Nakit akış okuma notu

Görev

Kapı 1 dosyanda artık iki belge var: şirketin bir yılda ne kazandığını anlatan not ve bu kazancın yıl sonunda nerede durduğunu anlatan not. Üçüncü belge, kazancın ne kadarının kasaya girdiğini ve kasadan çıkan paranın nereye gittiğini anlatacak. Bu kez tek bir yıla değil üç yıla bakacaksın, çünkü bir yılın nakit tablosu bir anı, üç yılınki bir gidişi gösterir.

Yıllık raporlar genellikle cari yılı ve önceki yılı yan yana verir; üçüncü yılı bir önceki yılın raporundan alırsın. Şirket arada sunum biçimini değiştirdiyse, örneğin faizi işletme bölümünden finansman bölümüne taşıdıysa, üç yılı aynı biçime getirip bunu notuna yaz. Üç yılın raporlarını bulamadıysan örnek çözümdeki Elif'in sayılarıyla çalış ve sayfanın başına bunun bir alıştırma olduğunu yaz.

Sayfa dört bölümden oluşur.

Birinci bölüm üç sütun: her yıl için net kâr, işletme faaliyetlerinden nakit, yatırım faaliyetlerinden nakit, finansman faaliyetlerinden nakit ve yıl sonu nakdi. Her sütunda üç bölümü topla, sonucu o yılın kasa değişimiyle karşılaştır ve her yılın işaret desenini yanına yaz.

İkinci bölüm kâr ile nakit arasındaki köprü: her yılın işletme nakdini aynı yılın net kârına böl, sonra farkı en çok açıklayan iki düzeltmeyi bul. Fark yıldan yıla aynı kalemden mi geliyor, yoksa bir yıl başka bir kalem mi öne çıkıyor?

Üçüncü bölüm para nereden geldi, nereye gitti: üç yılın toplamını çıkar. İşletmenin ürettiği nakit, yatırımın yuttuğu nakit, dışarıdan gelen ya da dışarıya giden para ve kasadaki toplam değişim.

Dördüncü bölüm yorum: en çok beş cümle. Kârla kasa arasındaki açıklığı ne yaratıyor, bu etken geçici mi kalıcı mı, gidiş sürerse üç yıl sonra şirket nerede olur ve yönetime sorulacak tek soru ne?

Örnek çözüm

Önce her yılın kendi içinde tuttuğunu kontrol ediyor.

Üç değişim de bilançodaki nakit farklarıyla tutuyor. Desen her yıl artı, eksi, artı. Sonra kâr ile nakdi yan yana koyuyor.

İlk iki yıl birbirine benziyor, üçüncü yıl sıçrıyor. Elif sıçramanın kaynağını köprü satırlarında arıyor. Her yıl en büyük artı düzeltme amortisman, en büyük eksi düzeltme ticari işletme sermayesindeki artış.

Satırların sırası net kâr, amortisman, gerçekleşmemiş kur farkı ve işletme sermayesi artışı. İlk iki yılda kur farkı küçük. Bu yıl 40 milyon: avro kredinin lira karşılığı büyümüş ve kârın düşüşünün neredeyse tamamı bu kalemden gelmiş. Kâr 27 milyon düşmüş, işletme nakdi 6 milyon artmış. Oranın 6,6'ya çıkması işin birden daha iyi nakit ürettiğini göstermiyor; kârın içine nakit dışı büyük bir kayıp girdiğini gösteriyor. Elif notuna bunun ikinci yarısını da yazıyor: kur farkı bugün kasadan çıkmadı, ama kredi geri ödenirken avro yine 40 liradan alınacaksa çıkacak. Nakit tablosu kaybı ertelemiş, silmemiş.

İkinci açıklayıcı kalem işletme sermayesi. Her yıl artmış ve her yıl daha fazla: 26, 33, 44. Satış büyüdükçe alacak ve stok da büyüyor ve kârın bir kısmını her yıl bağlıyor. Bu kalem geçici değil; büyüme sürdükçe her yıl yeniden ödenecek bir bedel.

Sonra üç yılın toplamına geçiyor.

Üç yılda şirket 77 milyon kâr yazmış, işinden 178 milyon nakit üretmiş ve makinelere 238 milyon harcamış. Yatırımın işletme nakdini aşan 60 milyonluk kısmını ve kasadaki 10 milyonluk artışı bankadan aldığı 70 milyon kapatmış.

Yorumu beş cümleye sığdırıyor: "Şirketimiz üç yıl üst üste işinden kârından fazla nakit üretti; farkın kaynağı her yıl amortisman, bu yıl ayrıca avro kredinin 40 milyonluk kur farkı. Ama her yıl yatırım işletme nakdini aştı ve üç yılda açığı 70 milyon yeni krediyle kapattık. İşletme sermayesindeki artış 26'dan 44 milyona çıktı; büyüdükçe kârımızın daha büyük kısmı alacak ve stokta bekliyor. Bu gidiş sürerse borcumuz her yıl artacak ve büyüyen avro borcu kur riskini de büyütecek. Yönetime sorum: yatırımın işletme nakdinin altına inmesini hangi yıl planlıyoruz, ve o yıla kadar avro borcunu artırmaya devam edecek miyiz?"

Bu notun güçlü yanı, tek bir oranın sıçramasını iyi haber diye okumaması. Bu yılın 6,6'lık oranı tek başına bakıldığında olağanüstü görünüyor; köprü açılınca sıçramanın kârdaki nakit dışı bir kayıptan geldiği görülüyor. Bir de üç yılı toplayarak tek yılın gizlediği bir şeyi gösteriyor: her yıl küçük görünen kredi artışları üç yılda 70 milyona ulaşmış.

Hatayı bul

Zeynep de yatırımcı toplantısından önce şirketinin üç yıllık nakit notunu yazmış: "Üç yılda kasamız 40 milyondan 64 milyona çıktı; şirketimiz nakit üretiyor. Yatırım harcamamızı 56 milyondan 5 milyona indirerek harcamalarımızı kontrol altına aldık. Geçen yıl 40 milyon zarar ettik ama işletme nakdimiz yalnız eksi 35 oldu; bu, işimizin zarardan daha verimli olduğunu gösteriyor. Finansman bölümümüz iki yıldır sıfır, yani borçsuz büyüyoruz." Notta üç yılın tabloları yan yana konmamış ve yılların işaret deseni yazılmamış. Sorunları bulmaya çalış.

Cevap

Birinci sorun, kasadaki artışın işletmenin ürettiği nakit sanılması. Üç yılda işletme bölümü 50, 35 ve 20 milyon eksi; kasayı büyüten şey iki yıl önce yatırımcılardan toplanan 200 milyon. Şirket nakit üretmiyor, topladığı nakdi tüketiyor. İkinci sorun, üç yılın üçüncüsünün bir bütçe olması. Bu yılın 20 milyonluk işletme açığı ve 64 milyonluk kasa henüz gerçekleşmemiş tahminlerdir; notta gerçekleşmiş iki yılla aynı satırda durmaları okuru yanıltır. Üçüncü sorun, yatırımdaki düşüşün tasarruf diye sunulması. Geçen yılın 56 milyonunun 50 milyonu marka satın almasıydı, yani tek seferlik bir harcama; düşüş harcama disiplininden değil, aynı satın almanın tekrarlanmamasından geliyor. Dördüncü sorun, zararla kasa kaybı arasındaki 5 milyonluk boşluğun verimlilik diye okunması. Fark köprünün satırlarından gelir: kasadan çıkmayan amortisman ve şirkete ödeme için iki ay süre veren tedarikçiler. Tedarikçi vadesi kısalırsa bu avantaj nakit çıkışına döner. Beşinci sorun, sıfır finansmanın borçsuz büyüme diye okunması. Finansmanın sıfır olması, şirketin yeni para bulmadan eski parasıyla yaşadığını gösterir; desen kalıba oturmuyor ve asıl soru, kasanın mevcut kayıp hızıyla kaç yıl yeteceği.

Teslim

Defter: Kapı 1'in üçüncü belgesi olan nakit akış notu: üstünde tarih ve rakamların alındığı rapor yazılı, dört bölümlü tek sayfa; bilanço notunun arkasına konur.

Rubrik

1. Üç sütunun kurulması. Zayıf: yalnızca bir yılın tablosu ya da yalnızca işletme bölümü var. Yeterli: üç yılın üç bölümü yazılmış ama mutabakat yapılmamış ya da desenler belirtilmemiş. Güçlü: her yıl için üç bölüm, mutabakat ve işaret deseni var; bir yıl sunum biçimi değiştiyse yıllar aynı biçime getirilmiş.
2. Kârla kasa arasındaki açıklığın çözülmesi. Zayıf: oran hesaplanmamış ya da yalnızca "nakit kârdan yüksek" denmiş. Yeterli: oranlar hesaplanmış ve en büyük düzeltmeler adlandırılmış. Güçlü: farkın kaynağının yıldan yıla değişip değişmediği gösterilmiş ve nakit dışı kalemlerin hangilerinin ileride nakde döneceği ayrılmış.
3. Üç yılın toplamı. Zayıf: yıllar tek tek okunmuş, toplam çıkarılmamış. Yeterli: toplamlar doğru hesaplanmış. Güçlü: toplamlar paranın kaynağını ve gittiği yeri tek bir cümlede anlatıyor ve tek yılın gizlediği bir eğilimi gösteriyor.
4. Gerçekleşen ile tahminin ayrılması. Zayıf: bütçe ya da tahmin rakamları gerçekleşmiş gibi kullanılmış. Yeterli: tahmin rakamları işaretlenmiş. Güçlü: yorum yalnız gerçekleşmiş rakamlara dayanıyor ve tahmin ayrı bir cümlede, varsayımıyla birlikte veriliyor.
5. Yorum ve soru. Zayıf: yorum yargılardan ibaret. Yeterli: yorumda rakamlar var ama gidişin sürmesi durumunda ne olacağı söylenmemiş. Güçlü: farkın kaynağı, kalıcı olup olmadığı ve gidişin sonucu söylenmiş; not, cevabı yalnız yönetimden alınabilecek bir soruyla bitiyor.

Sonraki derse köprü

Elif'in notunda kâr, bilanço ve nakit aynı olayı üç ayrı yerden gösterdi: kur farkı kârı düşürdü, kredi satırını büyüttü ve kasaya hiç dokunmadı. Sonraki modül üç tablonun bağını tek bir işlem üzerinden izleyerek başlıyor: net kârın özkaynağa, nakdin bilançoya nasıl aktığını adım adım göreceksin.