Seviye 1 kontrolü

Kapsam

Bu kontrol Seviye 1'in beş modülünü kapsar. Modül 2 muhasebenin mantığını kurdu: çift taraflı kayıt, tahakkuk ve nakit esası, dönemsellik ve eşleştirme, hesap planı, iki kural seti ve muhasebedeki tahminler. Modül 3 gelir tablosunu hasılattan net kâra kadar yürüdü. Modül 4 bilançonun iki tarafını, amortismanı, şerefiyeyi, kiralamaları ve bilançonun göstermediklerini ele aldı. Modül 5 nakit akış tablosunu, kârdan nakde köprüyü, işletme sermayesini ve serbest nakit akışını açtı. Modül 6 üç tabloyu birbirine bağladı ve dipnotu, denetçi raporunu, enflasyon düzeltmesini, faaliyet raporunu ve raporların nereden bulunacağını gösterdi.

Kontrol iki parçadan oluşuyor. On iki soru bir kavramı ayırt etmeyi ya da bir tabloda doğru yere bakmayı ölçüyor. Üç hesap sorusu, Seviye 1'in en çok kullanılan üç işlemini birleştiriyor: gelir tablosunu kurmak, kârdan nakde köprüyü kurmak ve amortismanla bilançoyu birlikte okumak. Yanıtlar en sonda; önce kendin cevapla, sonra karşılaştır. Her yanıtın sonundaki ders kodu, zorlandığın konuyu yeniden okuyacağın yeri gösterir.

Kontrolün amacı bir not vermek değil. Seviye 2 tablolardaki sayılara soru sormaya geçiyor: oranlar, işletme sermayesinin günleri ve sayının ne kadar güvenilir olduğu. Oradaki her oranın payı ve paydası bu seviyedeki bir tablodan gelir. Bir oranı yorumlamadan önce o rakamın hangi tabloda, hangi kurala göre ve hangi tahminle üretildiğini bilmek gerekir. Burada zorlandığın soruları Finans Defteri'ne yaz; Kapı 1 notunu da yanına koy, çünkü o not bu seviyenin bütün araçlarını bir şirket üzerinde zaten kullandı.

Sorular

1. Tahakkuk esası ile nakit esası arasındaki farkı, bir ayda teslim edilip üç ay sonra tahsil edilen bir satış üzerinden açıkla. İki esasın aynı yıl için farklı kâr gösterebilmesinin nedenini yaz.
2. Eşleştirme ilkesi neden bir makinenin maliyetinin satın alındığı yıl tek seferde gider yazılmasına izin vermez? Bunun gelir tablosu ve nakit akış tablosu için ayrı ayrı sonucunu yaz.
3. Türkiye'de bir şirketin TFRS yerine BOBİ FRS uygulaması, iki şirketin tablolarını karşılaştıran bir okur için neden önemlidir? Bir örnek kalem ver.
4. Şüpheli alacak karşılığı ve faydalı ömür birer muhasebe tahminidir. Bu iki tahmin iyimser yapılırsa kâr ve bilanço nasıl etkilenir?
5. Hasılatın kaydedilme anını belirleyen ölçüt nedir? Yıl sonunda bayilere konsinye gönderilen makineler neden o yılın hasılatı sayılmaz?
6. FAVÖK neyi gösterir, neyi saklar? Borcu ağır ve makine yatırımı büyük bir şirkette yalnız FAVÖK'e bakmanın riski nedir?
7. Tek seferlik bir kazancın net kârı nasıl değiştirdiğini ve düzeltilmiş kârın neden her şirkette aynı şeyi ölçmeyebileceğini açıkla.
8. Bir kredi sözleşmesindeki yıl sonu nakit koşulu ihlal edilirse, uzun vadeli bir kredi bilançoda nereye taşınır? Bu taşınmanın okur için anlamı nedir?
9. Bir kiralama TFRS uygulayan bir şirkette bilançoya nasıl yansır, BOBİ FRS uygulayan bir şirkette nasıl? Aynı kira sözleşmesinin iki şirketin borç toplamını neden farklı gösterebileceğini açıkla.
10. Nakit akış tablosunun üç bölümünü say. İşletme bölümü artı, yatırım bölümü eksi, finansman bölümü artı olan bir şirket genellikle hangi evrededir ve bu desenin sürdürülebilirliği neye bağlıdır?
11. Dolaylı yöntemde amortisman neden net kâra geri eklenir? Amortismanın artması şirkete nakit kazandırır mı?
12. Enflasyona göre düzeltilmiş tablolarında net kârı geçen yıldan yüksek çıkan bir şirketin kârının yarısı, borçlu olmasından doğan enflasyon kazancından geliyor; denetçisi de sınırlamasız görüş vermiş. Okuma notunda bu iki bilgiyi nasıl değerlendirirsin?

Hesap soruları

1. Bir şirketin yıllık hasılatı 800.000 lira, satışların maliyeti 560.000 lira, faaliyet giderleri 150.000 lira, finansman gideri 30.000 lira. Faaliyet giderlerinin ve satışların maliyetinin içinde toplam 40.000 lira amortisman var. Vergi oranı örnek olarak 0,25. Brüt kârı, brüt kâr marjını, faaliyet kârını, FAVÖK'ü ve net kârı hesapla.
2. Aynı şirkette yıl içinde ticari alacaklar 60.000 lira, stoklar 20.000 lira, ticari borçlar 25.000 lira arttı; başka bir nakit dışı kalem yok. Dolaylı yöntemle işletme faaliyetlerinden nakdi hesapla ve işletme nakdinin net kâra oranını bul. Aradaki farkın en büyük kaynağı hangi kalemdir?
3. Şirket üç yıl önce 300.000 liraya bir makine aldı; ömrü 10 yıl, kalıntı değeri yok, doğrusal amortisman uygulanıyor. Makinenin bugünkü net defter değeri nedir? Ayrıca şirketin net duran varlıkları yıl başında 500.000, yıl sonunda 540.000 lira; yılın amortismanı 40.000 lira ve yıl içinde varlık satılmadı. Yıl içindeki brüt yatırım harcaması ne kadardır?

Yanıtlar

1. Tahakkuk esasında satış, mal teslim edildiği ay hasılat olarak yazılır; nakit esasında para tahsil edildiği ay. Satış yılın son ayında yapılıp ertesi yıl tahsil edilirse, tahakkuk esası kârı bu yıla, nakit esası ertesi yıla yazar. Ders 2.3.
2. Çünkü makine birçok yıl boyunca gelir üretir; maliyeti de bu yıllara amortisman olarak yayılır. Gelir tablosunda her yıl bir pay gider olarak görünür; nakit akış tablosunda ise paranın tamamı satın alındığı yıl yatırım bölümünde çıkış olarak görünür. Ders 2.4 ve 4.3.
3. Çünkü iki kural seti bazı kalemleri farklı ölçer ve iki şirketin kârı ve borcu aynı ölçüyle ölçülmemiş olur. Örnek: TFRS'de kiralama bilançoya borç olarak girer, BOBİ FRS'de geleneksel kiralama gider olarak yazılır; BOBİ FRS'de şerefiye itfa edilir, TFRS'de her yıl değer düşüklüğü testine tabidir. Ders 2.6, 4.4 ve 4.7.
4. İyimser karşılık gideri azaltır, kârı ve alacakların bilançodaki değerini yükseltir. Uzun bir faydalı ömür yıllık amortismanı azaltır, kârı ve duran varlıkların değerini yükseltir. İkisinde de nakit değişmez; yalnız kâr ve bilanço değişir. Ders 2.7 ve 3.3.
5. Ölçüt, malın kontrolünün müşteriye devredilmesidir. Konsinye gönderilen makinelerde bayi malı satana kadar kontrol üreticide kalır; satılamayan makine geri dönebilir. Bu yüzden hasılat, makine bayiden son müşteriye satıldığında yazılır. Ders 3.2.
6. FAVÖK işin faiz, vergi, amortisman ve itfadan önceki faaliyet kazancını gösterir. Borcun faizini ve makinelerin yenilenme ihtiyacını saklar. Borcu ağır ve yatırımı büyük bir şirkette FAVÖK yüksekken net kâr ve serbest nakit akışı düşük, hatta eksi olabilir. Ders 3.5 ve 5.4.
7. Tek seferlik kazanç bir yılın net kârını büyütür ama gelecek yıllarda tekrarlanmaz. Düzeltilmiş kâr bu tür kalemleri dışarıda bırakmayı amaçlar, ama hangi kalemin tek seferlik sayılacağına şirket karar verir; tanım yazılmamışsa iki şirketin düzeltilmiş kârı karşılaştırılamaz. Ders 3.8.
8. Kısa vadeli borçlara taşınır, çünkü banka krediyi hemen geri isteme hakkı kazanır ve şirketin ödemeyi on iki aydan fazla erteleme hakkı kalmaz. Okur için anlamı, kısa vadeli borçların bir gecede büyüyüp dönen varlıklarla arasındaki farkın kapanmasıdır. Ders 4.5.
9. TFRS'de bir kullanım hakkı varlığı ve bir kira yükümlülüğü bilançoya girer; BOBİ FRS'de geleneksel kiralamada kira her yıl gider yazılır ve bilançoya borç olarak girmez. Aynı sözleşme TFRS uygulayan şirketin borç toplamını büyütür. Ders 4.7.
10. İşletme, yatırım ve finansman. Artı, eksi, artı deseni çoğu zaman büyüme evresini gösterir: iş nakit üretiyor ama yatırım onu aşıyor ve fark borçla ya da sermayeyle kapanıyor. Sürdürülebilirliği, yatırımların zamanla işletme nakdini artırıp şirketi olgunluk desenine taşımasına bağlıdır. Ders 5.1 ve 5.5.
11. Çünkü amortisman kârı azaltan ama o yıl kasadan para çıkarmayan bir giderdir. Amortisman artarsa kâr aynı tutarda azalır ve geri ekleme büyür; ikisi birbirini götürür. Amortismanın kendisi nakit kazandırmaz. Ders 5.2.
12. Sınırlamasız görüş, tabloların hazırlanma kurallarına uyulduğunu gösterir; işin iyi gittiğine dair bir hüküm içermez, bu yüzden kilit denetim konuları ve dipnotlar ayrıca okunur. Enflasyon kazancı borcun gerçek değerinin azalmasıdır, kasaya nakit sokmaz ve ödenen faizle yan yana konur. Kârın yarısının buradan gelmesi, faaliyetlerden gelen kazancın geçen yılın gerisinde kalmış olabileceğini düşündürür. Ders 6.3 ve 6.4.
13. Brüt kâr 240.000 lira ve brüt kâr marjı 0,3. Faaliyet kârı 90.000 lira; amortisman eklenince FAVÖK 130.000 lira. Finansman gideri düşülünce vergi öncesi kâr 60.000, vergiden sonra net kâr 45.000 lira. Ders 3.3, 3.4, 3.5 ve 3.7.

14. İşletme nakdi 30.000 lira; net kârın yaklaşık üçte ikisi. Farkın en büyük kaynağı 60.000 liralık alacak artışıdır: satışların bir kısmının parası henüz gelmemiştir. Ders 5.2 ve 5.3.

15. Yıllık amortisman 30.000 lira; üç yıl sonra net defter değeri 210.000 lira. Brüt yatırım harcaması 80.000 liradır: net duran varlıklardaki 40.000 liralık artışa yılın amortismanı geri eklenir. Ders 4.3 ve 5.7.

Sonraki derse köprü

Bu kontrolde bir tablonun satırlarını kurdun ve birbirine bağladın. Seviye 2 bu satırları birbirine bölerek soru sormaya başlıyor. İlk ders oranın neden gerekli olduğunu, büyüklükten bağımsız karşılaştırmanın mantığını ve tek başına bir oranın neden bir şey söylemediğini gösteriyor.