Dr. Kerem'in cihazı

Durum

Dr. Kerem'in 0.3'te "nakit sıkışık" denip ertelenen cihaz talebi yeniden masada. 12.5'te hasta hazırlığını cihaz odasından çıkarmış ve ekokardiyografi cihazının açığını yeni cihaz almadan kapatmıştı; geriye 25 saatlik bir pay kalmıştı. O pay bir yıl dayanmadı. Hastaneye yeni bir kalp cerrahisi ekibi katıldı ve ameliyat öncesi istenen yemek borusu ekoları arttı. Haftada iki akşam yalnız standart eko için açılan ek seans da yetmiyor; teknisyenlerden biri akşam çalışamıyor, stres ekosu ise akşamları yapılamıyor çünkü olası bir ritim bozukluğuna müdahale edecek ekip gündüz çalışıyor.

Kerem gelecek yılın talep tahminini ve cihazın kapasitesini yan yana yazıyor. Kapasite, 12.5'teki 2.000 saat, hazırlıktan kazanılan 275 saat ve akşam seansının 200 saatinden oluşuyor.

12.5'teki sıralama burada da geçerli. Yemek borusu ekoları ameliyat öncesi istendiği için kısılamıyor. Standart eko cihaz saati başına 3.200, stres ekosu 3.100 lira katkı bırakıyor; açık kapatılmazsa kaybedilecek olan stres ekoları. Kerem'in kayıtlarına göre stres ekosu yapılan hastaların yaklaşık onda biri ardından hastanede anjiyografiye gidiyor ve bir anjiyografi hastaneye yaklaşık 15.000 lira katkı bırakıyor. Stres ekosu için başka merkeze giden hasta, anjiyografisini de çoğu zaman orada yaptırıyor.

Bir sorun daha var. Cihaz dokuz yaşında ve geçen yıl yirmi iş günü arızalıydı. Arıza günlerinde bütün randevular erteleniyor; bir kısmı başka merkeze gidiyor. İkinci bir cihaz olsaydı bu günlerde de çalışma sürerdi. Üretici de geçen ay yazılı bir bildirim gönderdi: bu modelin yedek parçaları iki yıl daha temin edilebilecek, sonrasında arızalar onarılamayabilir. Yani bugün hangi yol seçilirse seçilsin, iki yıl içinde eski cihazın yerine ne konacağı sorusu da gelecek. Bugünkü karar o sorunun cevabını kolaylaştırabilir ya da zorlaştırabilir.

Kerem üç teklif topluyor. Bir üretici yeni cihazı 6.000.000 liraya satıyor; ömrü yedi yıl, yıllık servis sözleşmesi 300.000 lira. Aynı üreticinin kiralama birimi cihazı servis dahil aylık 110.000 liraya, bir yıllık ve uzatılabilir sözleşmeyle veriyor. Şehirdeki bir başka özel hastane ise fazla gelen hastalar için sevk anlaşması öneriyor: hasta tetkiki orada olacak, rapor Kerem'in bölümüne gelecek ve hasta sonuç için kendi hekimine dönecek. İkinci cihaz alınır ya da kiralanırsa yarı zamanlı bir teknisyen gerekiyor, yıllık maliyeti 300.000 lira; cihaz için yer var, eski bir muayene odası boşaltılabilir.

Hastanenin kasası hâlâ rahat değil. 0.3'teki alacaklar azalmaya başladı, ama finans müdürü altı milyonluk peşin bir ödemenin iki ay boyunca tedarikçi ödemelerini zorlayacağını söylüyor. Bankanın teklif ettiği yatırım kredisinin örnek yıllık faizi 0,45.

Seçenekler

1. Cihazı satın almak: yeni cihazı almak, eski cihazı yedek ve akşam seansı için tutmak, ödemeyi peşin ya da krediyle yapmak.
2. Cihazı kiralamak: bir yıllık kiralama sözleşmesi imzalamak, bir yıl sonra talebe ve eski cihazın durumuna göre uzatmak, satın almak ya da bırakmak.
3. Hastayı yönlendirmek: sevk anlaşmasını imzalamak, ikinci cihaz almadan fazla gelen stres ekosu hastalarını anlaşmalı merkeze göndermek ve hastanın sonuç için bölüme dönmesini sağlamak.

Senin kararın

Defter: Cihaz kararı sayfası: açık saat, kaybedilen katkı ve ardından gelen işler, her yolun yıllık etkisi ve nakit yükü, seçtiğin yol, kararı yeniden açacağın tarih ve koşul.

Sonuçlar

Cihazı satın almak

Tabloda satın almak üç yolun en kârlısı görünüyor: açık kapanıyor, arıza günleri karşılanıyor ve ikinci cihazın boş saatleri büyüyen talebe yer bırakıyor. Ama yıllık amortisman, parayı bugün ödemenin bedelini göstermiyor. Peşin ödenirse hastanenin kasası iki ay sıkışıyor; krediyle alınırsa ilk yılın faizi tek başına yıllık kazancın altı katını aşıyor. Satın almanın lehine olan, cihazın yedi yıl boyunca kullanılması ve eski cihazın iki yıl içinde değiştirilmesi gerekecek olması. Paranın zamanla değişen değerini hesaba katan yatırım hesabı Seviye 5'te kuruluyor; bu sonuç, o hesabın bu cihaz için yapılması gerektiğini gösteriyor.

Cihazı kiralamak

Kiralamak her yıl satın almaktan yaklaşık 163.000 lira pahalı, ama peşin ödeme ve kredi faizi yok. Açık kapanıyor ve arıza günleri karşılanıyor. Kiralamanın asıl değeri esneklikte: talep tahmini tutmazsa ya da cerrahi ekip ayrılırsa bir yıl sonra sözleşme bırakılabiliyor; tahmin tutarsa aynı cihaz satın alınabiliyor. Bu esnekliğin bedeli kiralama süresi uzadıkça büyüyor; yedi yıl kiralanırsa satın almaya göre yaklaşık 1,1 milyon lira fazla ödenmiş olacak. Kiralama sözleşmesinin kur ya da fiyat artışı maddesi de dikkatle okunmalı; aylık kira yıl içinde güncellenirse fark büyür. Bütçede de iki yol farklı görünüyor: satın alma bir yatırım harcaması olarak ayrı bir onaydan geçiyor, kira ise her ay işletme giderine yazılıyor. Finans müdürü kiranın onayını bölüm bütçesinden, satın almanınkini yönetim kurulundan isteyecek.

Hastayı yönlendirmek

Yönlendirmek hiçbir nakit yükü getirmiyor ve hiçbir şey yapmamaya göre yılda yaklaşık 300.000 lira koruyor; kiralamanın kazancına yakın. Ama 930.000 liralık stres ekosu katkısı başka hastaneye gidiyor, arıza günleri de korunmuyor. Hastalar için bekleme ve yer değiştirme var; bir kısmı sonuç için geri dönmeyebilir ve tahmin edilen üçte bir oranı tutmayabilir. Anlaşmalı merkez bir rakip; hastaların ona alışması uzun vadede bölümün hasta tabanını aşındırabilir. Yönlendirmenin değeri, bir yıl boyunca hiçbir şey bağlamadan talebin gerçekten büyüyüp büyümediğini görmeye izin vermesi.

Ne öğrendik

Üç yol yan yana konduğunda yıllık sayılar birbirine yakın düşüyor: satın almak yaklaşık 435.000, kiralamak 272.000, yönlendirmek 300.000 lira fark yaratıyor. Kararı bu yakınlık değil, sayıların dışında kalanlar ayırıyor: kasanın bugünkü durumu, kredinin faizi, talep tahmininin güvenilirliği, eski cihazın kalan ömrü ve hastanın yolculuğu. Hiçbir şey yapmamanın da bir bedeli olduğu bu tabloda görünüyor: yılda 1,38 milyon lira ve bir o kadar ertelenen hasta.

Bu modülün araçları burada bir arada çalıştı. İlgili maliyet amortismanı, faizi ve kirayı aynı tabloya koydurdu; fırsat maliyeti arıza günlerini ve anjiyografiyi görünür kıldı; darboğaz hangi işlemin kaybedileceğini gösterdi. Bir araç ise henüz eksik: altı milyonluk bugünkü ödemeyi yedi yıl boyunca gelecek katkıyla doğru karşılaştırmak için paranın zaman değerini hesaba katan yatırım hesabı gerekiyor.

Sonraki derse köprü

Kerem hangi yolu seçerse seçsin, kararı gelecek yılın bütçesine bir satır olarak girecek: bir yatırım harcaması, bir kira gideri ya da bir sevk anlaşmasının kaybettirdiği gelir. Sonraki modül bütçeyi açıyor ve ilk dersi bir soruyla başlıyor: bütçe ne işe yarar? Planlamak, birimleri koordine etmek, harcamayı denetlemek ve çalışanı yönlendirmek aynı belgeden istendiğinde aralarında nasıl bir gerilim doğar?