Finans Defteri'ni açmak

Görev

Bu atölyede Finans Defteri'nin ilk bölümünü kuracaksın. Defter, akademi boyunca dolduracağın tek belge. Kâğıt bir defter, bir elektronik tablo ya da bir metin dosyası olabilir; önemli olan tek yerde durması ve tarih taşıması. Önceki altı dersin defter görevlerinde yazdığın sayfalar varsa onları bu bölümün arkasına koy.

Teslim edeceğin üç sayfa var ve üçü de bugünün tarihini taşıyacak.

Birinci sayfa sayı envanteri. İşte karşılaştığın beş, evde karşılaştığın beş finansal sayıyı yaz. Her biri için beş sütun doldur: sayının adı ve son değeri, kimden ya da hangi belgeden geldiği, ayda kaç kez karşına çıktığı, paydası ya da neye göre hesaplandığı, ve bu sayıyı bir başkasına ne kadar anlatabileceğin. Son sütunu üç düzeyle işaretle: 1 "adını biliyorum", 2 "ne ölçtüğünü anlatabilirim", 3 "nasıl hesaplandığını gösterebilirim".

İkinci sayfa öncelik listesi. Envanterdeki her sayı için bir öncelik puanı hesapla: ayda kaç kez karşılaştığını, o sayıdaki anlama açığınla çarp. Anlama açığı 3 eksi anlama düzeyindir. Sık gördüğün ama anlatamadığın sayı listenin başına çıkar. İlk üç sayıyı akademinin hangi modülünde işleneceğini program sayfasından bularak yanına yaz.

Bu puanın bir sınırı var ve onu baştan bilmek gerekir. Puan, bir sayıyla ne sıklıkla karşılaştığını ve onu ne kadar anlamadığını ölçer; sayının arkasındaki tutarın büyüklüğünü görmez. Ayda bir gelen ama hanenin en büyük gideri olan bir kira ile her gün görülen küçük bir oran aynı formülle tartılır. Bu yüzden listeye bir de "tutarın büyüklüğü" notu düşmek, gerekirse sıralamayı o nota göre elle düzeltmek serbesttir; düzelttiğin yeri ve nedenini yazman yeter.

Üçüncü sayfa kapı planı. Defterin dört kapısı var ve her biri bir ürün istiyor: bir şirketin okuma notu (Modül 6), biriminin bütçesi ve bir iş gerekçesi (Modül 16), bir yatırım değerlendirmesi (Modül 18), hanenin planı (Modül 28). Her kapı için hangi kurumun ya da hanenin sayılarını kullanacağını ve o sayılara nereden ulaşacağını yaz. Kendi işyerinin sayılarına erişemiyorsan ya da paylaşmak istemiyorsan masa başı yolunu seç: o kapıyı bir vaka kişisinin hazır verisiyle ya da raporu KAP'ta yayımlanmış bir halka açık şirketle geçersin. Bu seçim yazılır, gerekçesiyle birlikte.

Örnek çözüm

Anlama sütununu doldururken Elif dürüst olmaya çalışıyor. Fire oranını kendisi hesaplıyor; ona 3 veriyor. Genel gider payına Ders 0.1'den sonra 2 verebiliyor: ne ölçtüğünü anlatabiliyor ama dağıtım anahtarının nasıl kurulduğunu henüz gösteremiyor. FAVÖK marjına 1 veriyor; adını biliyor, o kadar. Bordrosuna da 1 veriyor ve buna kendisi de şaşırıyor: on yıldır maaş alıyor ama brütten nete giden kesintileri sırasıyla anlatamıyor.

İkinci sekmede öncelik puanlarını hesaplıyor. Ayda yaklaşık yirmi iş günü olduğu için fire oranının sıklığı 20; ama anlama açığı sıfır:

Elif'in listesinde en üste iki sayı çıkıyor: makine saati maliyeti ve bordro. FAVÖK marjı, en çok korktuğu sayı olmasına rağmen üçüncü sırada kalıyor, çünkü onu yılda dört kez görüyor. Bu sıralama Elif'i biraz rahatlatıyor. Öncelik puanı ona en çok tedirgin olduğu sayıyı değil, kararlarına en sık giren eksik bilgiyi gösteriyor. Program sayfasından ilk ikisinin yerini buluyor: makine saati maliyeti Modül 10 ve 11'de, bordro Modül 24'te.

Sonra listeye bir kez daha bakıyor ve puanın görmediği bir şeyi fark ediyor. Ev tarafında kira, ayda bir kez geldiği ve anlama düzeyine 3 verdiği için sıfır puan almış. Oysa kira Elif'in en büyük aylık gideri ve sözleşmesi üç ay sonra yenilenecek; yeni kiranın hangi endeksle artacağını bilmiyor. Elif kiranın yanına "tutar büyük, yenileme yakın" notunu düşüyor ve onu elle listenin dördüncü sırasına alıyor. Formül ona bir başlangıç verdi, son sözü kendisi söylüyor.

Üçüncü sekme kapı planı. Elif'in fabrikası halka açık değil ve şirketin tam tablolarına erişimi yok. Kapı 1 için iki yol yazıyor: önce kontrolör Burak Bey'den yıllık gelir tablosunun özetini isteyecek; vermezse KAP'ta raporu yayımlanmış bir otomotiv yan sanayi şirketini seçecek. Gerekçesini de not ediyor: aynı sektörden bir şirketin tablosu, kendi fabrikasının sayılarını sorarken ona hangi soruları soracağını öğretecek. Kapı 2 için pres bölümünün gelecek yılki bütçesini kullanacak; bu zaten yapması gereken bir iş. Kapı 3 için bölümün iki yıldır konuşulan yeni pres hattı teklifini seçiyor. Kapı 4 için kendi hanesini kullanacak; tek kişilik bir hane, ama kira, kart borcu ve emeklilik onu da ilgilendiriyor.

Elif son olarak defterin ilk sayfasına bir satır ekliyor: "Bugünün tarihi, dört kapının planı, en büyük iki açık: makine saati ve bordro." Bu satır, akademinin sonunda geri dönüp neyin değiştiğine bakacağı yer olacak.

Elif'in çözümünde dikkat edilecek nokta, her sayının bir kaynağa ve bir sıklığa bağlanması. "FAVÖK" bir kelime olarak deftere girmiyor; "genel müdürün üç aylık sunumundaki FAVÖK marjı" olarak giriyor. Bu sayede bir sonraki sunumda sayıyı kimden ve hangi belgeden isteyeceğini biliyor.

Hatayı bul

Murat Bey'in defterinin ilk sayfası aşağıda. Bir haftalık bir çalışmanın ürünü ve özenle yazılmış, ama bu atölyenin istediği şeyi vermiyor. Sorunları bulmaya çalış.

Murat Bey'in envanterinde on satır var. İş tarafında şunlar yazıyor: "ciro iyi", "bayi alacakları yüksek", "kâr marjı düştü", "ihracat arttı", "döviz kuru etkiliyor". Ev tarafında: "maaş", "kredi taksidi", "emeklilik", "çocukların okul masrafı", "birikim". Anlama sütununda on satırın onuna da 3 verilmiş. Öncelik listesi boş, çünkü Murat Bey bütün sayıları anladığını düşünmüş ve sıralayacak bir şey bulamamış. Kapı planında dört kapıya da "şirketimiz" yazılmış.

Cevap

Birinci sorun, envanterde sayı yok. "Ciro iyi" bir yargıdır, sayı değildir; "bayi alacakları yüksek" neye göre yüksek olduğunu söylemez. Her satır bir değer, bir kaynak ve bir payda taşımalıydı: "bayi alacakları, 31 Ağustos itibarıyla, muhasebenin yaşlandırma raporundan, toplam satışın yaklaşık kaç günü". İkinci sorun, anlama sütununun on satırda da 3 olması. Bu çoğu zaman bilgiyi değil, sorunun sorulmadığını gösterir. Murat Bey "kâr marjı düştü" satırının hangi marj olduğunu, brüt mü net mi, söyleyemiyorsa o satır 3 olamaz. Üçüncü sorun, kapı planında dört kapının da aynı kuruma bağlanması ve hanenin hiç anılmaması. Kapı 4 hane planıdır ve Murat Bey'in emekliliğine yedi yıl var; envanterdeki "emeklilik" satırı tam da o kapının malzemesi. Dördüncü sorun, kaynak sütununun hiç doldurulmamış olması; bir sayının nereden geldiğini bilmeyen kişi onu bir sonraki ay güncelleyemez. Beşinci sorun, sayfada hiç tarih olmaması. Murat Bey akademinin sonunda bu sayfaya döndüğünde hangi yargının hangi ayın sayısına dayandığını bilemeyecek.

Teslim

Defter: Bölüm 1, Başlangıç: sayı envanteri, öncelik listesi, kapı planı ve tarihli ilk satır.

Rubrik

1. Envanterin somutluğu. Zayıf: satırlar yargı ya da kelimeden ibaret ("ciro iyi"). Yeterli: her satırda bir değer var ama kaynak ya da payda eksik. Güçlü: her satırda değer, kaynak, sıklık ve payda var; payda bilinmiyorsa "bilinmiyor" diye yazılmış.
2. Anlama düzeyinin dürüstlüğü. Zayıf: bütün satırlar aynı düzeyde. Yeterli: düzeyler farklı ama gerekçesiz. Güçlü: her düzeyin yanında kısa bir gerekçe var ve en az bir satır 1 olarak işaretlenmiş ya da hiç 1 olmaması açıklanmış.
3. Öncelik hesabı. Zayıf: sıralama sezgiyle yapılmış. Yeterli: puanlar hesaplanmış ama sıklık tahmini tutarsız. Güçlü: puanlar sıklık ve anlama açığından hesaplanmış, ilk üç sayının modülü bulunmuş.
4. Kapı planının gerçekçiliği. Zayıf: dört kapı aynı kuruma bağlanmış ya da boş bırakılmış. Yeterli: dört kapının her biri için bir kurum ya da hane seçilmiş. Güçlü: her kapı için verinin nereden ve kimden alınacağı yazılmış; masa başı yolu seçildiyse gerekçesi var.
5. Tarih ve geri dönüş noktası. Zayıf: defterde tarih yok. Yeterli: ilk sayfa tarihli. Güçlü: tarihli ilk satır en büyük iki açığı adlandırıyor ve akademinin sonunda karşılaştırılabilecek biçimde yazılmış.

Sonraki derse köprü

Elif'in envanterindeki sayıların yarısı birer yüzdeydi: fire oranı, genel gider payı, FAVÖK marjı, faiz oranı. Murat Bey'in "kâr marjı düştü" satırı da bir yüzdenin değişimini anlatıyordu ama ne kadar düştüğünü söylemiyordu. Modül 1 sayının dilini kuruyor ve ilk dersi en sık karıştırılan ayrımla başlıyor: bir oranın "yüzde" olarak mı, "puan" olarak mı değiştiği.