Nakit dönüşüm döngüsü

Açılış

Murat Bey 5.6'daki ilkbahar sıkışıklığından sonra genel müdüre bir söz vermişti: bir daha maaş günü sürpriz olmayacak. Bunun için sıkışıklığın ne kadar süre sürdüğünü bilmesi gerekiyordu. Sac tedarikçiye ödendiği gün para şirketten çıkıyor, makine üretiliyor, depoda bekliyor, bayiye gidiyor, bayi aylar sonra ödüyor. Bu yolculuk kaç gün sürüyor?

Muhasebe müdürü 7.3'te hesapladıkları devir hızlarını gösteriyor: "Bunları güne çevirirsek, kasadan çıkan paranın geri dönmesi için kaç gün beklediğimizi buluruz. Bankanın bize kaç günlük işletme kredisi açması gerektiği de o sayıdan çıkar."

Tek fikir

Nakit dönüşüm döngüsü, bir işletmenin tedarikçiye ödediği paranın müşteriden geri gelmesine kadar geçen gün sayısıdır: stokta geçen gün artı alacakta geçen gün eksi tedarikçinin tanıdığı gün. Döngü uzadıkça işin içinde bekleyen para büyür ve bu süre ya özkaynakla ya da borçla finanse edilir.

Kavram

7.3'teki devir hızları varlıkların yılda kaç tur attığını söylüyordu. Aynı bilgiyi güne çevirmek, onu yönetilebilir kılar: bir satış müdürü "alacak devrimiz 4,9" cümlesinden bir şey çıkarmaz, ama "bayiler bize ortalama yetmiş dört günde ödüyor" cümlesini hemen anlar ve sözleşmedeki vadeyle karşılaştırır. Günler bir yılın, çoğu zaman 365 günün, devir hızına bölünmesiyle bulunur. Girişimcilik Akademisi'nin işletme sermayesi modülü aynı hesabı küçük bir işletmenin kendi nakit planı için kuracak; bu ders onu bir çalışanın şirketinin tablolarından okumasına odaklanıyor.

Bu üç süre bir zincir kurar. Para, mal alındığında tedarikçiye borç olarak kalır; tedarikçiye ödendiği gün kasadan çıkar. Mal depoda bekler, satılır, alacak olur, alacak tahsil edilince para kasaya geri döner. Stok ve alacak süreleri paranın işin içinde beklediği zamanı, borç ödeme süresi ise bu zamanın tedarikçi tarafından finanse edilen kısmını gösterir.

Döngünün uzunluğu doğrudan bir nakit ihtiyacına dönüşür. Döngü seksen gün ise, işletme yaklaşık seksen günlük satışların maliyeti kadar parayı sürekli işin içinde tutmak zorundadır. 5.3'te gördüğümüz ticari işletme sermayesi aslında bu döngünün liraya çevrilmiş halidir. Döngüyü on gün kısaltmak, on günlük maliyet kadar parayı serbest bırakır; bir şirket büyüdükçe aynı on gün daha büyük bir tutara karşılık gelir.

Döngü eksi de olabilir. Müşterileri peşin ödeyen, stoğu hızlı satan ve tedarikçisine uzun vadeyle ödeyen bir işletmede para müşteriden, tedarikçiye ödenmeden önce gelir; işletme tedarikçisinin parasıyla çalışır. Marketler ve birçok e-ticaret şirketi bu yapıdadır. Eksi döngü büyümeyi nakit açısından kolaylaştırır, ama tedarikçi vadeyi kısalttığında bir anda bir nakit ihtiyacına dönüşebilir.

Döngünün bir özelliği de üç kolunun bir şirkette üç ayrı birimin elinde olmasıdır. Alacak süresini satış birimi belirler: bayiye verilen vade, tahsilatın takibi, satış primlerinin neye bağlandığı. Stok süresini üretim ve depo belirler: ne kadar hammadde tutulduğu, üretimin ne kadar sürdüğü, hangi ürünün ne kadar beklediği. Borç süresini satın alma belirler: tedarikçiyle pazarlık edilen vade ve ödemelerin zamanlaması. Her birim kendi hedefine göre çalıştığında döngü kendiliğinden uzar: satış daha uzun vadeyle daha çok satmak, üretim kesintisiz çalışmak için daha çok stok tutmak, satın alma da indirim için erken ödemek ister. Döngüyü kısaltmak bu yüzden bir finans kararı değil, üç birimin birlikte verdiği bir karardır ve ancak döngünün tamamını gören biri bu kararı masaya koyabilir.

Döngüyü okurken üç noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, borç ödeme süresinde paydada satışların maliyeti kullanılır, ama satışların maliyeti işçilik ve amortisman gibi tedarikçiden gelmeyen kalemleri de içerir; bu yüzden hesaplanan süre gerçek tedarikçi vadesinden sapabilir. İkincisi, ortalamalar mevsimselliği saklar: yıl boyunca ortalama yetmiş günlük bir alacak süresi, ilkbaharda yüz yirmi güne çıkıp sonbaharda kırka inebilir. Üçüncüsü, tek bir sayı farklı müşterileri ve ürünleri birleştirir; sorunlu bir bayi ya da yavaş satan bir ürün, ortalamanın içinde kaybolabilir.

Vakalarda

Para işin içinde yaklaşık seksen gün kalıyor. Murat Bey iki şeyi 5.6'yla karşılaştırıyor. Bayilere sezon başında 120 gün vade veriliyor, ama yıllık ortalama alacak süresi 74 gün çıkıyor; çünkü yaz ve sonbaharda satışların bir kısmı peşin ya da kısa vadeli, ve ilkbahar alacakları yazın tahsil ediliyor. Ortalama ilkbaharın sıkışıklığını saklıyor. İkincisi tedarikçiler: sac tedarikçisi 30 günle çalışıyor, ama hesaplanan borç süresi 62 gün. Fark, hidrolik parça ve motor gibi ithal yan ürünlerin daha uzun vadeyle alınmasından ve satışların maliyeti içindeki işçilik ve amortisman paydasından geliyor. Gerçek tedarikçi takvimi için ortalamaya değil, ödeme listesine bakmak gerekiyor.

Murat Bey döngüyü liraya çeviriyor: seksen günlük satışların maliyeti işin içinde bağlı.

Alacak süresini on gün kısaltabilseler, yaklaşık 8,2 milyon lira serbest kalırdı; 300 milyonluk satışın on günlüğü. Bu rakam, 5.4'te gördüğü yıllık serbest nakit akışının iki katından fazla. Murat Bey genel müdüre verdiği sözü tutmanın yolunu burada görüyor: maaş günü sürprizini önlemek için önce döngüyü aylık izlemek, sonra satış primlerinin bir kısmını tahsilata bağlayarak alacak süresini kısaltmak.

Döngü eksi: para müşteriden, tedarikçiye ödenmeden yaklaşık bir ay önce geliyor. İşletme sermayesi dersinde gördükleri eksi bakiyenin takvimdeki görünüşü bu. Zeynep bunun bir güç olduğunu biliyor: satışlar büyüdükçe tedarikçiler büyümenin bir kısmını finanse ediyor. Ama 104 günlük borç süresi, iki aylık sözleşme vadesinden uzun; bir kısmı vadesi geçmiş faturalardan geliyor olabilir. Tedarikçiler bunu fark edip vadeyi kısaltırsa ya da peşin isterse, eksi döngü bir anda kasadan çıkan bir paraya dönüşür. Zeynep satın alma ekibinden vadesi geçmiş fatura listesini istiyor; tedarikçi ilişkisini riske atan bir gecikme, döngünün güzel görünmesine değmez.

Ne biliyoruz

Yaygın hatalar

Finans Defteri

Defter: Döngü sayfası: üç süre, döngünün gün sayısı ve lira karşılığı, on günlük iyileşmenin nakit etkisi ve ortalamanın saklayabileceği mevsimsellik hakkında bir not.

Özet

1. Nakit dönüşüm döngüsü stok tutma süresi ile alacak tahsil süresinin toplamından borç ödeme süresinin çıkarılmasıdır.
2. Döngü, paranın işin içinde kaldığı ve işletmenin kendi kaynağıyla ya da borçla finanse etmek zorunda olduğu süredir; liraya çevrildiğinde ticari işletme sermayesini verir.
3. Eksi döngü büyümeyi kolaylaştırır ama tedarikçi vadesine bağımlılık yaratır.
4. Ortalamalar mevsimselliği ve farklı müşterileri saklar; borç süresi gerçek tedarikçi vadesinden sapabilir.

Kendini sına

1. Murat Bey'in şirketinde nakit dönüşüm döngüsü kaç gündür ve kaç lira bağlar?
2. Bayilere 120 gün vade verildiği halde ortalama alacak süresi neden 74 gün çıkıyor?
3. Zeynep'in şirketinde eksi döngü hangi riski taşıyor?

Yanıtlar

1. Yaklaşık 79 gün: 74,2 gün alacak artı 66,4 gün stok eksi 61,6 gün borç. Lira karşılığı yaklaşık 49,3 milyon; günlük satışların maliyetinin 79 günlüğü.
2. Çünkü 120 gün yalnız sezon başındaki satışlara verilen vade. Yazın ve sonbaharda satışların bir kısmı peşin ya da kısa vadeli ve ilkbahar alacakları yazın tahsil ediliyor. Ortalama, ilkbaharın sıkışıklığını saklıyor.
3. Döngünün eksi olması büyük ölçüde tedarikçilere uzun sürede ödemekten geliyor; hesaplanan 104 günlük borç süresi iki aylık vadeden uzun. Tedarikçiler vadeyi kısaltır ya da peşin isterse, bugün tedarikçinin finanse ettiği tutar bir anda kasadan çıkar.

Sonraki derse köprü

Murat Bey'in döngüsünün en uzun parçası alacaktı. Bayiye verilen her gün vade, şirketin bayiye faizsiz kredi açması demek. Sonraki ders bu fikri açıyor: vadeli satış gizli bir kredidir; müşteriye verilen vadenin maliyetini ve vade farkının nasıl hesaplanacağını göreceksin.