Raporu nereden bulurum?

Açılış

Murat Bey rakibin yıllık raporunu bir bayiden ödünç almıştı: spiralli, renkli, kapağı biraz yıpranmış bir kopya. Okurken iki soru aklında kalıyor. Bu rapor en yeni rapor mu, yoksa bayi geçen yılınkini mi vermişti? Ve rapor yayımlandıktan sonra rakip şirkette önemli bir şey olduysa, bunu nereden öğrenecekti?

Muhasebe müdürü ekranını ona çeviriyor: "Halka açık her şirketin raporları tek bir yerde. Basılı kopyayı beklemene gerek yok; rapor oraya yüklendiği dakika herkes aynı anda görüyor."

Tek fikir

Borsada işlem gören şirketlerin finansal raporları, faaliyet raporları ve fiyatı etkileyebilecek her gelişme, Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda herkese aynı anda ve ücretsiz açıklanır. Okurun işi, doğru belgeyi doğru dönemle bulmak ve açıklamaların takvimini bilmektir.

Kavram

Bu modülde okuduğumuz her belge, gelir tablosu, bilanço, nakit akışı, dipnotlar, denetçi raporu, faaliyet raporu, bir şirketin dışarıya verdiği bilgidir. Halka açık bir şirket için bu bilginin resmî adresi tektir.

KAP'ta her şirketin bir sayfası vardır. Bu sayfada şirketin genel bilgileri, ortaklık yapısı, yönetim kurulu, bağımsız denetçisi ve geçmişe dönük bütün bildirimleri bulunur. Bildirimler türlerine göre ayrılır: finansal rapor, faaliyet raporu, özel durum açıklaması, genel kurul belgeleri, kâr payı dağıtımı ve daha fazlası. Bir okuma notu için en çok üç tür kullanılır.

Birincisi finansal rapordur. Tablolar, dipnotlar ve denetçi raporu birlikte yüklenir. Sermaye Piyasası Kurulu'nun finansal raporlama tebliği bu raporların ne zaman açıklanacağını belirler. Borsada işlem gören bir şirket yıllık finansal raporunu ve denetim raporunu, konsolide tablo hazırlamıyorsa hesap döneminin bitiminden sonraki 60 gün içinde, konsolide tablo hazırlıyorsa 70 gün içinde bildirir. Ara dönem raporları için süre 30 ya da 40 gündür; ara dönem tabloları sınırlı denetimden geçiyorsa borsadaki şirketler için 10 gün eklenir. Bu takvim okura iki şey söyler: rapor ne zaman beklenmeli, ve son günde yüklenen bir rapor neden son güne kalmıştır?

İkincisi faaliyet raporudur. 6.5'te gördüğümüz yönetim anlatısı, finansal raporla birlikte ya da kısa süre sonra ayrı bir bildirim olarak yüklenir. Halka açık şirketlerin faaliyet raporu, kanunun istediğinin yanında sektördeki yer, yatırımlar, teşvikler ve finansman kaynakları gibi ek konuları da içerir.

Üçüncüsü özel durum açıklamasıdır ve okur için en canlı bilgi burada akar.

Büyük bir sözleşme, önemli bir dava, yeni bir kredi, bir yatırım kararı, bir yöneticinin ayrılması, bir yangın ya da üretim durması özel durum açıklamasıyla duyurulur. Yıllık rapor bir yılın fotoğrafıdır; özel durumlar ise iki fotoğraf arasında olanları anlatır. 6.5'te faaliyet raporunun yıl sonrası önemli olaylar bölümünü görmüştük; borsadaki bir şirket için o olayların çoğu, rapordan aylar önce özel durum açıklamasıyla zaten duyurulmuş olur.

KAP'ı kullanmanın birkaç pratik kuralı var. Bir şirketin raporunu ararken önce dönemi doğrula: yıllık mı, ara dönem mi, hangi yılın? Aynı şirketin hem konsolide hem bireysel tabloları olabilir; okuma notu için genellikle konsolide tablolar kullanılır, çünkü şirketin kontrol ettiği bütün işletmeleri birlikte gösterir. Bir raporu okumadan önce, aynı dönemde yapılmış özel durum açıklamalarına göz at; raporun sayılarını açıklayan bir olay orada yazıyor olabilir. Ve bir şirketin yaptığı düzeltme açıklamalarına dikkat et: daha önce açıklanan bir bilginin değiştiğini söyleyen bildirim, çoğu zaman ilk açıklamadan daha önemlidir.

Bir uyarı daha: KAP'taki bildirimler haber sitelerinde, aracı kurum bültenlerinde ve sosyal medyada hızla özetlenir. Özetler işe yarar, ama sayıyı yanlış aktarabilir, bir koşulu atlayabilir ya da bir düzeltme açıklamasını hiç anmayabilir. Okuma notuna giren her rakam, özetten değil KAP'taki özgün bildirimden alınır ve bildirimin tarihiyle birlikte yazılır.

KAP yalnızca borsada işlem gören şirketleri ve sermaye piyasası kurumlarını kapsar. Çalıştığın şirket halka açık değilse, raporlarına başka yollardan ulaşmak gerekir; o yolları bir sonraki derste ele alacağız. Bu ders bir kaynağı bulmayı anlatır; bulunan bir açıklamaya dayanarak pay alıp satmayı önermez.

Vakalarda

Rapor son gün yüklenmiş. Murat Bey bunu tek başına bir işaret saymıyor; birçok şirket raporunu son haftada yükler. Ama bir sonraki yıl aynı şeyin tekrarlanıp tekrarlanmadığına bakmak için not ediyor. Sonra özel durum açıklamalarına geçiyor ve şubatın ortasında yapılmış bir bildirim buluyor: rakip, ilişkili bayisiyle beş yıllık yeni bir distribütörlük sözleşmesi imzalamış ve bayiye ödeme vadesini uzatmış. 6.2'de dipnotta, 6.3'te denetçi raporunda gördüğü risk, yıl bitmeden büyümüş. Yıllık rapor bu gelişmeyi yalnızca yıl sonrası olaylar bölümünde iki satırla anıyor; özel durum açıklaması ise sözleşmenin süresini ve vade koşullarını veriyor.

Murat Bey bir de ara dönem raporlarının takvimini çıkarıyor. Rakibin altı aylık tabloları sınırlı denetimden geçiyor; borsadaki bir şirket olarak süreye 10 gün ekleniyor.

Artık rakibin rakamlarının ne zaman güncelleneceğini biliyor. Bayi toplantılarından önce raporu kendisi indirecek ve bir bayinin elindeki eski kopyaya güvenmeyecek.

Zeynep'i asıl düşündüren raporlar değil, özel durumlar. Bugün şirket bir yatırımcı turu konuşmasını, büyük bir pazar yeri anlaşmasını ya da bir yöneticinin ayrılmasını yalnızca yönetim kuruluna anlatıyor. Borsada bu gelişmelerin her biri, fiyatı etkileyebilecekse, ortaya çıktığında herkese aynı anda açıklanmak zorunda olacak. Danışman bir şeyi daha ekliyor: daha önce açıklanan bir beklentinin değişmesi de açıklama gerektirir. Zeynep yatırımcı sunumunda verdiği zarar daralması hedefini, bundan sonra bir özel durum açıklamasının diliyle yazacağını fark ediyor: sayıyla, varsayımıyla ve değişirse düzeltileceğini bilerek. KAP'ta rakip e-ticaret şirketlerinin sayfalarını açıp onların bildirimlerini okumaya başlıyor; bir yıl sonra kendi sayfasının nasıl görüneceğini önceden görmek istiyor.

Ne biliyoruz

Yaygın hatalar

Finans Defteri

Defter: KAP sayfası: şirket, son yıllık raporun yükleme tarihi ve son gün, seçilen üç özel durum açıklaması ve her birinin rapordaki karşılığı.

Özet

1. Borsada işlem gören şirketlerin finansal raporları, faaliyet raporları ve özel durum açıklamaları KAP'ta herkese aynı anda ve ücretsiz yayımlanır.
2. Yıllık finansal rapor 60 ya da 70 gün, ara dönem raporları 30 ya da 40 gün içinde açıklanır; sınırlı denetimli ara dönemde borsadaki şirketler için 10 gün eklenir.
3. Özel durum açıklamaları, fiyatı ya da yatırımcı kararını etkileyebilecek bilgileri ortaya çıktıkları anda duyurur; iki rapor arasında olanları anlatır.
4. Okuma notundan önce dönemi doğrulamak, konsolide tabloyu seçmek ve aynı dönemin özel durumlarını taramak gerekir.

Kendini sına

1. Konsolide tablo hazırlamayan ve hesap dönemi 31 Aralık'ta biten bir şirket için yıllık raporun son bildirim günü şubatın 28 gün çektiği bir yılda hangi gündür?
2. Murat Bey özel durum açıklamasında yıllık raporda olmayan hangi bilgiyi buldu?
3. Zeynep'in şirketi borsada işlem görmeye başladığında, yatırımcı sunumunda verdiği bir hedefin değişmesi neden yeni bir yükümlülük doğurur?

Yanıtlar

1. 1 Mart. Ocak ve şubat birlikte 31 + 28 = 59 gün eder; altmışıncı gün 1 Mart'tır.
2. Rakibin ilişkili bayisiyle imzaladığı beş yıllık yeni distribütörlük sözleşmesinin süresini ve uzatılan ödeme vadesini. Yıllık rapor bu gelişmeyi yıl sonrası olaylar bölümünde iki satırla anıyordu.
3. Çünkü özel durumlar tebliği, daha önce kamuya açıklanan hususlardaki değişikliklerin de ortaya çıktıklarında açıklanmasını ister. Değişen bir beklenti, yatırımcıların kararını etkileyebilecek yeni bir bilgidir.

Sonraki derse köprü

KAP yalnızca borsadaki şirketleri gösteriyor. Türkiye'de çalışanların çoğunun işvereni ise halka açık değil. Sonraki ders halka açık olmayan işvereni ele alıyor: işvereninin finansal durumunu hangi belgelerden ve kime hangi soruyu sorarak öğrenebileceğini planlayacaksın.