Nakit tablosunu kendin kurmak

Açılış

Perşembe toplantısından sonra Murat Bey'in aklında bir soru kalıyor. Nisandaki açığı finans müdürünün hazırladığı bir sayfadan okumuştu; geçen yılın nakit akış tablosunu da muhasebe müdürü önüne koymuştu. Kendisi bu tabloyu hiç kurmamıştı. Bir bayinin ya da bir rakibin yıllık raporunda yalnız bilanço ve gelir tablosu olsaydı, nakdin nereye gittiğini bulabilir miydi?

Muhasebe müdürü ona iki yılın bilançosunu ve son yılın gelir tablosunu veriyor, nakit akış tablosunu ise çekmecede tutuyor: "Bu üç sayfadan kendin çıkar. Sonunda kasadaki farkı bulursan doğru kurmuşsun demektir."

Tek fikir

Bilançonun her kalemindeki yıllık değişim bir nakit hareketinin izidir. Bu değişimleri işletme, yatırım ve finansman olarak sınıflandırıp kârdan başlayarak toplarsan, sonuç iki bilanço arasındaki nakit farkına eşit çıkmalıdır; eşit çıkmıyorsa bir kalem eksik ya da yanlış yerdedir.

Kavram

Önceki derslerde nakit akış tablosunu hazır okuduk. Bu derste onu kendimiz kuruyoruz. Gerekli olan üç belge: dönem başı ve dönem sonu bilançosu ve aradaki dönemin gelir tablosu. Yöntemin dayandığı fikir basit: bilanço her zaman denktir, bu yüzden nakit dışındaki bütün kalemlerin değişimlerinin toplamı nakdin değişimini verir. Bir kalem büyüdüyse ve o kalem bir varlıksa, ona para gitmiştir; bir kalem büyüdüyse ve o kalem bir borç ya da özkaynaksa, ondan para gelmiştir.

Kurulum dört adımda yürür. Birinci adım, iki bilançoyu yan yana koyup her kalemin farkını yazmaktır. İkinci adım, her farkı bir bölüme yerleştirmektir: alacak, stok ve ticari borç işletmeye; duran varlıklar yatırıma; banka kredileri, sermaye artışı ve kâr payı finansmana gider. Üçüncü adım, işletme bölümünü 5.2'deki köprüyle kurmaktır: net kâr, geri eklenen amortisman ve karşılıklar, düşülen alacak ve stok artışları, eklenen borç artışları. Dördüncü adım, üç bölümü toplayıp sonucu iki bilançonun nakit farkıyla karşılaştırmaktır. Bu son karşılaştırma tablonun kendi sağlamasıdır ve muhasebeciler buna mutabakat der.

Yatırım bölümünde bir tuzak var. Bilançoda duran varlıklar net tutarla, yani birikmiş amortisman düşülmüş olarak durur. İki yıl arasındaki fark bu yüzden yatırımı değil, yatırım eksi amortismanı gösterir. Yapılan harcamayı bulmak için amortismanı farka geri eklemek gerekir.

İkinci tuzak, bazı bilanço değişimlerinin hiç nakit hareketi taşımamasıdır. Yabancı para cinsinden bir kredi, kur yükseldiğinde lira olarak büyür ama şirkete tek lira girmez. Bir kiralama sözleşmesi imzalandığında bilançoya hem bir kullanım hakkı varlığı hem bir kira borcu yazılır, ama o gün kasadan para çıkmaz. Bir tedarikçiye borç, şirket hissesi verilerek kapatılabilir. Bu değişimler bilançoda görünür, ama nakit akış tablosunda yer almaz.

Kendin kurduğun bir tablo bu yüzden her zaman yaklaşıktır. Bilanço farkları brüt akışları netleştirir: yıl içinde 30 milyon kredi alıp 38 milyonunu ödeyen bir şirket bilançoda yalnız 8 milyonluk bir azalış gösterir. Şirketin kendi tablosu, muhasebe kayıtlarına eriştiği için bu brüt hareketleri ayrı satırlarda verir. Senin kurduğun tablonun değeri, büyük resmi doğru yere koymasındadır: kâr nakde ne kadar dönüştü, yatırım ne kadar nakit yuttu, aradaki farkı kim finanse etti.

Bu yöntemin bir yararı daha var: bir şirketin yayımladığı nakit akış tablosunu sınamak. Yayımlanan tablonun büyük kalemleri bilanço farklarından kurduğun tablonun büyük kalemlerinden çok uzaksa, aradaki farkın açıklaması dipnotlarda aranır: bir satın alma, kur farkı, yeni bir kiralama ya da yeniden sınıflandırılmış bir kalem. Dipnotlarda karşılığı bulunmayan bir fark ise yönetime ya da yatırımcı ilişkilerine yöneltilecek bir sorunun konusudur.

Vakalarda

Önce özkaynağa bakıyor: 76'dan 100'e, tam 24 milyon artmış. Artış net kâra eşit; demek ki yıl içinde ne sermaye artırımı yapılmış ne de kâr payı ödenmiş. Sonra işletme bölümünü kuruyor.

Yatırım bölümünde duran varlıklar yalnız 3 milyon artmış görünüyor. Murat Bey amortismanı geri ekleyince gerçek harcamayı buluyor.

Finansman bölümünde banka kredileri 68'den 60'a inmiş: 8 milyon anapara ödenmiş. Üç bölümü topluyor ve mutabakatı yapıyor.

Sonuç bilançodaki 8 milyonla tutuyor. Muhasebe müdürü çekmeceden şirketin kendi tablosunu çıkarıyor; büyük kalemler aynı. Tek fark ayrıntıda: şirketin tablosu bankaya ödenen 4 milyonluk faizi ve vergi ödemesini ayrı satırlarda gösteriyor, Murat Bey'inki bunları "öteki borçlar" farkının içinde netleştirmiş. Murat Bey yöntemi bir bayinin raporunda da denemeye karar veriyor; bayinin alacağı onun için aynı zamanda kendi şirketinin riskini okumanın yolu.

Kredi satırındaki 68 milyonluk artışın 40 milyonu kasaya hiç girmemiş bir kur farkı. Finansman bölümüne yalnız 28 milyon yazılmalı. Kur farkı gelir tablosunda gider olarak kârı azaltmıştı; nakit çıkmadığı için işletme bölümünde net kâra geri ekleniyor, tıpkı amortisman gibi. Elif köprüyü 3.9'daki gelir tablosu ve 5.3'teki işletme sermayesi artışıyla kuruyor: net kâr 10, amortisman 60, kur farkı 40, ticari işletme sermayesi artışı 44 milyon. Faiz gideri ve vergi gideri yıl içinde ödenen tutarlara eşit olduğu için ayrı düzeltme gerekmiyor.

Sonuç 5.4'te finans müdürünün FAVÖK'ten indiği 66 milyonla aynı. Duran varlıklar 30 milyon artmış; 60 milyon amortismanla brüt yatırım 90 milyon. Mutabakat 66 − 90 + 28 = 4 milyon artış veriyor ve bilançodaki nakit farkıyla tutuyor. Elif kur farkını finansmanda bıraksaydı, finansman 68, işletme 26 çıkacak ve şirket bankadan gerçekte aldığının iki katından fazla borç almış, işinden ise gerçekte ürettiğinin yarısından az nakit çıkarmış gibi görünecekti.

Ne biliyoruz

Yaygın hatalar

Finans Defteri

Defter: Kendi tablom sayfası: kalem farkları, üç bölümün toplamı, mutabakat sonucu, yayımlanan tabloyla en büyük fark ve onun açıklaması.

Özet

1. Ardışık iki bilanço ile aradaki gelir tablosu, kaba ama işe yarar bir nakit tablosu kurmaya yeter; bilançonun her kalemindeki değişim bir nakit hareketinin izidir.
2. İşletme bölümü net kârdan başlar; yatırım bölümünde brüt harcama, net duran varlık farkına amortisman eklenerek bulunur.
3. Kur farkları, yeni kiralamalar ve hisseyle kapatılan borçlar gibi nakit dışı işlemler bilançoyu değiştirir ama tabloya girmez.
4. Üç bölümün toplamı iki bilanço arasındaki nakit farkına eşit çıkmalıdır; bu mutabakat tablonun sağlamasıdır.

Kendini sına

1. Murat Bey'in şirketinde duran varlıklar yalnız 3 milyon arttığı halde yatırım bölümüne neden 12 milyon yazılıyor?
2. Elif'in şirketinde kredi satırındaki 68 milyonluk artışın ne kadarı finansman bölümüne girer, neden?
3. Mutabakat yapıldığında Murat Bey'in tablosu neyi doğruluyor?

Yanıtlar

1. Çünkü bilançodaki duran varlıklar amortisman düşülmüş net tutardır. Yıl içinde 9 milyon amortisman ayrılmış; net 3 milyonluk artışa amortisman geri eklenince 12 milyonluk gerçek harcama bulunur.
2. Yalnız 28 milyonu. Kalan 40 milyon, 8 milyon avroluk kredinin kur 35'ten 40'a çıkınca lira olarak büyümesinden doğan kur farkıdır; şirkete para girmemiştir. Bu fark işletme bölümünde nakit dışı bir gider olarak kâra geri eklenir.
3. Üç bölümün toplamının, yani 16 − 12 − 8 = −4 milyonun, iki bilanço arasındaki nakit farkına eşit olduğunu: 12 milyondan 8 milyona. Eşitlik bir kalemin unutulmadığını ve hiçbir kalemin iki kez sayılmadığını gösterir.

Sonraki derse köprü

Bir yılın tablosunu kurmak bir fotoğrafı tamamlamaktı. Sonraki ders bir atölye: bir şirketin üç yıllık nakit akışını okuyacak, kâr ile nakit arasındaki farkın yıldan yıla nereden geldiğini açıklayan bir okuma notu yazacaksın.