Seviye 0 kontrolü

Kapsam

Bu kontrol Seviye 0'ın iki modülünü kapsar. Modül 0 finansı bir okuryazarlık olarak kurdu: dört soru, kâr, nakit ve değer ayrımı, paranın zamanla değişmesi ve finansal okuryazarlığın neyi ölçtüğü. Modül 1 sayının dilini kurdu: yüzde ve yüzde puan, artış ile azalışın asimetrisi, bileşik büyüme, oran ve payda, ortalama ve medyan, nominal ve reel, endeks ve baz dönemi, grafik okuma ve elektronik tablo.

Kontrol iki parçadan oluşuyor. On iki soru bir kavramı tanımayı ya da bir durumda doğru soruyu sormayı ölçüyor. Üç hesap sorusu birkaç adımı birleştirmeyi istiyor. Yanıtlar en sonda; önce kendin cevapla, sonra karşılaştır. Bir soruda takılırsan yanıtın sonundaki ders kodu seni ilgili derse götürür. Hesapları elle, hesap makinesiyle ya da bir elektronik tabloda yapabilirsin; ondalık ayırıcının virgül olduğunu unutma.

Kontrolün amacı bir not vermek değil. Seviye 1'den itibaren dersler finansal tabloları okumaya geçiyor ve orada her satır bu modüldeki bir aracı kullanıyor: bir marjın puan mı yüzde mi değiştiğini sormak, bir büyümeyi bileşik olarak hesaplamak, bir oranın paydasını kontrol etmek. Burada zorlandığın bir araç, Seviye 1'de bir tabloyu okurken tekrar karşına çıkacak. Zorlandığın soruları Finans Defteri'ne not et.

Sorular

1. Bir toplantıda "FAVÖK marjımız iki puan geriledi" deniyor. Bu cümlenin bir finansal okuryazar tarafından hangi iki biçimde daha söylenebileceğini açıkla ve hangisinin dinleyende en büyük etkiyi bırakacağını tartış.
2. Dört soruyu sırasıyla yaz ve "Şirketimizin ihracatı yüzde 40 arttı" cümlesine her birini uygula.
3. Bir şirket kâr edip aynı dönemde nakitsiz kalabilir mi? Bunun iki nedenini örnekle açıkla.
4. Bir yatırımcının şirketin yüzde 10'u için ödediği tutar, şirkete hangi toplam değeri biçer ve bu değer neden "gerçekleşmiş" bir kazanç değildir?
5. Faizin üç kaynağını say ve yüksek enflasyonlu bir ekonomide faizlerin neden yüksek olduğunu açıkla.
6. "Yüzde 20 indirim, sepette ek yüzde 25" ifadesi toplam kaç yüzde indirim eder ve müşteriler bunu neden çoğu zaman daha büyük algılar?
7. Yarıya düşen bir birikimin eski düzeyine dönmesi için yüzde kaç artması gerekir? Bu asimetrinin tepeden düşüş kavramıyla ilişkisini açıkla.
8. Yıllık büyüme oranlarının basit ortalaması neden çok yıllık büyümeyi abartır? Hangi ortalama doğru özettir?
9. Bir servisin yatak doluluk oranı yükseldi. Bunu bir verimlilik artışı olarak kabul etmeden önce hangi iki sayıyı ayrı ayrı istemelisin?
10. Ücretsiz kargo eşiği belirlenirken ortalama mı medyan mı kullanılmalı? Kargo bütçesi hesaplanırken hangisi?
11. Bir endeks 250'den 275'e çıktı. Artış kaç endeks puanı ve yüzde kaçtır? Baz döneminin seçimi bir grafiğin anlattığı hikâyeyi nasıl değiştirir?
12. Bir çubuk grafiğin dikey ekseni sıfırdan değil yüzde 2,6'dan başlıyor. Bu neden yanıltıcıdır ve aynı kural çizgi grafikler için neden daha esnektir?

Hesap soruları

1. Bir çalışanın net maaşı 50.000 liradan 65.000 liraya çıktı. Aynı yıl fiyatlar yüzde 40 arttı. Maaş nominal olarak yüzde kaç arttı, reel olarak yüzde kaç değişti ve alım gücünü korumak için maaş kaç lira olmalıydı?
2. Bir derneğin bağış geliri dört yılda 200.000 liradan 450.000 liraya çıktı. Yıllık bileşik büyüme oranı nedir? Aynı dört yılda fiyat endeksi 100'den 300'e çıktıysa, dört yıl önceki bağışın bugünkü karşılığı ne kadardır ve bağışlar reel olarak arttı mı?
3. İki bölümün satışları ve kâr marjları şöyle: birinci bölüm 2.000.000 lira satışla yüzde 5, ikinci bölüm 500.000 lira satışla yüzde 25 marj. İki marjın basit ortalaması ile iki bölümün birlikte marjını hesapla ve farkın nedenini açıkla.

Yanıtlar

1. İki puanlık düşüş, başlangıç marjına göre göreli bir değişim olarak da söylenebilir: marj yüzde 12'den yüzde 10'a indiyse bu, marjın altıda biri kadar küçülmesidir. Üçüncü biçim tutardır: satış 300 milyon liraysa iki puan altı milyon lira eder. En büyük etkiyi çoğu zaman göreli ifade ya da tutar bırakır; iyi bir rapor üçünü birlikte verir. Ders 0.1 ve 1.1.
2. Neyi ölçüyor, hangi zamana ait, neye göre, ne kadar emin. İhracat cümlesinde: tutar mı adet mi, hangi para biriminde; hangi dönem, geçen yılın aynı dönemine göre mi; karşılaştırılan yıl olağan mıydı, kötü bir yıl mıydı; rakam kesinleşmiş mi, ilk tahmin mi. Ders 0.2.
3. Evet. Vadeli satışta kâr satış anında yazılır ama nakit aylar sonra gelir; uzun ömürlü bir yatırım nakdi bir anda çıkarır ama kârdan yıllara yayılarak düşer. Alacakların büyümesi de kârın kasaya ulaşmasını geciktirir. Ders 0.3.
4. Yüzde 10 için ödenen tutar on ile çarpılarak toplam değer bulunur. Bu değer bir anlaşmadır: iki tarafın gelecekte üretilecek nakde dair beklentisidir ve beklenti yanlış çıkarsa değer düşer. Ders 0.3.
5. Beklemenin kendisi, enflasyon ve risk. Yüksek enflasyonda borç veren, geri ödenecek paranın daha az şey alacağını telafi etmek ister; bu yüzden faiz yükselir. Faizin büyüklüğü tek başına bir şey söylemez, enflasyonla farkı önemlidir. Ders 0.4.
6. Yüzde 40 eder, çünkü ikinci indirim ilkinden kalan fiyata uygulanır: 0,80 ile 0,75'in çarpımı 0,60'tır. Müşteriler iki yüzdeyi toplama eğilimindedir ve yüzde 45 sanar. Ders 1.2.
7. Yüzde 100 artması gerekir, çünkü kalan yarının iki katına çıkması gerekir. Tepeden düşüş bir değerin en yüksek noktasından kaybettiği orandır; düşüş büyüdükçe geri dönüş için gereken artış hızla büyür. Ders 1.2.
8. Çünkü yüzde değişimler toplanmaz, çarpılır ve basit ortalama kötü yılların kaybını küçük bir sayı gibi gösterir. Doğru özet geometrik ortalamadan bulunan yıllık bileşik büyüme oranıdır. Ders 1.3.
9. Dolu yatak günü, yani pay, ve açık yatak sayısı ile gün sayısının çarpımı, yani payda. Doluluk oranı, payda küçüldüğü için de yükselebilir. Ders 1.4.
10. Eşik için medyan, çünkü soru tipik müşterinin sepeti hakkındadır ve birkaç büyük sipariş ortalamayı yukarı çeker. Kargo bütçesi için ortalama, çünkü bütçe toplam maliyetle kurulur. Ders 1.5.
11. 25 endeks puanı ve yüzde 10 artış. Baz dönemi kötü bir yıl seçilirse sonraki toparlanma büyük bir büyüme gibi görünür; olağan bir yıl seçilirse aynı seri hâlâ geride olunduğunu gösterir. Ders 1.7.
12. Çubuk grafik değeri uzunlukla gösterir; eksen sıfırdan başlamazsa uzunlukların oranı değerlerin oranını yansıtmaz ve küçük bir değişim büyük görünür. Çizgi grafik çoğu zaman değişimi gösterir; eksen kesilebilir ama bu açıkça belirtilmelidir. Ders 1.8.
13. Nominal artış yüzde 30'dur. Reel değişim, nominal çarpanın fiyat çarpanına bölünmesiyle bulunur ve yaklaşık eksi yüzde 7,1'dir. Alım gücünü korumak için maaş 70.000 lira olmalıydı. Ders 1.6.

14. Yıllık bileşik büyüme oranı yaklaşık yüzde 22,5'tir. Dört yıl önceki 200.000 lira bugünün fiyatlarıyla 600.000 liraya denk gelir; bugünkü 450.000 lira bunun dörtte üçüdür. Bağışlar nominal olarak iki katından fazla artmış ama reel olarak yaklaşık yüzde 25 azalmıştır. Ders 1.3 ve 1.6.

15. Basit ortalama yüzde 15'tir, iki bölümün birlikte marjı ise yüzde 9'dur. Fark, basit ortalamanın küçük bölümü büyük bölümle eşit ağırlıkta saymasından gelir; toplam marj, toplam kârın toplam satışa bölünmesiyle bulunur. Ders 1.4.

Sonraki derse köprü

Bu kontrolde kullandığın her araç bir şirketin tablolarını okurken yeniden karşına çıkacak, ama o tablolar kendi dillerini konuşur: borç ve alacak, tahakkuk, dönemsellik. Seviye 1 bu dili öğreterek başlıyor. İlk ders muhasebenin bir dil olduğunu, ekonomik bir olayı nasıl sayıya çevirdiğini ve bu çeviride neyin dışarıda kaldığını gösteriyor.