Öğrenci Portfolyosunun Kurulması

Açılış sahnesi

Kasım sabahı, Antalya'nın doğusunda bir domates serası. Sabahat kırk dokuz yaşında, seranın ustabaşı; sulama saatini ayarlarken genç bir işçi telefonunu uzatıyor. Bir haber: akşam yemeği ile yatış arasında uzun bir ara bırakmanın gece yanmasını azalttığı söylenen bir öneriyi, daha büyük bir çalışma desteklememiş. Sabahat'ın aklına hemen kendi notu geliyor. Sekiz ay önce, geceleri göğsünün arkasında yükselen yanma yüzünden bu konuyu okumuş ve akademideki portfolyosuna bir satır yazmıştı.

Molada portfolyoyu açıyor ve satırı buluyor: "Akşam yemeğini erken ye, yatmadan üç saat önce bitir; reflüyü azaltır." Satırın altında başka hiçbir şey yok. Hangi çalışmaya dayandığı, kimlerde denendiği, neyle karşılaştırıldığı, ona hangi rozeti verdiği yazmıyor. En kötüsü tarih de yok; bu yüzden Sabahat, haberdeki büyük çalışma yayımlandığında kendi kararının ondan önce mi sonra mı verildiğini bile bilemiyor.

Sonucu hatırlıyor, ama o sonucu neyin üstüne kurduğunu hatırlamıyor. Haberin kendi notunu etkileyip etkilemediğine karar veremiyor, çünkü neyin değiştiğini biliyor ama kendi kararının neye dayandığını bilmiyor. Satır bir yargı gibi duruyor, ama aslında bir özetin kısaltılmış hâli. Bu ders o satırın nasıl yazılması gerektiğini anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce portfolyonun ne olmadığını netleştireceğiz: bir özet defteri değil. Sabahat'ın satırı bir özetti ve bu yüzden sekiz ay sonra hiçbir soruya cevap veremedi. Sonra içine ne konduğunu göreceğiz; konan şey bilgi değil, karar ve o kararın dayandığı zemin.

Ardından portfolyonun akademideki iki işlevini ayıracağız: öğrenirken çalıştırdığı işlev ve yıllar sonra çalıştırdığı işlev. Son olarak portfolyo tutmanın kendisinin ne kadar işe yaradığına bakacağız. Orada kanıt koşullu ve o koşul, akademinin portfolyoyu neden serbest bir günlük olarak bırakmadığını açıklıyor.

Sıfır noktası

Bir laboratuvar defteri düşün. İçinde yalnız sonuçlar yazmaz; hangi düzenekle, hangi tarihte, hangi koşullarda ölçüldüğü de yazar. Bir ölçüm sonradan şüpheli çıkarsa, örneğin bir cihazın ayarının üç haftadır kaymış olduğu anlaşılırsa, defter sayesinde o üç haftadaki ölçümlerin etkilediği her sonuç geriye doğru bulunabilir. Defterin değeri kaydettiği sonuçta değil, sonuca giden yolu kaydetmesinde.

Bir öğrenme portfolyosu da öyle çalışıyor. Sabahat'ın satırı, koşul satırları boş bırakılmış bir laboratuvar defteri gibiydi: sonuç yazılıydı, ama sonucun hangi cihazla ve ne zaman ölçüldüğü değil.

Tanımdan çıkan ilk şey şu: portfolyo bir başarı vitrini değil. İçinde sonradan yanlış çıkmış değerlendirmelerin de durması beklenir ve o kayıtlar silinmez. Nerede yanıldığın, nerede haklı olduğun kadar bilgi taşır; hangi tür kanıtta fazla iyimser davrandığını ancak yanıldığın kayıtları yan yana koyduğunda görebilirsin.

Mekanizma

İçine ne konur?

İlk akla gelen cevap ders özetleri ve bu cevap yanlış. Bir dersi özetlemek metni yeniden yazmaktır ve yeniden yazmak, kendi kararını üretmeden de yapılabilir. Ortaya çıkan şey senin düşüncenin kaydı değil, metnin kısaltılmış hâli. Sabahat'ın satırı tam olarak buydu: okuduğu metnin son cümlesi, kendi değerlendirmesi olmadan.

Doğru cevap, değerlendirdiğin iddialar ve onlara verdiğin kararlar. Bir kayıt en az şunları taşır: iddianın kendisi, kimlerde ve hangi karşılaştırmayla sınandığı, ölçülen sonucun ne olduğu, ona verdiğin kanıt rozeti ve değerlendirmeyi yaptığın tarih. Sabahat'ın satırı bu alanlarla yazılmış olsaydı, iddiayı, dayandığı çalışmanın kimlerde yapıldığını, neyle karşılaştırıldığını, ölçülen sonucun gece yanması mı yoksa ilaç kullanımı mı olduğunu, verdiği rozeti ve bir tarih taşırdı.

Son alan, yani tarih, en çok atlanan ve en gerekli olanı. Kanıtın bir raf ömrü var: bugün orta güçte duran bir iddia, üç yıl sonra daha büyük bir çalışmayla güçlenebilir ya da düşebilir. Tarihsiz bir değerlendirme ne zaman yenilenmesi gerektiğini söyleyemez; Sabahat'ın satırı da haberdeki çalışmanın kendi kararından önce mi sonra mı geldiğini söyleyemedi. Bu yüzden akademinin portfolyosunda tarih alanı zorunlu.

İki ayrı işlev

Portfolyonun ilk işlevi öğrenirken çalışıyor. Kendi kararını yazıya dökmek, kararın gerçekten kurulup kurulmadığını ortaya çıkarıyor. Rozet alanını doldurmaya çalışırken, okuduğun çalışmanın kimlerde yapıldığını bilmediğini fark edebilirsin ve bu fark ediş kaydın kendisinden daha değerlidir.

Kartın son cümlesi doğrudan yukarıdaki kurala bağlanıyor. Özet çıkarmak yetmiyor, çünkü özet metinde yazmayan hiçbir bağlantıyı kurmuyor. Sabahat'ın satırı metni yeniden ifade ediyordu ve kartın söylediğine göre tam da kazanç görülmeyen türdendi.

İkinci işlev yıllar sonra çalışıyor: portfolyo bir arama aracına dönüşüyor. Bir alanda kanıt değiştiğinde, o alana bağlı bütün kendi değerlendirmelerini bulup gözden geçirebiliyorsun. Bu işlev bu akademiye özgü bir gereklilik, çünkü kanıtın değişmesi burada istisna değil, beklenen durum. Değiştiğinde neyin etkilendiğini bulamıyorsan, öğrendiğin şey eskimiş hâliyle sende kalıyor.

Sabahat vakadaki iki okuyucunun arasında duruyor. Kendi kaydını bulabildi, birinci okuyucudan bu kadar ileride. Ama kayıt ona kararının neye dayandığını söylemediği için ikinci okuyucunun yaptığını yapamıyor: rozeti düşürüp düşürmeyeceğine, notunu değiştirip değiştirmeyeceğine karar veremiyor. Bulmak işin yarısıysa, kaydın içinde dayanak yoksa öbür yarısı hiç başlamıyor.

Peki portfolyo tutmak işe yarıyor mu?

Burada dikkatli olmak gerekiyor, çünkü portfolyo eğitimde çok savunulan ama ölçümü zayıf bir araç. Bir aracı savunmak için onu kullanıyor olmak yetmiyor; ne kadar işe yaradığı ayrıca sorulmalı.

Sonuç açık ve bu akademinin tasarımını belirliyor. Portfolyo serbest bir günlük olarak bırakılmıyor: alanları belli, yeterlik kapısına bağlı ve seviye sonunda değerlendiriliyor. Oryantasyon seviyesinin kapısını oluşturan beş parçadan birinin kişisel öğrenme portfolyosu olduğunu ve kapının her parçayı kendi ölçütüyle ayrı değerlendirdiğini L00-P01-M01-D08'de görmüştün. Sabahat'ın tek satırlık kaydı o değerlendirmeden geçmezdi; geçmemesi de ona sekiz ay önce, satırı yazdığı gün, neyin eksik olduğunu söylerdi.

Klinik gerçeklik

Bu alışkanlığın akademi dışındaki karşılığı doğrudan. Kendi sağlığıyla ilgili bir karar veren kişi de aynı kaydı tutabilir: hangi öneriyi, kimden, hangi gerekçeyle aldığını ve o sırada ne bilindiğini. Böyle bir kayıt tanı koymaz, tedavi seçmez; ama bir öneri değiştiğinde kendi geçmiş kararlarını bulup gözden geçirmeyi mümkün kılar.

Sağlıkta en sık görünmeyen hata yanlış karar vermek değil, doğru verilmiş eski bir kararı koşullar değiştikten sonra da sürdürmek. Sabahat'ın gece yanması sürüyorsa, bunu bir hekime anlatırken elinde "sekiz ay önce şunu okudum, şunu denedim, şu kadar süre sürdü" diyebileceği bir kayıt olması da aynı alışkanlığın ürünü. Tarihli bir kayıt, hekimin sorularına tahminle değil, not edilmiş olanla cevap vermeyi sağlıyor.

Kendini sına

1. Laboratuvar defterinin değeri neyde? Portfolyoya nasıl bağlanıyor?
2. Portfolyoya ders özeti koymak neden yetersiz? Sabahat'ın satırı neden bir yargı değil, bir özetti?
3. Bir portfolyo kaydının taşıması gereken alanları say. En çok atlanan hangisi ve neden zorunlu?
4. Yanlış çıkmış değerlendirmeler neden silinmiyor?
5. B rozetli kart hangi tür açıklamada kazanç görülmediğini söylüyor?
6. Portfolyonun iki işlevini ayır. İkincisi neden bu akademiye özgü bir gereklilik?
7. C rozetli kartın sonucu akademinin portfolyo tasarımını nasıl belirliyor?
8. Vakadaki ikinci kişi üçüncü kaydı da kontrol etti. Bu neden işin yarısı ve Sabahat bu işin hangi yarısını yapamadı?

Bir sonraki derse köprü

Bu modülde akademinin haritasını çıkardın: seviyeler, yollar, bilgi grafiği, ders türleri, ön koşullar, kapılar ve şimdi portfolyo. Sıradaki ders bu haritanın sende yerleşip yerleşmediğini soruyla ölçüyor. Soruların çoğu bir terimi hatırlatmaktan çok iki şeyi birbirinden ayırmanı isteyecek: kilit ile beyanı, ön klinik kanıt ile desteklenmeyen iddiayı, ayıran bir kapı ile teşhis koyan bir kapıyı. Cevaplarını bir özet gibi değil, gerekçesiyle kurmaya çalış.