda elinde önümüzdeki haftalara yazılmış bir takvim olacak. Önce takvimin neden yazılı olması gerektiğine ve aralıkları neye göre seçeceğine bakacağız. Sonra altı maddeyi tek tek dolduracaksın; her madde bu modülün bir ilkesinden geliyor ve gerekçesi yanında yazılı. Kapanışta modülün on dersini birbirine bağlayan ortak bulguyu adlandıracağız. Süre yaklaşık otuz dakika, o yüzden şimdi takvim uygulamanı ya da bir kâğıt aç.

Sıfır noktası

Bir takvimi kafanda tutmak ile yazmak arasındaki farkı bu akademi zaten bir kez kurmuştu. L00-P01-M02-D10 uygulama niyeti kavramını tanıttı: bir davranış, tetikleyicisiyle birlikte önceden yazıldığında yapılma olasılığı artıyor. Cemil'in randevuları bunun canlı örneği, çünkü her birinin tetikleyicisi bir gün ve bir saat. "Akademi — bu hafta" notunun ise hiçbir tetikleyicisi yok ve buradaki tek ekleme, tetikleyicinin bir tarih olması.

Geriye tek soru kalıyor: tarihler birbirinden ne kadar uzak olmalı? Bu sorunun cevabı sabit bir sayı değil, bilgiyi ne zaman kullanacağına bağlı bir ölçü. O ölçünün adı var.

Bu yüzden aşağıdaki takvim bir reçete değil, bir başlangıç. Kart sana yönü veriyor, yani uzak bir kullanım için daha geniş aralıklar; sayıyı ise kendi tahminin koyacak. Sonuçlarına bakarak o tahmini değiştireceksin.

Uygulama

Aşağıda altı madde var ve her birinde neyi hangi dersten aldığın yazılı. Böylece takvimi kurarken gerekçesini de kurmuş oluyorsun. Maddeleri sırayla doldur; bir maddeyi boş bırakıp sonrakine geçme.

Madde 1 — Ne ve ne zaman

Tek cümle yaz: hangi malzemeyi çalışacaksın ve onu ne zaman kullanacaksın? Kullanım anı bir sınav olabilir, bir görüşme olabilir ya da yalnızca "üç ay sonra hâlâ elimde olsun" olabilir. Cemil'in cümlesi şöyle olabilir: "Kanıt kartının alanlarını ve rozetlerini, aile grubuna düşen bir haberi karşıma aldığım her an kullanacağım; üç ay sonra hâlâ kitapsız okuyabileyim."

Bu tarihi yazmadan devam etme. Tutma aralığın bilinmezse kalan beş madde havada kalır.

Madde 2 — İlk oturum

Bir tarih ve bir süre yaz; bu oturumda malzemeyi okuyacaksın. Okuma biçimini de yaz. Yeniden okuma yanılsaması dersi, yeniden okumanın ilk temsili kurmakta ve yapıyı çıkarmakta işe yaradığını, ölçü olarak kullanıldığında ise yanılttığını gösterdi. Yani bu oturum meşru, yeter ki sonunda "öğrendim" demeyesin.

Oturumun sonuna tek bir iş ekle: kitabı kapat ve hatırladıklarını yaz. Çıkan liste eksik olacak ve o eksik liste senin gerçek başlangıç noktan. Cemil için bu, kanıt kartının alanlarını bakmadan sıralamayı denemek demek; hangilerini unuttuğu, ilk tekrarın ne üzerinde duracağını belirler.

Madde 3 — Tekrar tarihleri

En az üç tarih yaz. Aralıkları tutma aralığına göre ölçekle: kullanım anı yakınsa günler, uzaksa haftalar. Yukarıdaki kart bir yön veriyor, sayı vermiyor; ilk takvimini kendi tahmininle kur ve sonuçlarına bakarak düzelt. Aralıklı tekrar dersinde gördüğün gibi, iki oturum arasına bir miktar unutma girmesi tekrarı zayıflatmıyor, tersine onu işe yarar hâle getiriyor.

Bu kartın işlevi seni bir tuzaktan korumak. Aralıklı tekrarı yeni öğrenen kişilerin en sık yaptığı hata, takvimi kurmak yerine takvimi tasarlamakla uğraşmak. Cemil'in duvar takviminde bir tapu randevusunu en uygun dakikaya yerleştirmek için kimse hesap yapmıyor; bir gün ve saat seçiliyor ve gerekirse sonra kaydırılıyor.

Madde 4 — Her tekrarda ne yapacağım

Her tarihin yanına eylemi yaz ve eylem kapalı kitapla başlasın. Aktif hatırlama dersi tanıma ile üretmeyi ayırdı: malzemeye bakmak tanımayı çalıştırır, bakmadan geri getirmek üretmeyi. Bir tekrar oturumu şöyle kurulur: önce boş kâğıda yaz, sonra kaynağa bak, sonra yalnız bulamadığın yerleri oku.

Üçüncü adımı atlama. Aynı ders, cevabı görmeden bırakılan bir denemenin yanlışı pekiştirebileceğini gösterdi. Boş kâğıda yazarken her maddenin yanına neden orada olduğunu da tek bir cümleyle eklersen, ayrıntılandırma dersindeki gerekçe bağını da aynı oturumda kurmuş olursun; kartın alanlarını küçük bir şema olarak çizmek ise ona ikinci bir temsil ekler.

Madde 5 — Nerede ve hangi durumda

Her tekrar için farklı bir ortam yaz. Bağlama bağımlı öğrenme dersi, çevrenin seçmediğin bir ipucu olduğunu ve tek bir ortamda çalışmanın bilgiyi o ortama perçinlediğini gösterdi. Üç tekrarını üç ayrı yerde yap: birini yüksek sesle, birini ayakta, birini başka birine anlatarak. Cemil için bu, bir tekrarı ofiste, birini akşam yürüyüşünde içinden, birini de kanıt kartını eşine bir haber üzerinden anlatarak yapmak olabilir.

İç durumunu da değiştir. Hepsini gece yarısı ve yorgunken yaparsan malzemeyi o duruma da bağlamış olursun. Bilgiyi kullanacağın an çoğu zaman sakin bir an olmayacak, bu yüzden bir tekrarın süre tutularak yapılması da iyi bir fikir.

Madde 6 — Karıştırma ve gözden geçirme

Burada iki şey yazacaksın. Birincisi, üçüncü tekrardan itibaren bu malzemeyi tek başına değil, yanına en az bir başka konu koyarak çalışmak. Karışık çalışma dersi blok düzenin seçme adımını gizlediğini gösterdi; karıştırmak o adımı geri getiriyor ve karşına bir haber geldiğinde hangi ölçütün gerektiğini seçmeyi çalıştırıyor.

İkincisi bir gözden geçirme tarihi. O gün üç soru soracaksın: takvime uydum mu, kapalı kitapla yazdıklarım turdan tura arttı mı, hangi aralık çok uzun geldi? Üçüncü sorunun cevabı, takvimini düzeltecek olan tek veri. İlk iki soru ise takvimin kâğıtta kalıp kalmadığını ve işe yarayıp yaramadığını söylüyor.

Kendini sına

1. Altı madde de yazılı mı? Madde 1'deki kullanım tarihi somut bir gün mü, yoksa "ileride" mi?
2. Madde 3'teki aralıklar, Madde 1'deki tutma aralığıyla orantılı mı? Kullanım üç ay sonraysa aralıkların gün ölçeğinde kalmasının bir gerekçesi var mı?
3. Madde 4'teki her eylem kapalı kitapla mı başlıyor? Kaynağa bakma adımı sonda mı duruyor?
4. Madde 5'te yazdığın üç ortam gerçekten farklı mı, yoksa aynı odanın üç saati mi?
5. Takvimini kurmak kaç dakika sürdü? Otuz dakikayı aştıysa, ikinci kartın uyardığı tuzağa düşmüş olabilirsin.
6. Takvimindeki her tekrarın bir günü ve saati var mı, yoksa Cemil'in "bu hafta" notu gibi bir aralığa mı yazıldı?

Modülün kapanışı

Bu modül tek bir soruyu on ders boyunca işledi: bir bilgi belleğe girdikten sonra orada nasıl tutulur ve gerektiğinde nasıl geri getirilir? Cevapların hepsinde ortak bir şey vardı ve artık adı konabilir. Çalışırken en iyi hissettiren yöntem, sonradan en az bırakan çıktı: yoğun tekrar akıcı geçti, blok düzen pürüzsüz ilerledi, dolu bir sunum zengin göründü, sabit masa güvenli geldi, üçüncü okuma her şeyi bildirdi. Beşi de ölçüldüğünde geride kaldı.

Bu yüzden bu modülün asıl kazancı bir teknik listesi değil. Kendi öğrenme hissine artık bir ölçü olarak güvenmemeyi öğrendin ve yerine koyacak bir ölçün var: kapalı kitapla ne üretebildiğin. Cemil'in duvar takvimine bu akşam yazacağı üç tarih, o ölçünün ilk üç kullanımı olacak.

Bir sonraki modül bilginin tek tek tutulmasından, kavramların birbirine göre nerede durduğuna geçiyor. Bir kavramı bilmenin tanımını ezbere söylemekten fazlası olduğunu, asıl bilginin kavramın nerede bittiğini, yani sınırını bilmek olduğunu göreceksin. O sınırı en iyi gösteren şey, kavrama neredeyse uyan ama dışında kalan durumlar olacak: kavram, örnek ve karşı örnek.